Ένα σπήλαιο στη μεσογειακή ακτή της Τουρκίας κατοικήθηκε πρώτα από Νεάντερταλ και στη συνέχεια από Homo sapiens, όμως η συνέχεια στα εργαλεία και στα προσωπικά αντικείμενα δείχνει ότι ίσως υπήρξε κάποια μορφή πολιτισμικής ανταλλαγής ανάμεσα στα δύο είδη.
Το σπήλαιο Üçağızlı II, στη μεσογειακή ακτή της Τουρκίας, είναι ένας χώρος 56 τετραγωνικών μέτρων, περίπου στο μέγεθος ενός γκαρσονιέρας στο κέντρο μιας πόλης.
Ο Naoki Morimoto από το Πανεπιστήμιο του Κιότο στην Ιαπωνία και οι συνεργάτες του πραγματοποίησαν το 2020 την πρώτη πλήρη αρχαιολογική ανασκαφή στον χώρο. Δόντια και υπολείμματα γνάθου έδειξαν ότι οι Νεάντερταλ κατοικούσαν στο σπήλαιο από 77.000 έως 59.000 χρόνια πριν και το είδος μας, Homo sapiens, από 59.000 έως 47.000 χρόνια πριν.
Συνολικά, από το σπήλαιο ανακτήθηκαν σχεδόν 20.000 λίθινα αντικείμενα. Ωστόσο, με έκπληξη, η τεχνολογία των λίθινων εργαλείων που χρησιμοποίησαν τα δύο ανθρώπινα είδη και τα αντικείμενα που συνέλεξαν παρέμειναν εξαιρετικά σταθερά σε όλη αυτή την περίοδο. Αυτό ανοίγει το ενδεχόμενο οι Νεάντερταλ και οι Homo sapiens να συνυπήρξαν για κάποιο διάστημα.
«Δεν μπορούμε να αποδείξουμε οριστικά χρονική ή φυσική επικάλυψη μεταξύ των δύο ανθρωπίνων ειδών στην περιοχή του σπηλαίου ή στο ίδιο το σπήλαιο», λέει ο Morimoto. «Ωστόσο, αυτή είναι πράγματι μια κεντρική υπόθεση που διερευνούμε».
Σε κάθε στρώμα ανθρώπινης κατοίκησης στο σπήλαιο, το βασικό εργαλειακό σύνολο ήταν ακριβώς το ίδιο, λέει ο Morimoto. Ακόμη πιο αξιοσημείωτο είναι ότι οι Νεάντερταλ και οι Homo sapiens συνέλεξαν ένα κοχύλι που δεν φαίνεται να είχε χρηστική αξία ως εργαλείο ή ως τροφή, αλλά για κάποιο λόγο ήταν επιθυμητό και από τα δύο είδη.
Σχεδόν 30 δείγματα από τα κελύφη του μικρού αλλά όμορφου θαλάσσιου σαλιγκαριού Columbella rustica βρέθηκαν σε όλα τα στρώματα των αποθέσεων που άφησαν πίσω τους τα δύο είδη.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτά τα κοχύλια είχαν σπασμένη την άκρη τους ή τρύπες που μπορεί να δείχνουν διακοσμητική χρήση. Κυρίως, όμως, και τα δύο είδη φαίνεται πως τα κρατούσαν ανέπαφα και τα εκτιμούσαν για κάποιον εγγενή λόγο.
A Columbella rustica shell associated with Neanderthal remains Naoki Morimoto
A Columbella rustica shell associated with Neanderthal remains
Αν και στο σπήλαιο υπάρχουν και άλλοι τύποι κοχυλιών, το Columbella rustica κυριαρχεί σε όλη τη χρονολογική ακολουθία, λέει ο Morimoto. «Αυτή η έντονη προτίμηση δείχνει ότι και οι δύο ανθρώπινες ομάδες μοιράζονταν μια κοινή πολιτισμική αξιολόγηση αυτού του συγκεκριμένου κοχυλιού, το οποίο θεωρούσαν μοναδικά πολύτιμο ή ελκυστικό».
Η «εντυπωσιακή συνέπεια» τόσο στην τεχνολογία των λίθινων εργαλείων όσο και στη συλλογή των κοχυλιών είναι «δύσκολο να εξηγηθεί μόνο από ανεξάρτητες, παράλληλες διαδικασίες», λέει.
Αν και δεν υπάρχει οριστική απόδειξη για φιλικές σχέσεις ανάμεσα στα δύο είδη, αυτό είναι το σενάριο προς το οποίο κλίνει η ομάδα. «Αυτό που προτείνουμε είναι ότι ένα μοντέλο με περιφερειακή επαφή, πολιτισμική ανταλλαγή ή αλληλεπικαλυπτόμενες ζώνες κατοίκησης προσφέρει μια εύλογη εξήγηση για τα αρχαιολογικά στοιχεία», λέει ο Morimoto.
Ο John Gowlett από το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, στο Ηνωμένο Βασίλειο, λέει ότι το παζλ της σχέσης ανάμεσα στους Νεάντερταλ και το δικό μας είδος έχει περάσει από τα 100 στα 1.000 κομμάτια. «Για περισσότερα από 200.000 χρόνια, οι σύγχρονοι άνθρωποι, ευρύτερα οι άνθρωποι του νότου, είχαν ένα μεταβαλλόμενο σύνορο με τους ανθρώπους του βορρά, τους Νεάντερταλ», λέει.
«Πρέπει να είχαν επίγνωση ο ένας του άλλου σε τακτική βάση και αυτό μπορεί να σήμαινε μια πολύ έντονη διάκριση “εμείς και αυτοί”, αλλά αυτή η μελέτη βοηθά να δείξει ότι αυτό δεν σήμαινε απαραίτητα ξεχωριστές υλικές κουλτούρες ή ακόμη και διαφορετικά πρότυπα κυνηγιού», λέει ο Gowlett. «Και τα δύο είδη φαίνεται να είχαν προτίμηση στα κοχύλια, κάτι που μπορεί να πηγαίνει πολύ πιο πίσω στον χρόνο απ’ όσο μπορούμε ακόμη να δούμε».
Υπάρχουν ενδείξεις ότι Νεάντερταλ και Homo sapiens μοιράζονταν πολιτισμικά στοιχεία και σε άλλες, παλαιότερες αρχαιολογικές θέσεις στο Λεβάντε, λέει ο Chris Stringer από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, ενώ πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι πιθανότατα διασταυρώθηκαν μεταξύ τους στην περιοχή αυτή πριν από περίπου 100.000 χρόνια.
«Τα ανθρώπινα δείγματα από το Üçağızlı είναι πολύ λίγα για να δείξουν τα επίπεδα πληθυσμιακής ποικιλότητας, αλλά είναι πολύ πιθανό να υπήρξε διασταύρωση και σε εκείνη την μεταγενέστερη περίοδο», λέει ο Stringer.
PNAS DOI: 10.1073/pnas.2609061123
