Κάμερες και συστήματα παρακολούθησης προσαρμοσμένα σε κεφάλι και πλάτη περιστεριών αποκάλυψαν απρόσμενα στοιχεία για το πώς κινούν τα μάτια τους όταν πετούν.
Τα περιστέρια κοιτάζουν πάντα μπροστά
Για πρώτη φορά, επιστήμονες παρακολούθησαν τις κινήσεις των ματιών ενός πουλιού σε πτήση και διαπίστωσαν ότι τα περιστέρια στον αέρα κρατούν τα μάτια τους σταθερά, αντί να κοιτάζουν γύρω τους. Αυτή η συμπεριφορά ίσως τα βοηθά να ελέγχουν την πτήση τους, αλλά μπορεί και να τα κάνει πιο ευάλωτα σε αρπακτικά.
Όταν τα ζώα στο έδαφος θέλουν να δουν κάτι, κινούν το κεφάλι ή τα μάτια τους για να εστιάσουν πάνω του και στη συνέχεια χρησιμοποιούν γρήγορες, συχνά εκτεταμένες κινήσεις της κόρης, γνωστές ως σακκαδικές κινήσεις, ώστε να έχουν μια σταθερή εικόνα του αντικειμένου σε σχέση με το περιβάλλον του. Όμως κανείς δεν ήξερε πραγματικά τι συμβαίνει όταν τα πουλιά πετούν.
Για να το διαπιστώσουν, ο Ivo Ros από το California Institute of Technology και οι συνεργάτες του σχεδίασαν έναν ελαφρύ μηχανισμό με καθρέφτες και κάμερες που μπορεί να προσαρμοστεί στο κεφάλι ενός κοινού περιστεριού (Columba livia) την ώρα που πετά, καθώς και ένα μικρό σακίδιο που περιέχει πλακέτα ελέγχου της κάμερας και μπαταρία.
Στη συνέχεια εκπαίδευσαν έξι περιστέρια να πετούν ανάμεσα σε δύο θέσεις προσγείωσης σε απόσταση περίπου 20 μέτρων το ένα από το άλλο σε εσωτερικό χώρο, και άλλα τρία να πετούν περίπου 25 μέτρα σε εξωτερικό χώρο για να επιστρέψουν σε περιστερώνα.
Κατά τις δοκιμαστικές πτήσεις και στα δύο περιβάλλοντα, το σύστημα παρακολούθησης των ματιών που ήταν προσαρμοσμένο στο κεφάλι έδειξε ότι, μετά την απογείωση, τα πουλιά αύξαναν το μέγεθος της κόρης τους και υιοθετούσαν μια σταθερή και συνεπή θέση των ματιών μέσα στο κεφάλι τους, πρακτικά «κλειδώνοντας» τα μάτια τους στη θέση τους.
«Κάθε φορά που αρχίζουν να πετούν, τα μάτια στρέφονται προς τα εμπρός κατά μέσο όρο», λέει ο Ros.
Όταν κινούνταν το κεφάλι τους, τα μάτια κινούνταν συγχρόνως μαζί του. Η σταθερή θέση των ματιών ευθυγραμμίζεται με τον βασικό οριζόντιο άξονα της όρασης των πουλιών και με το αιθουσαίο τους σύστημα, το αισθητηριακό δίκτυο που ελέγχει την ισορροπία και τον χωρικό προσανατολισμό.
«Έχει αποδειχθεί ότι τα περιστέρια μπορούν να κινούν τα μάτια τους ανεξάρτητα και ότι αυτά μπορούν να μετακινηθούν με μέγιστο εύρος περίπου 15 μοιρών», λέει ο Graham Martin από το Πανεπιστήμιο του Birmingham, στο Ηνωμένο Βασίλειο. «Επομένως, το να δείχνει κανείς ότι κατά την πτήση οι κινήσεις των ματιών είναι μικρότερες από 1 μοίρα, υποδηλώνει ότι τα πουλιά σταθεροποιούν ενεργά τη θέση των ματιών τους όταν πετούν».
Ο λόγος για τον οποίο «κλειδώνουν» τα μάτια τους δεν είναι βέβαιος, λέει ο Ros. Θεωρεί ότι η ευθυγράμμιση με το αιθουσαίο σύστημα δείχνει πως αυτή η συμπεριφορά ίσως βοηθά τα περιστέρια να ξεχωρίζουν τη δική τους κίνηση από την εξωτερική κίνηση, όπως την κίνηση των κλαδιών ενός δέντρου ή ενός αυτοκινήτου ή ενός αρπακτικού, ώστε να διατηρούν την ισορροπία τους και να προσανατολίζονται.
Είναι επίσης πιθανό ότι η μείωση των κινήσεων των ματιών περιορίζει το γνωστικό φορτίο στον εγκέφαλο. «Ο κόσμος κατά την πτήση κινείται πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι όταν δεν πετούν», λέει.
Οι κινήσεις των ματιών δίνουν στα περιστέρια οριζόντιο οπτικό πεδίο περίπου 340 μοιρών, όμως ο Ros λέει ότι το «κλείδωμα» των ματιών σε θέση προς τα εμπρός πιθανότατα το μειώνει, αφήνοντας ένα μεγαλύτερο τυφλό σημείο πίσω τους, όπου δεν θα μπορούσαν να δουν αρπακτικά.
Ο ίδιος θέλει να δει τι θα κάνουν τα μάτια των περιστεριών σε άλλες συνθήκες, καθώς όλα τα τεστ έγιναν όταν τα πουλιά πετούσαν χαμηλά κοντά στο έδαφος. «Μπορεί να είναι διαφορετικό αν τα περιστέρια πετούσαν πιο ψηλά, όπου δεν υπάρχουν τόσα πολλά αντικείμενα που περνούν γρήγορα δίπλα τους», λέει ο Ros. Αναρωτιέται επίσης τι θα συνέβαινε όταν τα περιστέρια πετούν σε σμήνη. «Θα κοιτούσαν άλλα περιστέρια; Αρπακτικά; Ή κάτι στον ορίζοντα;»
Ο Martin θεωρεί ότι και άλλα πουλιά μπορεί να σταθεροποιούν τη θέση των ματιών τους κατά την πτήση, μεταξύ αυτών και τα αρπακτικά. Όταν καταδιώκουν τη λεία τους, τα γεράκια πελεγκρίνοι πετούν σε καμπύλη πορεία προς αυτήν, λέει. «Αυτό προφανώς θα απαιτούσε από το γεράκι να κρατά σταθερή τη θέση των ματιών του αντί να τα κινεί συνεχώς».
Current Biology, DOI: 10.1016/j.cub.2026.05.064
