Νέα δεδομένα από το κινεζικό διαστημόπλοιο Chang’e 4 αποκαλύπτουν ότι το μαγνητικό πεδίο της Γης εκτείνεται πολύ πιο μακριά από ό,τι πιστεύαμε — τόσο μακριά που φτάνει ως τη Σελήνη. Η ανακάλυψη αλλάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε την ακτινοβολία στο διάστημα και έχει άμεσες συνέπειες για το μέλλον των ανθρώπινων αποστολών.
Το μαγνητικό πεδίο της Γης είναι από τις πιο θεμελιώδεις αλλά και πιο αθόρυβες ασπίδες που έχουμε. Εκτρέπει συνεχώς τις γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες — φορτισμένα σωματίδια που ταξιδεύουν με τεράστια ταχύτητα από αστέρια, σουπερνόβα και μαύρες τρύπες — και τα εμποδίζει να φτάσουν στην επιφάνεια του πλανήτη μας. Αυτό το ξέραμε. Αυτό που δεν ξέραμε είναι πόσο μακριά φτάνει αυτή η προστασία.
Σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, το μαγνητικό πεδίο της Γης δημιουργεί μια «κοιλότητα» στο διάστημα μεταξύ Γης και Σελήνης, όπου οι κοσμικές ακτίνες εκτρέπονται σε σημαντικό βαθμό. Με άλλα λόγια, η Σελήνη δεν βρίσκεται πάντα εκτεθειμένη στο πλήρες βομβαρδισμό της διαστημικής ακτινοβολίας — κάτι που οι επιστήμονες θεωρούσαν δεδομένο μέχρι πρόσφατα.
Τα δεδομένα προέρχονται από το Chang’e 4, το πρώτο διαστημόπλοιο που προσεδαφίστηκε στην αθέατη πλευρά της Σελήνης το 2018. Ένα από τα όργανά του μετρούσε συστηματικά την ακτινοβολία στην επιφάνεια — κυρίως για να εκτιμηθεί τι θα αντιμετωπίσουν μελλοντικοί αστροναύτες. Από το 2019, οι ερευνητές άρχισαν να παρατηρούν κάτι ανεξήγητο: τα επίπεδα ακτινοβολίας ήταν χαμηλότερα από το αναμενόμενο σε ορισμένες περιόδους. Ο Robert Wimmer-Schweingruber, φυσικός στο Πανεπιστήμιο του Κίελου και συν-συγγραφέας της μελέτης, παραδέχεται ότι αρχικά αρνιόταν να το πιστέψει. «Νόμιζα ότι ήταν σφάλμα στα δεδομένα, μέχρι που κάναμε εκτεταμένες στατιστικές δοκιμές», λέει.
Αυτό που κάνει την ανακάλυψη ιδιαίτερα σημαντική είναι η κατηγορία ακτινοβολίας που επηρεάζεται. Τα σωματίδια χαμηλής ενέργειας, που κινούνται πιο αργά μέσα στο ηλιακό σύστημα, είναι αυτά που εκτρέπονται από το γήινο μαγνητικό πεδίο. Και αν και δεν ήταν στο επίκεντρο της έρευνας μέχρι τώρα, αποδεικνύεται ότι είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα για το δέρμα των αστροναυτών. «Αυτά τα σωματίδια χαμηλής ενέργειας δεν μας ενδιέφεραν ιδιαίτερα μέχρι που είδαμε αυτό το φαινόμενο», λέει ο Wimmer-Schweingruber. «Και τότε συνειδητοποιήσαμε ότι έχουν πραγματική σημασία για την ακτινοβολία που δέχεται το δέρμα των αστροναυτών.»
Για τη NASA και κάθε διαστημική υπηρεσία που σχεδιάζει μόνιμη ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη, αυτή η γνώση είναι πρακτικά χρήσιμη. Αν γνωρίζουμε πότε η Σελήνη βρίσκεται εντός της «σκιάς» του γήινου μαγνητικού πεδίου, μπορούμε να προγραμματίζουμε τις εξωτερικές δραστηριότητες των αστροναυτών ανάλογα — μειώνοντας την έκθεσή τους σε επικίνδυνη ακτινοβολία χωρίς να χρειαστεί βαρύτερη θωράκιση. Ο Philip Metzger, καθηγητής πλανητικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Φλόριντα, που δεν συμμετείχε στην έρευνα, το θέτει απλά: «Είναι λαμπρή έρευνα, και μας δείχνει ότι όσο περισσότερο μελετάμε φαινόμενα έξω από τον πλανήτη μας, τόσο περισσότερα ανακαλύπτουμε ότι δεν γνωρίζουμε.»
Η Γη, αποδεικνύεται, δεν προστατεύει μόνο τον εαυτό της. Η επιρροή της φτάνει μακρύτερα από ό,τι φανταζόμασταν — και αυτό μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που σχεδιάζουμε το επόμενο κεφάλαιο της ανθρώπινης εξερεύνησης.
