Σοβαρές καταγγελίες για θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης στα κατεχόμενα φέρνει στο φως έρευνα του BBC. Σύμφωνα με τα ευρήματα, τουλάχιστον 30 παιδιά, κυρίως με Βρετανούς γονείς, ενδέχεται να έχουν συλληφθεί με χρήση διαφορετικού σπέρματος ή ωαρίου από εκείνο που είχαν επιλέξει οι γονείς τους.
Οι οικογένειες αναφέρουν ότι επέλεξαν με προσοχή το DNA των ανώνυμων δοτών, με βάση το ιατρικό ιστορικό, την εμφάνιση, την προσωπικότητα, το μορφωτικό επίπεδο και τα ενδιαφέροντά τους. Ωστόσο, μετά τη γέννηση των παιδιών άρχισαν να υποψιάζονται ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν τελικά οι δότες που είχαν εγκρίνει.
Περίπου τα μισά από τα καταγγελλόμενα περιστατικά συνδέονται με το Dogus IVF Centre, μία από τις κλινικές που ερευνώνται. Έντεκα από τα 30 παιδιά έχουν ήδη υποβληθεί σε εμπορικά τεστ DNA, τα οποία έδειξαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία ή γειτονικές περιοχές — στοιχείο που, όπως λένε οι γονείς, δεν συνάδει με τα χαρακτηριστικά των δοτών που είχαν επιλέξει.
Τα περισσότερα από τα παιδιά που ελέγχθηκαν είχαν συλληφθεί μέσω εξωσωματικής στο Dogus, σε θεραπείες που πραγματοποιήθηκαν από το 2012 έως το 2024. Μετά το ξέσπασμα της υπόθεσης, οι γονείς αναζητούν απαντήσεις για την ταυτότητα των πραγματικών βιολογικών δοτών και το ιατρικό τους ιστορικό.
Η Laura Bridgens, ιδρύτρια της οργάνωσης Donor Conceived UK, χαρακτήρισε τις αποκαλύψεις ιδιαίτερα ανησυχητικές και τόνισε τη σημασία του δικαιώματος κάθε ανθρώπου που συνελήφθη με δωρεά γενετικού υλικού να γνωρίζει την πραγματική του καταγωγή.
Μία από τις περιπτώσεις που εξετάζει το BBC αφορά τη Rachel, η οποία το 2012 υποβλήθηκε σε θεραπεία στο Dogus. Επέλεξε συγκεκριμένο ανώνυμο δότη σπέρματος από τη Δανία μέσω της Cryos International, της μεγαλύτερης τράπεζας σπέρματος στον κόσμο. Η θεραπεία κόστισε περίπου 4.000 ευρώ και, σύμφωνα με την κλινική, περιλάμβανε σπέρμα από τη συγκεκριμένη τράπεζα.
Η Rachel απέκτησε τον γιο της, Jonah, αλλά από την αρχή αμφέβαλε αν είχε χρησιμοποιηθεί πράγματι ο δότης που επέλεξε. Όπως αναφέρει, δεν της παραδόθηκε ποτέ ιατρική έκθεση που να επιβεβαιώνει τη χρήση του συγκεκριμένου δείγματος. Με τα χρόνια, η διαφορετική εμφάνιση του παιδιού ενίσχυσε τις υποψίες της.
Μετά την πρώτη δημοσιογραφική έρευνα του BBC, η Rachel και ο 13χρονος Jonah υποβλήθηκαν σε τεστ DNA. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο Jonah είναι βιολογικός γιος της, αλλά ο βιολογικός του πατέρας δεν είναι ο Δανός δότης που είχε επιλεγεί. Η Cryos δήλωσε πως δεν διαθέτει κανένα αρχείο που να δείχνει ότι ο συγκεκριμένος δότης είχε παραδώσει σπέρμα στην κλινική Dogus.
Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν εξαιρετικά σπάνια την τυχαία χρήση λάθος δότη κατά τη διάρκεια εξωσωματικής. Το γεγονός όμως ότι οι καταγγελίες αφορούν δεκάδες παιδιά εγείρει ερωτήματα για πιθανή αμέλεια ή ακόμη και σκόπιμη παραπλάνηση. Βρετανικός επαγγελματικός και επιστημονικός οργανισμός γονιμότητας έκανε λόγο για πιθανό «συστημικό πρόβλημα», που δεν περιορίζεται απαραίτητα σε έναν γιατρό ή μία κλινική.
Στις περιπτώσεις που συνδέονται με το Dogus εμφανίζονται επανειλημμένα τρία πρόσωπα: ο ιδιοκτήτης και υπεύθυνος της κλινικής Sevket Alpturk, η γιατρός Firdevs Uguz Tip και η συντονίστρια ασθενών Julie Hodson. Η Firdevs, που έχει συνδεθεί με αρκετές από τις υπό εξέταση περιπτώσεις, αρνείται ότι παραπλάνησε ασθενείς. Υποστηρίζει ότι η παραγγελία σπέρματος δεν ήταν στις αρμοδιότητές της και ότι οι ασθενείς υπέγραφαν έντυπα συναίνεσης για τη διαδικασία επιλογής δοτών. Οι υπόλοιποι δεν έχουν δώσει απαντήσεις. Αρκετοί γονείς, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι δεν είχαν ενημερωθεί επαρκώς για τον τρόπο επιλογής και προμήθειας του γενετικού υλικού.
Σύμφωνα με το BBC, η Cryos International είχε από το 2016 συμπεριλάβει το Dogus στη «μαύρη λίστα» της. Η τράπεζα σπέρματος είχε εκφράσει ανησυχίες επειδή η κλινική φέρεται να είχε ενημερώσει ασθενή ότι θα παραγγείλει σπέρμα από την Cryos, χωρίς να έχει γίνει σχετική παραγγελία. Ο διευθύνων σύμβουλος της Cryos, Ole Schou, δήλωσε πως είναι «σοκαριστικό» το ενδεχόμενο να έχουν επηρεαστεί τόσες πολλές οικογένειες.
Η εταιρεία έχει πλέον αναστείλει τη συνεργασία της με τη γιατρό Firdevs και την κλινική Miracle IVF όπου εκείνη εργάζεται, έως ότου ολοκληρωθεί η έρευνα των αρχών στα κατεχόμενα.
Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη διάσταση λόγω του καθεστώτος στα κατεχόμενα, όπου δεν εφαρμόζεται το ευρωπαϊκό δίκαιο και η περιοχή αναγνωρίζεται διεθνώς μόνο από την Τουρκία. Οι κλινικές εξωσωματικής στην περιοχή λειτουργούν με πιο περιορισμένο ρυθμιστικό πλαίσιο και προσελκύουν σημαντικό αριθμό Βρετανών που αναζητούν θεραπείες στο εξωτερικό, κυρίως λόγω χαμηλότερου κόστους, των υψηλών ποσοστών επιτυχίας που διαφημίζονται και της μεγάλης ποικιλίας δοτών.
Μετά τις πρώτες αποκαλύψεις του BBC τον Μάρτιο, το «υπουργείο Υγείας» στα κατεχόμενα ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε επίσημη έρευνα. Μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει γνωστό κάτι περαιτέρω.
Για τις οικογένειες, το ζήτημα αφορά τόσο τον τρόπο που πραγματοποιήθηκε η θεραπεία όσο και το δικαίωμα των παιδιών να γνωρίζουν τη βιολογική τους καταγωγή. Η Rachel λέει ότι η αποκάλυψη δεν αλλάζει την αγάπη της για τον γιο της. Την ανησυχεί όμως ότι ο Jonah μπορεί να χάσει τη δυνατότητα να εντοπίσει τον πραγματικό βιολογικό του δότη όταν ενηλικιωθεί. Παραμένει άγνωστο αν ο ίδιος δότης χρησιμοποιήθηκε και σε άλλες θεραπείες, κάτι που θα μπορούσε να σημαίνει την ύπαρξη γενετικών αδελφών που δεν γνωρίζονται μεταξύ τους.
Ο Jonah, που μεγάλωσε πιστεύοντας ότι είχε κατά το ήμισυ δανέζικη καταγωγή, έμαθε από τα τεστ ότι έχει τουρκική και νοτιοευρωπαϊκή γενετική καταγωγή. «Δεν ξέρουμε ποιος είναι ο πραγματικός δότης», λένε οι οικογένειες, ζητώντας σαφείς απαντήσεις.
Η υπόθεση παραμένει υπό διερεύνηση και, μέχρι να ολοκληρωθούν οι έρευνες των αρμόδιων αρχών, δεν είναι σαφές ποιος ευθύνεται για τη χρήση των συγκεκριμένων δοτών στις επίμαχες θεραπείες.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
