Τα μεγάλα social media χάνουν έδαφος και οι συνομιλίες μετακομίζουν σε μικρότερες, πιο κλειστές κοινότητες. Αυτή η αλλαγή έχει δύο όψεις: από τη μία, δίνει χώρο σε ανθρώπους να βρουν στήριξη και αλληλεγγύη. Από την άλλη, δημιουργεί θαλάμους ηχούς όπου ακραίες απόψεις μπορούν να κανονικοποιηθούν μακριά από κάθε έλεγχο.
Το 2016, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακάλυψε κάτι που λίγοι πολιτικοί είχαν καταλάβει πριν από αυτόν: το Twitter ήταν ένα τεράστιο δωμάτιο όπου μπορούσε να μιλά απευθείας σε δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους. Όταν αποκλείστηκε από την πλατφόρμα μετά τα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου, έχασε κάτι πολύτιμο: την πρόσβαση στο “μεγάλο δωμάτιο”, εκείνον τον κοινό χώρο όπου συναντιούνται άνθρωποι με διαφορετικές απόψεις και ενδιαφέροντα. Μετακόμισε στο Truth Social, μια πλατφόρμα πολύ μικρότερης εμβέλειας, όπου το κοινό του συμφωνεί σχεδόν ομόφωνα μαζί του και όπου δεν κινδυνεύει να αποκλειστεί ξανά.
Αυτή η κίνηση δεν είναι μεμονωμένη. Συνειδητά ή όχι, πολλές πλατφόρμες κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Το Twitter υπό τον Έλον Μασκ μετατρέπεται σταδιακά σε ένα μικρότερο, πιο ομοιογενές περιβάλλον — ασφαλές για ακραίες φωνές, ανασφαλές για όσους δεν μοιράζονται τις ίδιες απόψεις. Το Reddit, που για χρόνια ήταν ένας από τους πιο ζωντανούς χώρους για ουσιαστικές συζητήσεις, χάνει χρήστες καθώς εφαρμόζει αμφιλεγόμενες πολιτικές εμπνευσμένες από το μοντέλο Μασκ. Πολλές κοινότητες του Reddit μεταναστεύουν στο Discord, όπου έχουν πλήρη έλεγχο των κανόνων τους αλλά και πλήρη απομόνωση από τον υπόλοιπο κόσμο.
Τα μικρά δωμάτια έχουν αναμφίβολη αξία. Όταν κάποιος ψάχνει στήριξη για να διαχειριστεί μια χρόνια ασθένεια, να ξεπεράσει έναν εθισμό ή απλώς να βρει ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα, δεν χρειάζεται έναν ανοιχτό χώρο αντιπαράθεσης. Χρειάζεται αλληλεγγύη, εμπιστοσύνη και πρακτικές συμβουλές. Εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκουν αυτό ακριβώς σε subreddits, σε ομάδες Facebook ή σε εξειδικευμένα δίκτυα όπως το Archive of One’s Own, που συνδέει κάθε μήνα πέντε εκατομμύρια συγγραφείς και αναγνώστες fan fiction.
Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια δομή που κάνει αυτές τις κοινότητες ασφαλείς για τους ευάλωτους, τις κάνει εξίσου χρήσιμες για εκείνους που θέλουν να διαδώσουν ακραίες ιδεολογίες μακριά από κάθε εξωτερικό έλεγχο. Η απομόνωση από διαφορετικές απόψεις δεν είναι ουδέτερη: μπορεί να κανονικοποιήσει αντιλήψεις που σε ένα ανοιχτό περιβάλλον θα αντιμετώπιζαν αντίλογο και κριτική. Ο αλγόριθμος δεν χρειάζεται να είναι κακόβουλος για να οδηγήσει κάποιον βαθύτερα σε σκοτεινά μονοπάτια — αρκεί να μην υπάρχει τίποτα που να τον σταματά.
Το αποτέλεσμα είναι ένας κατακερματισμένος δημόσιος χώρος, όπου όλο και λιγότεροι μοιράζονται την ίδια πληροφορία, την ίδια πραγματικότητα. Σε μια εποχή που οι εκλογές κρίνονται από την αντίληψη εξίσου με τα γεγονότα, αυτό δεν είναι απλώς τεχνολογικό φαινόμενο — είναι πολιτικό πρόβλημα. Το ερώτημα δεν είναι αν τα social media θα συνεχίσουν να συρρικνώνονται. Είναι αν θα βρούμε τρόπο να διατηρήσουμε τα οφέλη των μικρών κοινοτήτων χωρίς να χάσουμε εντελώς τον κοινό τόπο όπου διαφορετικές φωνές μπορούν ακόμα να συναντηθούν.
