Η NASA ανακοίνωσε την ανάπτυξη του πρώτου πυρηνικά τροφοδοτούμενου διαπλανητικού σκάφους, με στόχο εκτόξευση το 2028 προς τον Άρη. Το πρόγραμμα SR-1 Freedom φέρνει στο προσκήνιο μια τεχνολογία που η ανθρωπότητα προσπαθεί να αξιοποιήσει εδώ και εξήντα χρόνια, χωρίς ακόμα να έχει καταφέρει να την εφαρμόσει σε πλήρη αποστολή.
Ο διαχειριστής της NASA Jared Isaacman ανακοίνωσε πρόσφατα ότι η υπηρεσία θα αναπτύξει το «πρώτο πυρηνικά τροφοδοτούμενο διαπλανητικό διαστημόπλοιο», με σχεδιαζόμενη εκτόξευση το 2028 προς τον Άρη. Η αποστολή φέρει το όνομα Space Reactor-1 Freedom, ή SR-1 Freedom, και αν πετύχει θα αποτελέσει την κορύφωση περισσότερων από έξι δεκαετιών πειραμάτων, ακυρωμένων προγραμμάτων και ανεκπλήρωτων υποσχέσεων γύρω από την πυρηνική πρόωση στο διάστημα.
Για να καταλάβουμε τι ακριβώς σχεδιάζει η NASA, αξίζει να ξεκαθαρίσουμε μια σύγχυση που εμφανίζεται συχνά: η πυρηνική ενέργεια δεν είναι κάτι καινούριο στο διάστημα. Από τη δεκαετία του 1960, η NASA χρησιμοποιεί ραδιοϊσοτοπικές θερμοηλεκτρικές γεννήτριες, γνωστές ως RTG, σε αποστολές όπως τα Voyager 1 και 2, τα Pioneer 10 και 11, το New Horizons και τα rovers Curiosity και Perseverance στον Άρη. Οι RTG παράγουν ηλεκτρισμό εκμεταλλευόμενες τη θερμότητα που απελευθερώνεται από τη ραδιενεργό αποσύνθεση πλουτωνίου-238 — μια διαδικασία αργή, σταθερή και αξιόπιστη, που μπορεί να τροφοδοτεί ένα σκάφος για δεκαετίες.
Αυτό που προτείνει το SR-1 Freedom είναι κάτι διαφορετικό και πολύ πιο φιλόδοξο: ένας αντιδραστήρας πυρηνικής σχάσης, ουσιαστικά μια μικρογραφία των πυρηνικών σταθμών που τροφοδοτούν πόλεις στη Γη, ο οποίος θα παράγει ηλεκτρισμό για να τροφοδοτεί έναν κινητήρα ιόντων. Αυτή η τεχνολογία ονομάζεται πυρηνική ηλεκτρική πρόωση, ή NEP. Ο κινητήρας ιόντων λειτουργεί ιονίζοντας αέρια όπως ξένο ή κρυπτόν και εκτοξεύοντάς τα με μεγάλη ταχύτητα για να παράγει ώθηση — μια ώθηση μικρή σε κάθε στιγμή, αλλά συσσωρευτική, που τελικά μπορεί να φέρει ένα σκάφος σε ταχύτητες που κανένας χημικός πύραυλος δεν μπορεί να διατηρήσει.
Το πλεονέκτημα της NEP έναντι της ηλιακής ηλεκτρικής πρόωσης, που χρησιμοποιείται ήδη σε αποστολές εντός του εσωτερικού ηλιακού συστήματος, είναι διπλό. Πρώτον, στο βαθύ διάστημα η ηλιακή ενέργεια εξασθενεί δραματικά, ενώ ένας αντιδραστήρας σχάσης παράγει ισχύ ανεξάρτητα από την απόσταση από τον Ήλιο. Δεύτερον, η NEP παράγει από δέκα έως εκατό φορές περισσότερη ισχύ από τα ηλιακά πάνελ, επιτρέποντας μεγαλύτερα φορτία και ταχύτερες αποστολές. Ο αντιδραστήρας του SR-1 Freedom, ισχύος 20 kilowatt, θα τοποθετηθεί στην άκρη ενός μακριού βραχίονα για να κρατά τη ραδιενέργεια μακριά από τα υπόλοιπα συστήματα του σκάφους.
Η ιστορία αυτής της τεχνολογίας είναι γεμάτη από υποσχέσεις που δεν κράτησαν. Το 1965, η NASA εκτόξευσε το SNAP-10A, την πρώτη και μέχρι σήμερα μοναδική επιτυχημένη χρήση πυρηνικής ηλεκτρικής πρόωσης στο διάστημα — αλλά ο αντιδραστήρας έπαψε να λειτουργεί μετά από μόλις 43 ημέρες λόγω βλάβης. Το πιο πρόσφατο πρόγραμμα, το DRACO, που αναπτυσσόταν από κοινού με τη DARPA, ανεστάλη τον Ιανουάριο του 2025 και ακυρώθηκε οριστικά το καλοκαίρι, αφού δεν συμπεριλήφθηκε στον προτεινόμενο ομοσπονδιακό προϋπολογισμό του 2026.
Υπάρχουν και ζητήματα ασφάλειας που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Η εκτόξευση πυρηνικού υλικού στο διάστημα έχει προκαλέσει αντιδράσεις στο παρελθόν — η αποστολή Cassini-Huygens το 1997, που μετέφερε 33 κιλά πλουτωνίου, αντιμετώπισε έντονες διαμαρτυρίες. Ένας αντιδραστήρας σχάσης εγείρει ακόμα μεγαλύτερα ερωτήματα, τόσο για τους κινδύνους κατά την εκτόξευση όσο και για τη μακροπρόθεσμη τύχη ραδιενεργών αποβλήτων που θα ταξιδεύουν στο ηλιακό σύστημα.
Το 2028 είναι ένας φιλόδοξος στόχος — ίσως υπερβολικά φιλόδοξος. Αλλά αν η NASA καταφέρει να κάνει αυτό που προσπαθεί εδώ και εξήντα χρόνια, οι επιπτώσεις θα ξεπεράσουν κατά πολύ
