Μια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Ουψάλα προτείνει ότι η συνείδηση δεν παράγεται από τον εγκέφαλο, αλλά είναι το θεμελιώδες υπόστρωμα από το οποίο αναδύονται ο χρόνος, ο χώρος και η ύλη. Το μοντέλο, δημοσιευμένο σε επιστημονικό περιοδικό, συνδυάζει κβαντομηχανική με φιλοσοφικές παραδόσεις που θέτουν τη συνείδηση στο κέντρο της πραγματικότητας.
Υπάρχει ένα ερώτημα που η επιστήμη έχει αποφύγει συστηματικά να απαντήσει με ακρίβεια: τι ακριβώς είναι η συνείδηση και από πού προέρχεται; Η κυρίαρχη άποψη — ότι είναι παραπροϊόν της νευρικής δραστηριότητας, κάτι που «βγάζει» ο εγκέφαλος όπως ένας κινητήρας βγάζει θερμότητα — παραμένει βολική αλλά αναπόδεικτη. Η Maria Strømme, καθηγήτρια Επιστήμης των Υλικών στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα, αποφάσισε να αναποδογυρίσει εντελώς αυτή τη λογική.
Σε δημοσίευσή της στο περιοδικό AIP Advances, η Strømme παρουσιάζει ένα θεωρητικό μοντέλο στο οποίο η συνείδηση δεν είναι αποτέλεσμα της ύλης — είναι η αρχή της. Ο χρόνος, ο χώρος και η ύλη αναδύονται από ένα θεμελιώδες πεδίο συνείδησης, και όχι το αντίστροφο. Κάθε ατομική συνείδηση, σύμφωνα με αυτό το πλαίσιο, είναι έκφραση ενός ευρύτερου, κοινόχρηστου πεδίου — κάτι σαν κύμα στον ωκεανό που δεν υπάρχει ανεξάρτητα από το νερό.
Η Strømme δεν είναι φιλόσοφος ούτε θεολόγος. Είναι μηχανικός με εξειδίκευση στη νανοτεχνολογία, γνωστή για πρακτική έρευνα σε υλικά σε ατομική κλίμακα. Αυτό κάνει την πρότασή της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα: δεν προέρχεται από κάποιον που ψάχνει μεταφυσικές απαντήσεις, αλλά από κάποιον που έχει συνηθίσει να μετράει και να υπολογίζει. Το μοντέλο της περιλαμβάνει μαθηματικές διατυπώσεις και, σύμφωνα με την ίδια, κάνει προβλέψεις που μπορούν θεωρητικά να ελεγχθούν μέσω φυσικής, νευροεπιστήμης και κοσμολογίας.
Η ίδια επικαλείται φυσικούς όπως ο Αϊνστάιν, ο Σρέντινγκερ και ο Χάιζενμπεργκ — επιστήμονες που, στα γραπτά τους, είχαν εκφράσει βαθιές αμφιβολίες για την υλιστική ερμηνεία της κβαντομηχανικής. Η κβαντική φυσική έχει δείξει επανειλημμένα ότι η παρατήρηση επηρεάζει το παρατηρούμενο — ένα γεγονός που δεν έχει ποτέ εξηγηθεί πλήρως χωρίς να εισαχθεί κάποια μορφή «παρατηρητή» στις εξισώσεις. Η Strømme προτείνει ότι αυτός ο παρατηρητής δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος με ένα μηχάνημα — είναι η ίδια η συνείδηση ως θεμελιώδης ιδιότητα του σύμπαντος.
Το μοντέλο έχει και πιο τολμηρές συνέπειες. Φαινόμενα που συνήθως απορρίπτονται ως ανεξήγητα — όπως εμπειρίες κοντά στον θάνατο ή αίσθηση διασύνδεσης με άλλους — ερμηνεύονται εδώ όχι ως υπερφυσικά, αλλά ως πιθανές εκδηλώσεις αυτής της βαθύτερης διασυνδεδεμένης πραγματικότητας. Ακόμα πιο ριζοσπαστικά, η Strømme υποστηρίζει ότι η ατομική συνείδηση δεν εξαφανίζεται με τον θάνατο, αλλά επιστρέφει στο ευρύτερο πεδίο από το οποίο προήλθε — μια ιδέα που εκφράζει με κβαντομηχανικούς όρους, αποφεύγοντας προσεκτικά θρησκευτική γλώσσα.
Η επιστημονική κοινότητα θα αντιμετωπίσει αυτή την πρόταση με σκεπτικισμό, και δικαίως. Η ιστορία της επιστήμης είναι γεμάτη από θεωρίες που ισχυρίστηκαν ότι «τα αλλάζουν όλα» χωρίς να το κάνουν. Ωστόσο, το γεγονός ότι ένα τέτοιο μοντέλο δημοσιεύεται σε peer-reviewed περιοδικό και διατυπώνεται με μαθηματική αυστηρότητα το διαφοροποιεί από τη συνηθισμένη μεταφυσική φλυαρία. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η επιστήμη έχει τα εργαλεία να το ελέγξει — ή αν χρειάζεται πρώτα να αναπτύξει καινούρια.
