Ο Elon Musk ζητά κρατικές επιταγές «καθολικού υψηλού εισοδήματος» ως απάντηση στις απώλειες εργασίας από την AI. Ειδικοί διχάζονται για το αν η λύση είναι εφικτή ή παραπλανητική.
Ο Elon Musk προτείνει ένα «καθολικό υψηλό εισόδημα» που θα καταβάλλεται από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση για να αντιμετωπιστεί η ανεργία που προκαλείται από την τεχνητή νοημοσύνη. «AI/ρομποτική θα παράγουν αγαθά και υπηρεσίες πολύ πέρα από την αύξηση της ποσότητας χρήματος, άρα δεν θα υπάρξει πληθωρισμός», έγραψε αργά την Πέμπτη στο X, υποστηρίζοντας ότι οι επιταγές προς όλους είναι «ο καλύτερος τρόπος» διαχείρισης της μετάβασης.
Οι προβλέψεις για την αγορά εργασίας είναι πιεστικές. Η Boston Consulting Group εκτιμά ότι 10% έως 15% των θέσεων στις ΗΠΑ μπορεί να χαθούν μέσα στην επόμενη πενταετία — περίπου 17 έως 25 εκατ. άνθρωποι. Ανάλυση της Goldman Sachs πέρυσι έβαζε σε κίνδυνο το 2,5% των εργαζομένων. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η πρόταση του Musk μεταφέρει τη συζήτηση από το «καθολικό βασικό εισόδημα» (τακτικό, χωρίς όρους επίδομα για όλους) σε κάτι πιο φιλόδοξο: ένα «καθολικό υψηλό εισόδημα» που στοχεύει όχι στην κάλυψη των βασικών, αλλά μιας άνετης ζωής.
Ο Peter Diamandis υποστηρίζει ότι το UHI γίνεται εφικτό όχι με μεγαλύτερες επιταγές, αλλά με πτώση του κόστους παντού — από τρόφιμα και ενέργεια μέχρι υγεία και εκπαίδευση. «Όταν η AI και η ρομποτική ρίξουν πάνω από το μισό το κόστος των πέντε μεγάλων κατηγοριών διαβίωσης, μια επιταγή 3.000 δολαρίων τον μήνα που σήμερα μετά βίας καλύπτει τα βασικά, γίνεται πραγματικά ευμάρεια», έγραψε τον Μάρτιο. «Η επιταγή δεν μεγαλώνει. Ο κόσμος γίνεται φθηνότερος. Τότε το UBI γίνεται UHI».
Άλλοι βλέπουν αλλού το πρόβλημα. Ο Karl Widerquist, καθηγητής φιλοσοφίας στο Georgetown University–Qatar, σημειώνει ότι ο Musk «έχει δίκιο» πως ένα βασικό εισόδημα θα μπορούσε να καλύπτει πέρα από τα στοιχειώδη, με το κόστος ως ποσοστό του ΑΕΠ να μειώνεται χάρη σε αυτοματοποίηση, πληροφορική και AI. Ωστόσο, προσθέτει ότι «κάνει λάθος» να εστιάζει στην ανεργία, όταν «οι χαμηλοί μισθοί και οι στάσιμες απολαβές» είναι πιο καίρια ζητήματα. Για τον πληθωρισμό λέει πως η πρόβλεψη του Musk «θα μπορούσε να συμβεί, αλλά δεν πρέπει να το θεωρούμε δεδομένο», υπενθυμίζοντας ότι τα κέρδη της ανάπτυξης τις τελευταίες δεκαετίες κατευθύνθηκαν κυρίως στους πλουσιότερους, ενώ η φτώχεια επιμένει.
Ο James Ransom, ερευνητής στο University College London, αντιτείνει ότι «αν μπορούμε να αντέξουμε γενναιόδωρο καθολικό υψηλό εισόδημα, μπορούμε να αντέξουμε και την επανακατάρτιση» — και τα δεδομένα δείχνουν ότι «αυτό χρειάζεται ο περισσότερος κόσμος». Περιμένει «σημαντικό άλμα παραγωγικότητας για πολλούς εργαζόμενους» τα επόμενα χρόνια, αλλά αυτό απαιτεί αναβάθμιση δεξιοτήτων, «όχι μια επιταγή». Για όσους χάσουν τη δουλειά τους, η σωστά σχεδιασμένη κατάρτιση «διατηρεί την αυτονομία και την αυτοεκτίμηση με τρόπους που ένα βασικό εισόδημα δεν μπορεί».
Ο Musk έχει σκιαγραφήσει παρόμοιο μέλλον και νωρίτερα φέτος, λέγοντας ότι η αποταμίευση για σύνταξη μπορεί να καταστεί ανούσια σε δύο δεκαετίες. Στο podcast «Moonshots with Peter Diamandis» περιέγραψε μια οικονομία αφθονίας από άλματα σε AI, ενέργεια και ρομποτική, αρκετή ώστε «όλοι» να λαμβάνουν καθολικό υψηλό εισόδημα. Την ίδια ώρα, πολλοί Αμερικανοί ζουν από μισθό σε μισθό, μετά από χρόνια επίμονου πληθωρισμού, υψηλών επιτοκίων και στάσιμων μισθών, ενώ έρευνες καταγράφουν πως μεγάλα τμήματα νιώθουν εκτός παιχνιδιού για ανώτατη εκπαίδευση, ποιοτική υγειονομική περίθαλψη, ιδιοκατοίκηση, τεκνοποίηση ή άνετη σύνταξη. Ειδικοί της προσωπικής χρηματοοικονομικής και της AI χαρακτήρισαν το μήνυμα του Musk «επικίνδυνο και παραπλανητικό», υπογραμμίζοντας ότι ακόμα κι αν έρθει η αφθονία, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να διανείμουν αποτελεσματικά τα οφέλη — ένα «πρόβλημα συντονισμού κλίμακας πολιτισμού», όπως το έθεσε ο John Nosta.
