Πριν από 50 χρόνια, ένα πρώτο προσχέδιο του πρώτου βιβλίου του Richard Dawkins έφτασε στο γραφείο του επιμελητή βιβλίων Michael Rodgers – και η ζωή του δεν ήταν ποτέ ξανά η ίδια.
Oxford University Press
Το «The Selfish Gene», το πρώτο βιβλίο του Richard Dawkins, εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 1976 και, 50 χρόνια μετά, εξακολουθεί να πωλείται σε περισσότερες από 30 γλώσσες. Για ένα επιστημονικό βιβλίο – και μάλιστα με τη λέξη «gene» στον τίτλο – αυτό είναι πραγματικά εντυπωσιακό.
Για μένα, η ιστορία ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1976. Ήμουν επιμελητής εκδόσεων στην Oxford University Press (OUP) και στο ταχυδρομείο βρέθηκε ένα χειρόγραφο σημείωμα από τον Roger Elliott, φυσικό και έναν από τους πανεπιστημιακούς που συνεργάζονταν με την OUP. Έγραφε: «Ένας από τους καθηγητές εδώ, ο Dr C R Dawkins, γράφει ένα δημοφιλές επιστημονικό βιβλίο με προσωρινό τίτλο “The Selfish Gene”… Δεν έχω ιδέα αν είναι καλό ή όχι, αλλά ίσως αξίζει να το δείτε».
The Selfish Gene at 50: Why Dawkins’s evolution classic still holds up
Λίγο λιγότερο από δύο εβδομάδες αργότερα, άρχισα να διαβάζω τα πρώτα κεφάλαια του Dawkins και, ξαφνικά, η ζωή μου άλλαξε. Ήξερα πριν φτάσω στο τέλος της πρώτης σελίδας ότι είχα μπροστά μου κάτι εξαιρετικό. Ήταν σαν η γραφή να είχε απλώσει το χέρι και να με είχε αρπάξει από τα πέτα.
Όταν τελείωσα, όλο το κείμενο είχε κυριεύσει τη φαντασία μου. Όμως, ως επιμελητή, αυτό που πραγματικά με συνεπήρε ήταν η απόλυτη βεβαιότητα ότι το βιβλίο θα προκαλούσε αίσθηση. Θα πουλούσε.
Αργότερα εκείνο το καλοκαίρι, έγραψα στους υπεύθυνους των παραρτημάτων της OUP σε όλο τον κόσμο, θέλοντας να τους πείσω ότι το βιβλίο ήταν ξεχωριστό. Τα λόγια που χρησιμοποίησα αποτυπώνουν τον ενθουσιασμό που ένιωθα τότε.
«Αυτό δεν είναι μια απλή προσπάθεια να γίνει δημοφιλής ένας τομέας της επιστήμης. Ξεχάστε την επιστήμη, δημοφιλή ή μη, και σκεφτείτε το απλώς ως ένα βιβλίο τόσο ευκολοδιάβαστο, τόσο συναρπαστικό και τόσο γοητευτικό, ώστε, όσο κλισέ κι αν ακούγεται, δεν θα μπορείτε να το αφήσετε από τα χέρια σας. Και δεν εννοώ μόνο εσάς. Σας προκαλώ να βρείτε οποιονδήποτε στο κτίριό σας – λογιστές, γραμματείς, πωλητές, συσκευαστές, επιμελητές, όλους – που να μην το βρει συναρπαστικό».
Αυτή η επιστολή από πριν από 50 χρόνια έδωσε το έναυσμα για να γίνει το «The Selfish Gene» μπεστ σέλερ Michael Rodgers
Αυτή η επιστολή από πριν από 50 χρόνια έδωσε το έναυσμα για να γίνει το «The Selfish Gene» μπεστ σέλερ
Υπήρξε μεγάλη ταλαιπωρία γύρω από τον τίτλο του βιβλίου. Μου άρεσε το «The Selfish Gene» από τη στιγμή που το πρωτοδιάβασα στο σημείωμα του Elliott. Όμως το πρόβλημα με τη χρήση της λέξης «gene» στον ενικό, υποστήριζαν ορισμένοι συνάδελφοι, είναι ότι αφήνει να εννοηθεί πως υπάρχει ένα μεταλλαγμένο, απείθαρχο γονίδιο ανάμεσα σε έναν πληθυσμό φυσιολογικών γονιδίων. Ένας συνάδελφος πρότεινε το «Our Selfish Genes», αλλά ο Dawkins το απέρριψε, αν και είπε ότι θα δεχόταν ως συμβιβασμό το «The Selfish Genes».
Άλλοι συνάδελφοι επέμεναν ότι έπρεπε να προχωρήσουμε σε μια πρόταση του Desmond Morris, συγγραφέα του «The Naked Ape»: «The Gene Machine». Έβλεπα τα πλεονεκτήματα, αλλά πίστευα πως ήταν λάθος τίτλος. Δεν απέδιδε το κεντρικό μήνυμα του βιβλίου, ότι τα γονίδια συμπεριφέρονται σαν να είναι εγωιστικά. Το «The Gene Machine» ήταν ουδέτερο.
Στα απομνημονεύματά του το 2013, με τίτλο «An Appetite for Wonder», ο Dawkins επανήλθε στο ζήτημα του τίτλου του πρώτου του βιβλίου. Περιγράφοντας μια συνάντηση με τον Tom Maschler στον εκδοτικό οίκο Jonathan Cape, έγραψε: «Είχε διαβάσει τα κεφάλαιά μου και του άρεσαν, αλλά με προέτρεψε να αλλάξω τίτλο. Το “Selfish”, μου εξήγησε, είναι μια “αρνητική λέξη”. Γιατί όχι το “The Immortal Gene”; Με την απόσταση του χρόνου, πολύ πιθανό να είχε δίκιο. Τώρα δεν μπορώ να θυμηθώ γιατί δεν ακολούθησα τη συμβουλή του. Νομίζω ότι έπρεπε να το είχα κάνει».
Ο Richard, ωστόσο, κάνει λάθος. Το «The Immortal Gene» είναι βαρετό και δεν μένει στη μνήμη. Το «The Selfish Gene» είναι το αντίθετο. Ήταν ο σωστός τίτλος.
Λάβετε κάθε εβδομάδα μια δόση ανακάλυψης στο inbox σας. Θα σας κρατάμε επίσης ενήμερους για εκδηλώσεις και ειδικές προσφορές του New Scientist.
