Η εμβύθιση στην εικονική πραγματικότητα (VR) μπορεί να προκαλέσει παράξενες αντιδράσεις στον εγκέφαλο, όπως δείχνει νέα μελέτη.
Σε ένα πείραμα, εθελοντές που απέκτησαν VR φτερά για μερικές ώρες άρχισαν να τα αντιλαμβάνονται με τρόπο παρόμοιο με τα πραγματικά μέλη του σώματος.
Μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται ινιοκροταφικός φλοιός, ή occipitotemporal cortex (OTC), χρησιμοποιείται για την οπτική επεξεργασία των μελών του σώματος και, σύμφωνα με τους ειδικούς, φαίνεται να έχει «χαραχτεί» από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια εξέλιξης, ώστε να αναγνωρίζει ανθρώπινα άκρα όπως τα χέρια και τα πόδια.
Η νέα μελέτη, από ερευνητές του Beijing Normal University και του Peking University στην Κίνα, είχε στόχο να εξετάσει πώς αντιδρά ο OTC όταν βλέπει σε VR μέλη του σώματος που δεν είναι παραδοσιακά συνδεδεμένα με τον άνθρωπο: μεγάλα, φτερωτά φτερά.
Το γεγονός ότι ο εγκέφαλος άλλαξε τον τρόπο επεξεργασίας είναι ένδειξη ότι διαθέτει μια έμφυτη πλαστικότητα, ικανή να ανταποκρίνεται σε τέτοιες μεταβολές. Αυτή η πλαστικότητα θα μπορούσε, δυνητικά, να αξιοποιηθεί για να μάθουμε πώς να χειριζόμαστε νέα άκρα και να προσαρμοζόμαστε σε νέους τρόπους κίνησης.
«Οι εξελίξεις στην τεχνολογία επιτρέπουν ολοένα και περισσότερο στους ανθρώπους να υπερβαίνουν τους εξελικτικούς περιορισμούς, όπως το να κινούνται με πρωτοφανείς ταχύτητες ή ακόμη και να πετούν», γράφουν οι ερευνητές.
«Η VR ωθεί αυτά τα όρια ακόμη πιο πέρα, επιτρέποντας στους χρήστες να βιώνουν ότι ενσαρκώνουν τεχνητούς, μη ανθρώπινους εκτελεστές του σώματος που δεν υπάρχουν ποτέ βιολογικά, όπως τα φτερά».
Οι ερευνητές στρατολόγησαν 25 εθελοντές, οι οποίοι μέσα σε μία εβδομάδα έκαναν τέσσερις συνεδρίες των 30 λεπτών για να δοκιμάσουν τα εικονικά τους φτερά. Εκτέλεσαν ασκήσεις εκμάθησης, όπως το να πετούν μέσα από κρίκους στον ουρανό.
Στον κόσμο της VR, τα φτερά αντικαθιστούσαν πλήρως τα χέρια των συμμετεχόντων. Έτσι, δεν έβλεπαν πλέον τα χέρια τους, αλλά φτερά εκεί όπου θα έπρεπε να βρίσκονται τα χέρια. Τα φτερά είχαν επίσης σχεδιαστεί έτσι ώστε να προσομοιώνουν πραγματική αεροδυναμική.
Εξετάζοντας τις εικόνες λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI) του εγκεφάλου των εθελοντών πριν και μετά την περίοδο εκπαίδευσης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η περιοχή OTC είχε αναδιαμορφωθεί ώστε να αντιδρά πιο έντονα στις εικόνες των VR φτερών σε σχέση με πριν.
Επιπλέον, το νευρωνικό μοτίβο για τα φτερά έγινε πιο κοντινό με το μοτίβο που χρησιμοποιείται όταν ο εγκέφαλος βλέπει ανθρώπινα χέρια, ιδιαίτερα στη δεξιά πλευρά του εγκεφάλου, η οποία γενικά ευθύνεται για την επεξεργασία οπτικών πληροφοριών σχετικά με μέλη του σώματος που δεν είναι χέρια.
Ο OTC επικοινωνούσε επίσης πιο έντονα με άλλες περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με τον σχεδιασμό και τον συντονισμό της κίνησης, γνωστές ως μετωποβρεγματικές περιοχές.
Δεν είναι ακριβές να πει κανείς ότι τα VR φτερά αντικατέστησαν πλήρως την ιδέα των ανθρώπινων χεριών στον εγκέφαλο. Τα εγκεφαλικά μοτίβα που δημιουργούνταν όταν οι συμμετέχοντες έβλεπαν φτερά έμοιαζαν περισσότερο με εκείνα που σχηματίζονται όταν βλέπουμε εργαλεία ή ουρές ζώων. Ωστόσο, υπήρξε σαφής μετατόπιση προς αυτή την κατεύθυνση.
«Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν υποστηρίζουμε πως το φτερό έχει ήδη γίνει μέρος της κανονικής αναπαράστασης του σώματος», γράφουν οι ερευνητές.
«Απλώς αναφέρουμε ότι τα προφίλ της νευρωνικής απόκρισης έγιναν σημαντικά πιο όμοια με εκείνα των μελών του σώματος».
Προηγούμενες έρευνες δείχνουν ότι όταν χρησιμοποιούμε εργαλεία ή προσθετικά μέλη, ο εγκέφαλος διατηρεί καθαρό όριο ανάμεσα σε αυτά τα αντικείμενα και στο υπόλοιπο σώμα. Παραμένουν κάτι εξωτερικό, που πρέπει να ελέγχεται.
Με τη VR και τα φτερά, όμως, φαίνεται πως η εικόνα είναι διαφορετική. Αυτές οι καθηλωτικές εμπειρίες μοιάζουν να κάνουν κάτι περισσότερο από το να δημιουργούν μια ψευδαίσθηση, φτάνοντας μέχρι το σημείο να αναδιαμορφώνουν αυτό που ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ως πραγματικότητα, ακόμη και πέρα από το τι σημαίνει να είναι κανείς άνθρωπος.
Σχετικό: Υπερυπολογιστής δημιουργεί έναν από τους πιο ρεαλιστικούς εικονικούς εγκεφάλους που έχουν δει ποτέ.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ευρήματά τους μπορούν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη φυσικών θεραπειών, για παράδειγμα για ακρωτηριασμένους, αλλά και στην κατανόηση του πώς η εικονική πραγματικότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ξεφύγουμε από τους συνηθισμένους τρόπους σκέψης μας.
«Στο μέλλον, μπορεί να περνάμε πολύ χρόνο στη VR», είπε ο ψυχολόγος Kunlin Wei από το Peking University στον Yujia Huang στο ScienceNews.
«Ενδιαφερόμαστε πολύ για το τι μπορεί να σημαίνει αυτό για τον ανθρώπινο εγκέφαλο».
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Cell Reports.
