Αστρονόμοι εντόπισαν έναν γαλαξία που υπήρχε μόλις 400 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη και φαίνεται να περιέχει τα πρώτα άστρα που σχηματίστηκαν ποτέ στο σύμπαν. Αν επιβεβαιωθεί, θα είναι η πρώτη φορά που παρατηρούμε άμεσα τα λεγόμενα Population III άστρα — κολοσσιαία, πυρακτωμένα αστρικά σώματα που άλλαξαν για πάντα την εξέλιξη του κόσμου.
Υπάρχει μια κατηγορία άστρων που οι αστρονόμοι αναζητούν εδώ και δεκαετίες χωρίς να τα έχουν βρει ποτέ με βεβαιότητα. Τα λεγόμενα Population III άστρα ήταν τα πρώτα που άναψαν στο σύμπαν, φτιαγμένα σχεδόν αποκλειστικά από υδρογόνο και ήλιο — τα μόνα στοιχεία που υπήρχαν τότε. Ήταν τεράστια, εκατοντάδες φορές πιο μαζικά από τον Ήλιο, και έκαιγαν σε θερμοκρασίες δεκάδων χιλιάδων βαθμών. Έζησαν λίγο, πέθαναν βίαια και σκόρπισαν στο διάστημα τα βαρύτερα στοιχεία που γέννησαν — τα ίδια στοιχεία που αποτελούν σήμερα πλανήτες και ανθρώπους.
Τώρα, ένας γαλαξίας που ονομάζεται Hebe φαίνεται να κρύβει ακριβώς αυτά τα άστρα. Ο Roberto Maiolino από το Πανεπιστήμιο του Cambridge και η ομάδα του χρησιμοποίησαν το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb για να μελετήσουν τον Hebe — έναν γαλαξία που υπήρχε μόλις 400 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Αυτό που βρήκαν ήταν εντυπωσιακό: κανένα ανιχνεύσιμο στοιχείο βαρύτερο από υδρογόνο ή ήλιο, και φως συγκεντρωμένο σε μια χαρακτηριστική συχνότητα που σχετίζεται με ήλιο αποστερημένο από τα ηλεκτρόνια του. Αυτή η ιονισμένη κατάσταση του ηλίου μπορεί να προκληθεί μόνο από εξαιρετικά καυτά άστρα — ακριβώς του τύπου που περιμένουμε από Population III.
Η πρώτη παρατήρηση του Hebe έγινε το 2024 και έδειξε μια υποψήφια γραμμή ιονισμένου ηλίου, αλλά υπήρχαν αμφιβολίες: μήπως το σήμα ερχόταν από άλλον γαλαξία; Μήπως υπήρχαν βαρύτερα μέταλλα που δεν είχαν εντοπιστεί; Με νέες παρατηρήσεις, η ομάδα εντόπισε μια δεύτερη γραμμή — αυτή τη φορά ιονισμένου υδρογόνου — από την ίδια πηγή, επιβεβαιώνοντας ότι το αρχικό σήμα ήταν πραγματικό. «Ήταν μια σπουδαία στιγμή», λέει η Hannah Übler από το Πανεπιστήμιο Ludwig Maximilian του Μονάχου, μέλος της ομάδας. «Να έχεις απόδειξη ότι αυτό που ισχυριστήκαμε χρόνια πριν ήταν αληθινό».
Παρά την ενθουσιασμό, η επιστημονική κοινότητα παραμένει προσεκτική. Ο Daniel Whalen από το Πανεπιστήμιο του Portsmouth επισημαίνει ότι η παρουσία ιονισμένου ηλίου είναι ισχυρή ένδειξη, αλλά δεν αποκλείει ακόμα την ύπαρξη βαρύτερων στοιχείων σε ποσότητες κάτω από το όριο ανίχνευσης. Αν υπάρχουν, τα άστρα θα ανήκουν στην επόμενη γενιά — Population II — και όχι στα πρωτόγονα Population III. Επιπλέον, ένας γαλαξίας τόσο πυκνός σε Population III άστρα δυσκολεύει τα υπάρχοντα μοντέλα προσομοίωσης, που προβλέπουν ότι τα πρώτα άστρα σχηματίστηκαν σε αραιές, απομονωμένες ομάδες.
Αν τελικά επιβεβαιωθεί η ανακάλυψη, οι επιπτώσεις θα είναι σημαντικές. Η ομάδα έχει ήδη χρησιμοποιήσει τα δεδομένα του Hebe για να εκτιμήσει τη μάζα των πρώτων άστρων — και τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα περισσότερα ήταν 10 έως 100 φορές πιο μαζικά από τον Ήλιο. Αυτό δεν είναι απλώς μια αριθμητική λεπτομέρεια: η μάζα καθορίζει πώς ένα άστρο πεθαίνει, τι στοιχεία απελευθερώνει και, κατ’ επέκταση, πώς διαμορφώθηκαν οι επόμενες γενιές άστρων, γαλαξιών και τελικά η ύλη που γνωρίζουμε. Ο Hebe, με άλλα λόγια, μπορεί να μας λέει κάτι θεμελιώδες για το πώς έγινε το σύμπαν αυτό που είναι σήμερα.
