Καθώς το Ελ Νίνιο, που σπάει ρεκόρ και δυνητικά μπορεί να αποδειχθεί καταστροφικό, βρίσκεται ακόμη στο αποκορύφωμά του στον Ειρηνικό Ωκεανό, επιστήμονες προειδοποιούν για μια θεμελιώδη οικολογική μετατόπιση. Σε αυτή την περίπτωση, μεγάλα τμήματα του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Ύφαλου θα μπορούσαν να κυριαρχηθούν από φύκια αντί για κοράλλια.
Κατά τη διάρκεια επεισοδίων Ελ Νίνιο, τα θερμότερα νερά του ωκεανού συγκεντρώνονται στο ανατολικό και κεντρικό τμήμα του Ειρηνικού. Το φαινόμενο, όμως, διαταράσσει και σε μεγάλο βαθμό τους συνηθισμένους μουσώνιους αυλακοειδείς σχηματισμούς, τις ζώνες χαμηλής πίεσης που φέρνουν δροσερά σύννεφα και βροχή στην περιοχή του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Ύφαλου.
Γι’ αυτό και τα χειρότερα επεισόδια λεύκανσης κοραλλιών στον Μεγάλο Κοραλλιογενή Ύφαλο έχουν συμπέσει με παλαιότερα Ελ Νίνιο, όπως η καταστροφική θνησιμότητα του υφάλου που σημειώθηκε το 2024.
Τα κοράλλια των Γκαλαπάγκος δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή ενισχύει τα ισχυρότερα Ελ Νίνιο
Η λεύκανση των κοραλλιών συμβαίνει όταν οι ύφαλοι ασπρίζουν έντονα, επειδή η θερμοκρασία του νερού ανεβαίνει πάνω από τα όρια αντοχής των ζώων που συγκροτούν τις αποικίες. Το θερμικό στρες αναγκάζει τα κοράλλια να αποβάλουν τα πολύχρωμα φύκια που ζουν στους ιστούς τους και τους παρέχουν τροφή. Έτσι, κινδυνεύουν από ασιτία και θάνατο, αν τα νερά δεν δροσίσουν γρήγορα.
Τώρα, ο David Schoeman από το University of the Sunshine Coast λέει ότι οι θερμοκρασίες των ωκεανών έχουν αυξηθεί τόσο πολύ, ώστε η λεύκανση των κοραλλιών συμβαίνει ακόμη και σε ουδέτερες περιόδους και σε φάσεις Λα Νίνια, που συνήθως φέρνουν πιο δροσερό καιρό στον ύφαλο.
«Είχαμε έξι επεισόδια την τελευταία δεκαετία», λέει ο Schoeman. «Οι θερμοκρασίες των ωκεανών ανεβαίνουν σταδιακά και η επίδραση του Ελ Νίνιο προστίθεται πάνω σε αυτό, έτσι ώστε ακόμη και σε μια χρονιά Λα Νίνια να μπορεί να υπάρξει μαζική λεύκανση».
Ενημέρωση για την κρίση της φύσης και του κλίματος
Ακούστε τρεις από τους κορυφαίους επιστήμονες για το κλίμα στον κόσμο στο New Scientist Live 2026
Αν και υπάρχει ανάκαμψη ανάμεσα σε αυτά τα επεισόδια, λέει, όσο πιο συχνά εμφανίζονται τα επεισόδια θέρμανσης, τόσο περισσότερο υποφέρουν τα κοράλλια — και τόσο δυσκολότερο γίνεται να επανέλθουν.
«Είχαμε ήδη ένα μεγάλο επεισόδιο πέρυσι, και αν έχουμε άλλο ένα φέτος, και μάλιστα μεγαλύτερο, τότε μία από τις ανησυχίες είναι ότι ορισμένες περιοχές του υφάλου θα μπορούσαν να περάσουν σε ένα σύστημα που κυριαρχείται από φύκια, αντί για το σύστημα που κυριαρχείται από κοράλλια», λέει ο Schoeman, περιγράφοντας μια θεμελιώδη αλλαγή σε ολόκληρο το οικοσύστημα.
«Μπορείς να το σκεφτείς σαν ένα σημείο καμπής, όπου το να φτάσεις εκεί δεν είναι δύσκολο, αλλά το να βγεις από αυτό και να επιστρέψεις πίσω είναι πολύ δύσκολο», λέει.
Οι ψαράδες πυροδοτούν μία βόμβα κάθε ώρα σε έναν ινδονησιακό κοραλλιογενή ύφαλο
Μόλις επικρατήσουν τα φύκια, λέει, η επιστροφή σε ένα σύστημα που κυριαρχείται από κοράλλια δεν είναι απλώς ζήτημα επιστροφής στις κανονικές θερμοκρασίες.
Ο Neal Cantin από το Australian Institute of Marine Science (AIMS) λέει ότι οι ρεκόρ παγκόσμιες θερμοκρασίες των ωκεανών συνδυάζονται με το Ελ Νίνιο.
«Προχωρούμε προς μια νέα εποχή θερμικού στρες», λέει ο Cantin.
Αν και δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί τι είδους θερμοκρασίες θα αντιμετωπίσει ο ύφαλος στο αποκορύφωμα του επερχόμενου αυστραλιανού καλοκαιριού ή αν οι χειρότερες συνθήκες θα μετριαστούν από μια ισχυρή περίοδο μουσώνων, λέει ότι «πρόκειται ξεκάθαρα για ένα Ελ Νίνιο που σπάει ρεκόρ και πιθανότατα δεν θα φτάσει στο μέγιστό του πριν από τον Νοέμβριο».
Κοραλλιογενείς ύφαλοι σε απομακρυσμένο αρχιπέλαγος άντεξαν έναν τεράστιο καύσωνα
Το 1998, λέει ο Cantin, περίπου το 8% των υφάλων σε ολόκληρο τον Μεγάλο Κοραλλιογενή Ύφαλο υπέστη λεύκανση σε βαθμό που οδήγησε σε θνησιμότητα. Μέχρι το 2016, το ποσοστό αυτό είχε φτάσει περίπου στο 35%, αλλά η θνησιμότητα περιορίστηκε κυρίως στο βόρειο άκρο του υφάλου.
Αυτό που άλλαξε το 2024, λέει, ήταν ότι καταγράφηκε σοβαρή λεύκανση και θνησιμότητα σε ολόκληρο τον ύφαλο. Η λεύκανση επηρέασε το 60% των κοραλλιών σε έως και το 40% του υφάλου. Σε πολλές περιοχές, πέθανε από το 70% έως το 90% των κοραλλιών.
Σε αυτό περιλαμβάνονταν και περιοχές όπως οι Swains Reefs, που βρίσκονται 150 χιλιόμετρα ανοικτά της ακτής και περιβάλλονται από βαθιά, συνήθως ψυχρά νερά — ένα υποτιθέμενο «μαξιλάρι» που είχε κάνει ερευνητές της λεύκανσης όπως ο Cantin να αισθάνονται μια ψευδή ασφάλεια. Το 2024, όμως, η διαδικασία που έφερνε δροσερό νερό στους υφάλους κατέρρευσε και σημειώθηκε σοβαρή λεύκανση.
«Το χωρικό αποτύπωμα της έντονης θερμότητας και της σοβαρής λεύκανσης διευρύνεται και περιμένουμε αυτό το μοτίβο να συνεχιστεί και στο μέλλον», λέει ο Cantin.
Με δεδομένη την κλίμακα του τρέχοντος Ελ Νίνιο, οργανισμοί όπως το AIMS συντονίζονται με άλλες αρχές και προετοιμάζονται για εκτεταμένες έρευνες, ώστε να αποτιμήσουν τη λεύκανση.
Δυστυχώς, ένα από τα πιο υποσχόμενα εργαλεία μετριασμού που θα έδινε χρόνο στον ύφαλο όσο συνεχίζονται οι προσπάθειες απανθρακοποίησης — η ενίσχυση της λευκότητας των θαλάσσιων νεφών — δεν θα είναι έτοιμο για εφαρμογή αυτό το καλοκαίρι.
Η μέθοδος αυτή ψεκάζει θαλασσινό νερό στον ουρανό με υδροβόλα, δημιουργώντας πιο λαμπρά σύννεφα που αντανακλούν το ηλιακό φως μακριά από τα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Το υπερ-Ελ Νίνιο αναμένεται να προκαλέσει «τρομερά επικίνδυνη» ξηρασία στον Αμαζόνιο
Ο Daniel Harrison από το Southern Cross University στην Αυστραλία ηγείται της έρευνας και της διαβούλευσης με τις κοινότητες για την ενίσχυση της λευκότητας των θαλάσσιων νεφών στην περιοχή του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Ύφαλου. Όμως οι δοκιμές δύσκολα θα ξεκινήσουν πριν από το 2028.
Ο Harrison λέει ότι ο ίδιος και οι συνεργάτες του έχουν ήδη δείξει πως τα σύννεφα μπορούν να γίνουν τεχνητά πιο λευκά — σε προηγούμενα πειράματα κατάφεραν να αυξήσουν τον αριθμό των σταγονιδίων στα σύννεφα έως και κατά αρκετές εκατοντάδες τοις εκατό. Έχουν επίσης δείξει ότι οι ανθρώπινες παρεμβάσεις στα αερολύματα — ακόμη και οι απρόσμενες — μπορούν να έχουν σημαντική επίδραση.
Ο Harrison παραπέμπει σε έρευνα που δείχνει ότι οι μεγάλες μειώσεις στις εκπομπές διοξειδίου του θείου από τη ναυτιλία αύξησαν τον κίνδυνο λεύκανσης των κοραλλιών, παρότι ταυτόχρονα μείωσαν την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η λεύκανση έχει καταστρέψει υφάλους σε όλο τον κόσμο, τροφοδοτώντας φόβους για μια μη αναστρέψιμη μετατόπιση. Ωστόσο, νέες παρεμβάσεις έχουν δείξει ότι τα κοράλλια μπορούν να αποδειχθούν αξιοσημείωτα ανθεκτικά, αν τους δοθεί αρκετή βοήθεια για να ανακάμψουν.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μείωση κατά 80% των θειικών αερολυμάτων από τη ναυτιλία στην περιοχή του υφάλου οδηγεί σε επιπλέον θέρμανση της επιφάνειας της θάλασσας κατά 0,15°C.
«Πιστεύω απόλυτα ότι η ενίσχυση της λευκότητας των θαλάσσιων νεφών θα μπορούσε να λειτουργήσει και ότι η επιστήμη μέχρι στιγμής είναι πολύ ενθαρρυντική», λέει ο Harrison.
«Είναι πολύ πιο δύσκολο να το αντικαταστήσεις όταν χαθεί, από το να παρέμβεις τώρα και να προστατεύσεις τον ύφαλο», λέει ο Harrison. Η μοντελοποίηση, προσθέτει, δείχνει ότι η ενίσχυση της λευκότητας των θαλάσσιων νεφών θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική σε συνδυασμό με την εισαγωγή κοραλλιών ανθεκτικών στη θερμότητα και τον έλεγχο του πληθυσμού των αστεριών-στεφανιών, που τρέφονται με τα σκληρά κοράλλια.
«Δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση υποκατάστατο για τη μείωση των εκπομπών, αλλά είναι ένας τρόπος να κερδίσουμε χρόνο και ίσως να κρατήσουμε τον ύφαλο σε μια μορφή υποστήριξης ζωής για μερικές δεκαετίες, όσο ελπίζουμε ότι θα προλάβουμε τις προσπάθειες για τις ανανεώσιμες πηγές και τη μείωση των εκπομπών», λέει ο Harrison.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
