Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ έχουν διαταράξει το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής ηλίου. Το αποτέλεσμα: ελλείψεις σε ένα στοιχείο που δεν έχει τεχνητό υποκατάστατο και είναι απαραίτητο για MRI, ημιαγωγούς και πολλά άλλα.
Το ήλιο δεν είναι μόνο για μπαλόνια. Είναι ένα από τα πιο κρίσιμα βιομηχανικά υλικά του πλανήτη — και αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε σοβαρή έλλειψη, εξαιτίας ενός πολέμου που οι περισσότεροι παρακολουθούν για εντελώς διαφορετικούς λόγους.
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν και η αντίδραση της Τεχεράνης έχουν αναστατώσει τις θαλάσσιες οδούς του Κόλπου. Το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο περνά σχεδόν το σύνολο των εξαγωγών ηλίου από το Κατάρ, λειτουργεί πλέον με ελάχιστη κίνηση. Το Κατάρ παράγει περίπου 63 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ηλίου ετησίως — ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής, σύμφωνα με την Αμερικανική Γεωλογική Υπηρεσία. Ταυτόχρονα, ιρανικές επιθέσεις στις εγκαταστάσεις της QatarEnergy στο Ras Laffan προκάλεσαν τριπλές πυρκαγιές και εξάλειψαν περίπου το 17% της εξαγωγικής ικανότητας LNG της χώρας. Η ζημιά εκτιμάται σε 20 δισεκατομμύρια δολάρια σε χαμένα έσοδα για τα επόμενα πέντε χρόνια.
Το ήλιο παράγεται ως υποπροϊόν της παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Όταν σταματά η παραγωγή LNG, σταματά και το ήλιο. Η QatarEnergy ανακοίνωσε ήδη μείωση 14% στις εξαγωγές υγρού ηλίου. Το πρόβλημα επιδεινώνεται από τη φύση του ίδιου του υλικού: το ήλιο πρέπει να μεταφερθεί εντός 45 ημερών από την υγροποίησή του, γιατί ακόμα και σε μονωμένες δεξαμενές εξατμίζεται σταδιακά και χάνεται στην ατμόσφαιρα. Δεν υπάρχουν αποθέματα που να αντέχουν επ’ αόριστον.
Γιατί έχει σημασία αυτό; Γιατί το ήλιο δεν έχει υποκατάστατο. Είναι το μόνο στοιχείο που μπορεί να ψυχθεί σε θερμοκρασίες κοντά στο απόλυτο μηδέν — και αυτή η ιδιότητα το καθιστά απαραίτητο για τους υπεραγώγιμους μαγνήτες των μηχανών MRI. Χωρίς ήλιο, οι μαγνήτες δεν λειτουργούν. Χωρίς μαγνήτες, δεν υπάρχουν εικόνες. Περίπου το ένα τέταρτο της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλίου πηγαίνει ακριβώς εκεί — στα νοσοκομεία. Παράλληλα, χρησιμοποιείται στην παραγωγή ημιαγωγών, των chips που τροφοδοτούν τα πάντα, από smartphones μέχρι κέντρα δεδομένων. Η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία, η Ταϊβάν και η Κίνα είναι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές ηλίου από το Κατάρ — χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο της παγκόσμιας τεχνολογικής παραγωγής.
Οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός ηλίου παγκοσμίως, με πάνω από 40% της παγκόσμιας παραγωγής. Αλλά ακόμα και αυτό δεν αρκεί: η Airgas, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες διανομής ηλίου στις ΗΠΑ, ανακοίνωσε force majeure και μείωσε τις παραδόσεις της κατά 50%. Η μητρική της Air Liquide ανακοίνωσε ανακατανομή της εφοδιαστικής αλυσίδας, αναζητώντας εναλλακτικές πηγές σε άλλες ηπείρους. Αναλυτές εκτιμούν ότι μια διακοπή 30 ημερών μπορεί να ανεβάσει τις τιμές spot κατά 10-20%, ενώ μια διακοπή 60-90 ημερών μπορεί να φτάσει αύξηση 25-50% για αγοραστές χωρίς μακροχρόνια συμβόλαια.
Η κρίση αυτή είναι η πέμπτη φορά από το 2006 που ο κόσμος αντιμετωπίζει έλλειψη ηλίου. Κάποιες λύσεις υπάρχουν στον ορίζοντα — ερευνητές έχουν αναπτύξει MRI που ανακυκλώνουν το ήλιο, και Κινέζοι επιστήμονες ανακοίνωσαν το 2022 τεχνολογία για σαρωτές χωρίς ήλιο. Αλλά για τώρα, τα περισσότερα νοσοκομεία στον κόσμο εξαρτώνται από ένα αέριο που εξατμίζεται, δεν αντικαθίσταται και παράγεται σε μια περιοχή που καίγεται.
