Η υπερθέρμανση του πλανήτη θα ενισχύσει τις επιπτώσεις των επεισοδίων Ελ Νίνιο και μπορεί επίσης να τα κάνει πολύ ισχυρότερα και πιο εκτεταμένα.
Κύματα ενισχυμένα από το Ελ Νίνιο έπληξαν τις ακτές της Καλιφόρνια το 2016.
Κάποιοι τίτλοι εφημερίδων μιλούν για ένα «Godzilla El Niño» που έρχεται. Η πραγματική εικόνα είναι ότι υπάρχει 80% πιθανότητα να αναπτυχθεί Ελ Νίνιο έως τον Σεπτέμβριο. Τα περισσότερα μοντέλα προβλέπουν ένα μέτριο επεισόδιο, όμως ορισμένα δείχνουν ότι μπορεί να είναι πολύ ισχυρό, ίσως ακόμη και ένα λεγόμενο super El Niño.
Αυτό όμως δεν αλλάζει τη γενική εικόνα, που κάθε άλλο παρά καθησυχαστική είναι. Όσο ισχυρό κι αν αποδειχθεί το φετινό Ελ Νίνιο, είναι βέβαιο ότι στις επόμενες δεκαετίες θα υπάρξουν ακόμη πιο καταστροφικά επεισόδια. Ακόμη κι αν τα μελλοντικά φαινόμενα δεν είναι ισχυρότερα, οι επιπτώσεις τους θα είναι μεγαλύτερες σε έναν θερμότερο κόσμο.
«Ακόμη και ένα τυπικό επεισόδιο Ελ Νίνιο στο μέλλον θα προκαλεί μεγαλύτερες περιφερειακές και παγκόσμιες επιπτώσεις», λέει ο Άξελ Τίμερμαν του Εθνικού Πανεπιστημίου Πουσάν στη Νότια Κορέα.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι μελέτες του Τίμερμαν και άλλων δείχνουν πως τα Ελ Νίνιο και Λα Νίνια — τα γνωστά επεισόδια ENSO — θα γίνουν επίσης πολύ ισχυρότερα και θα αρχίσουν να επηρεάζουν τον καιρό και στον Ατλαντικό, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τις επιπτώσεις τους.
«Οι πιο πρόσφατες προσομοιώσεις μας με υπολογιστικά μοντέλα προβλέπουν μια στροφή προς πιο τακτικά και πολύ ισχυρότερα άκρα Ελ Νίνιο-Λα Νίνια, καθώς και ενίσχυση των επιπτώσεων του ENSO σε απομακρυσμένες περιοχές, ιδίως στην Ευρώπη», λέει ο Τίμερμαν.
Το φαινόμενο Ελ Νίνιο αφορά τα νερά και τους ανέμους στον Ειρηνικό. Σε συνθήκες ουδετερότητας, οι αληγείς άνεμοι πνέουν προς τα δυτικά κατά μήκος του Ισημερινού, ωθώντας τα επιφανειακά νερά προς τα δυτικά και συσσωρεύοντας ζεστό νερό στο δυτικό τμήμα του Ειρηνικού. Κρύο νερό ανέρχεται κοντά στη Νότια Αμερική για να αντικαταστήσει τα επιφανειακά νερά που μετακινούνται προς τα δυτικά, ενώ ο θερμός, υγρός αέρας ανυψώνεται πάνω από τα θερμά νερά που έχουν συσσωρευτεί στα δυτικά, προκαλώντας έντονες βροχοπτώσεις.
Όταν όμως οι αληγείς άνεμοι εξασθενούν και φτάνουν ακόμη και να αντιστραφούν, μέρος αυτού του ζεστού νερού μετακινείται προς τα ανατολικά. Μαζί μετατοπίζεται και η ζώνη των βροχοπτώσεων, κάτι που μπορεί να ενισχύσει τους ανατολικούς ανέμους — έναν από τους θετικούς μηχανισμούς ανάδρασης που οδηγούν στην ανάπτυξη του Ελ Νίνιο. Αυτή η μετατόπιση προς ανατολάς προκαλεί επίσης ξηρασίες σε περιοχές όπως η Αυστραλία και η Ινδονησία, και πλημμύρες στη Νότια Αμερική.
Γι’ αυτό και τα Ελ Νίνιο οδηγούν σε ταχεία θέρμανση της επιφάνειας του πλανήτη. Μια μεγαλύτερη περιοχή θερμού νερού σημαίνει περισσότερη εξάτμιση, ενώ η ενέργεια από το νερό απελευθερώνεται ως λανθάνουσα θερμότητα όταν σχηματίζονται τα σύννεφα, μεταφέροντας τεράστιες ποσότητες θερμότητας από τον Ειρηνικό στην ατμόσφαιρα.
Η ένταση των Ελ Νίνιο καθορίζεται από το πόσο πολύ και πόσο μακριά μετακινείται το ζεστό νερό προς ανατολάς, προς τη Νότια Αμερική. Αυτό μετριέται με βάση το πόσο θερμότερος από το συνηθισμένο γίνεται ο κεντρικός και ο ανατολικός Ειρηνικός. Οι ορισμοί διαφέρουν, όμως Ελ Νίνιο θεωρείται ότι υπάρχει όταν η απόκλιση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας ξεπερνά τους 0,5°C. Ο όρος super El Niño δεν είναι επιστημονικός, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για επεισόδια πάνω από 2°C, ενώ το Godzilla El Niño θα μπορούσε να αναφέρεται σε επεισόδια πάνω από 3°C, σύμφωνα με τον Άνταμ Σκάιφ του Met Office Hadley Centre στη Βρετανία.
Καθώς αναπτύσσονται τα Ελ Νίνιο, ενεργοποιούνται και αρνητικοί μηχανισμοί ανάδρασης. Ειδικά τα περισσότερα σύννεφα πάνω από τον κεντρικό Ειρηνικό έχουν ψυκτική επίδραση, οδηγώντας σε επιστροφή σε ουδέτερες συνθήκες ή σε μετάβαση προς Λα Νίνια, όπου οι δυτικοί αληγείς άνεμοι ενισχύονται και σπρώχνουν το ψυχρό νερό της ανύψωσης ακόμη πιο δυτικά από το συνηθισμένο.
Τα τρία ισχυρότερα Ελ Νίνιο από τότε που υπάρχουν καταγραφές σημειώθηκαν το 1982-83, το 1997-98 και το 2015-16. Και τα τρία προκάλεσαν τεράστιες ζημιές σε ανθρώπους και άγρια ζωή, με μαζικούς θανάτους κοραλλιών και άλλων θαλάσσιων οργανισμών.
Κάθε super Ελ Νίνιο προκάλεσε επίσης ζημιές ύψους τρισεκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με μελέτη του 2023 από τον Κρίστοφερ Κάλαχαν του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα. «Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι το μέγεθος της οικονομικής απώλειας συνδέεται άμεσα με την ένταση της θερμοκρασίας του ωκεανού στον Ειρηνικό», λέει ο Κάλαχαν. «Αν φέτος υπάρξει ένα σημαντικό Ελ Νίνιο, θα πρέπει να περιμένουμε οικονομικές απώλειες της τάξης των τρισεκατομμυρίων, παρόμοιες με προηγούμενα επεισόδια».
Καθώς ο κόσμος θερμαίνεται, τα μελλοντικά Ελ Νίνιο — και τα super Ελ Νίνιο — θα προκαλούν ακόμη μεγαλύτερες ζημιές. «Η επιστήμη είναι πολύ σαφής», λέει ο Ρίτσαρντ Άλαν από το Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ στη Βρετανία.
Οι πλημμύρες που συνδέονται με το ENSO θα γίνονται εντονότερες, επειδή θα υπάρχει περισσότερη υγρασία στην ατμόσφαιρα, λέει ο Άλαν, με αποτέλεσμα να πέφτει περισσότερη βροχή όταν βρέχει. Και οι ξηρασίες θα είναι επίσης πιο παρατεταμένες και πιο έντονες, καθώς τα εδάφη στεγνώνουν ταχύτερα όταν επικρατούν υψηλότερες θερμοκρασίες.
Ορισμένα κλιματικά μοντέλα δείχνουν επίσης ότι η θέρμανση θα ενισχύσει τους μηχανισμούς ανάδρασης που οδηγούν τα επεισόδια ENSO. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρότερα Ελ Νίνιο και Λα Νίνια, με ταχύτερες μεταβάσεις μεταξύ τους — μεγαλύτερο «κλιματικό μαστίγωμα» — κάνοντας ακόμη δυσκολότερη την προσαρμογή των κοινωνιών σε έναν θερμότερο κόσμο.
«Αυτό θα σήμαινε πολύ μεγαλύτερες διακυμάνσεις ανάμεσα σε χρονιές με βροχοπτώσεις υψηλότερες από το κανονικό και σε χρονιές με ξηρασία σε πολλές περιοχές του κόσμου», λέει ο Μάλτε Στούκερ από το Πανεπιστήμιο της Χαβάης, μέλος της ομάδας του Τίμερμαν.
Ακόμη χειρότερα, η μελέτη της ομάδας δείχνει ότι αυτές οι ισχυρότερες διακυμάνσεις θα έκαναν τα επεισόδια ENSO να αρχίσουν να επηρεάζουν και να συγχρονίζονται με ένα κλιματικό φαινόμενο γνωστό ως βόρεια ταλάντωση του Ατλαντικού. Αυτό θα οδηγούσε επίσης σε μεγάλες εναλλαγές ανάμεσα σε πλημμύρες και ξηρασίες στην Ευρώπη.
«Αυτό θα ήταν μια μεγάλη αλλαγή καθεστώτος για την Ευρώπη, καθώς στο σημερινό κλίμα δεν βλέπουμε μεγάλη επίδραση του Ελ Νίνιο στα καιρικά μοτίβα της Ευρώπης», λέει ο Στούκερ.
Αν και υπάρχει υψηλή βεβαιότητα ότι τα Ελ Νίνιο ίδιας έντασης θα είναι πιο επιζήμια, υπάρχει πολύ μικρότερη βεβαιότητα για το αν το Ελ Νίνιο θα γίνει πιο έντονο. «Υπάρχει αρκετή διαφωνία για τη μελλοντική συμπεριφορά του Ελ Νίνιο και της Λα Νίνια», λέει ο Σκάιφ.
Δεν προβλέπουν όλα τα κλιματικά μοντέλα ενίσχυση των Ελ Νίνιο, προσθέτει. Πολλά όμως συμφωνούν ακόμη για τους στενότερους δεσμούς με περιοχές όπως ο Ατλαντικός, πράγμα που σημαίνει ότι οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο πέρα από τον Ειρηνικό είναι πιθανό να γίνουν ακόμη ισχυρότερες στο μέλλον.
Ακόμη κι αν τα επεισόδια ENSO γίνουν πιο έντονα, δεν θα συνεχίσουν να ενισχύονται επ’ αόριστον, λέει ο Τίμερμαν. Η ενίσχυση τροφοδοτείται εν μέρει από τη γρήγορη θέρμανση των πρώτων 100 μέτρων νερού σε μεγάλο μέρος του Ειρηνικού. Όταν τα βαθύτερα νερά αρχίσουν να προλαβαίνουν και η διαφορά θερμοκρασίας μειωθεί, τα επεισόδια ENSO είναι πιθανό να εξασθενήσουν, λέει.
Η παγίδα; Αυτή η εξασθένιση ίσως να μην αρχίσει πριν από το 2150. Δέστε τις ζώνες σας.
