Μια περιοχή του ωκεανού νοτιοανατολικά της Γροιλανδίας είναι το μοναδικό σημείο στη Γη που ψύχεται και αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι το ζεστό «ιμάντα μεταφοράς» νερού στον Ατλαντικό επιβραδύνεται.
Τις τελευταίες 150 χρόνια, όλη η επιφάνεια της Γης έχει θερμανθεί, με μία εξαίρεση: ένα τμήμα του βόρειου Ατλαντικού. Η περιοχή, που βρίσκεται νοτιοανατολικά της Γροιλανδίας, έχει ψυχρανθεί έως και κατά 1°C και είναι γνωστή ως «warming hole» ή «cold blob».
Οι επιστήμονες ήταν διχασμένοι για το γιατί υπάρχει αυτή η ψυχρή κηλίδα, όμως τα πιο πρόσφατα στοιχεία ενισχύουν την εκδοχή ότι προκαλείται από την εξασθένηση της Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC), του συστήματος ρευμάτων που μεταφέρει θερμότητα από τους τροπικούς προς την Ευρώπη.
Η μετατόπιση του Gulf Stream μπορεί να σηματοδοτεί κατάρρευση των ωκεάνιων ρευμάτων
Η AMOC μεταφέρει ζεστό, αλμυρό νερό από τον Κόλπο του Μεξικού προς τον βόρειο Ατλαντικό, όπου το νερό ψύχεται και βυθίζεται, επιστρέφοντας προς τα νότια κατά μήκος του πυθμένα του ωκεανού. Οι επιστήμονες ανησυχούν ότι η μεγάλη εισροή γλυκού νερού από το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας κάνει αυτό το αλμυρό νερό λιγότερο πυκνό, με αποτέλεσμα να βυθίζεται πιο αργά και να εξασθενεί η κυκλοφορία.
Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι η AMOC θα μπορούσε να περάσει ένα σημείο καμπής μέσα στις επόμενες δεκαετίες, παγιδεύοντας το σύστημα σε μια μελλοντική κατάρρευση που θα πάγωνε την Ευρώπη και θα διατάρασσε τις μουσώνιες βροχές που είναι κρίσιμες για τη γεωργία στην Αφρική και την Ασία. Ωστόσο, υπάρχουν μόνο 22 χρόνια άμεσων παρατηρήσεων για την ισχύ της AMOC, κάτι που δεν αρκεί για να φανεί καθαρά μια τάση.
Τα κλιματικά μοντέλα έχουν δείξει ότι μια επιβράδυνση της AMOC μεταφέρει λιγότερη ζεστασιά στον βόρειο Ατλαντικό, με αποτέλεσμα την εμφάνιση της ψυχρής κηλίδας. Άλλα μοντέλα, όμως, έχουν αποδώσει το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης στην ατμόσφαιρα.
Ειδήσεις για τον πλανήτη μας, κατευθείαν στο inbox σας κάθε μήνα.
Σε μελέτη του 2022, ο Chengfei He από το Northeastern University στη Βοστώνη και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι η ταχεία θέρμανση της Αρκτικής έχει μειώσει τη διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στον πόλο και τους τροπικούς, μετατοπίζοντας το jet stream προς τα βόρεια, στην περιοχή της ψυχρής κηλίδας. Η άφιξη αυτών των ισχυρών δυτικών ανέμων έχει προκαλέσει μεγαλύτερη εξάτμιση και ανακάτεμα του νερού, απομακρύνοντας θερμότητα από τον ωκεανό.
Η μεγαλύτερη εξάτμιση έχει επίσης οδηγήσει σε περισσότερα σύννεφα, που σκιάζουν την ψυχρή κηλίδα από τη θερμότητα του ήλιου, όπως έδειξε άλλη μελέτη.
Το jet stream μπορεί να αρχίζει να μετατοπίζεται ως απάντηση στην κλιματική αλλαγή
Ο Stefan Rahmstorf από το Potsdam Institute for Climate Impact Research στη Γερμανία και οι συνεργάτες του εξέτασαν τώρα την ψυχρή κηλίδα με χρήση climate reanalyses, δηλαδή αναλύσεων που βασίζονται σε άμεσες μετεωρολογικές παρατηρήσεις από δορυφόρους, σημαδούρες και πλοία, και όχι σε κλιματικά μοντέλα.
Διαπίστωσαν ότι οι απώλειες θερμότητας από την επιφάνεια του ωκεανού έχουν μειωθεί στην περιοχή της ψυχρής κηλίδας από το 1955. Επιπλέον, ο ωκεανός ψύχεται όχι μόνο κοντά στην επιφάνεια, αλλά και σε βάθος 1000 μέτρων. Αυτό σημαίνει, υποστηρίζουν, ότι η AMOC μεταφέρει λιγότερη θερμότητα και όχι ότι οι άνεμοι απομακρύνουν περισσότερη θερμότητα.
Οι άνεμοι και τα σύννεφα «εξηγούν μόνο ένα μικρό μέρος του warming hole», λέει ο Rahmstorf. «Ακόμη κι αν, σε ορισμένες προσεγγίσεις μοντέλων, φαίνεται πιθανό η ψυχρή κηλίδα να προκαλείται από την ατμόσφαιρα, στην πραγματικότητα τα δεδομένα δείχνουν ότι προκαλείται από τον ωκεανό».
Το εύρημα δείχνει ότι η κυκλοφορία του Ατλαντικού Ωκεανού αλλάζει ήδη εδώ και δεκαετίες, προσθέτει, εντείνοντας τις ανησυχίες όχι μόνο για κατάρρευση της AMOC, αλλά και του subpolar gyre, ενός τεράστιου στροβίλου ρευμάτων γύρω από την ψυχρή κηλίδα. Το subpolar gyre βοηθά να φτάνει αλμυρό επιφανειακό νερό, ώστε να τροφοδοτείται η βύθιση του ψυχρού, πυκνού νερού που κινεί την AMOC. Αν σταματήσει, θα μπορούσε να ρίξει τις θερμοκρασίες στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε γειτονικές χώρες πιο γρήγορα από μια πλήρη κατάρρευση της AMOC.
«Το να περάσει το subpolar gyre αυτό το σημείο καμπής θα μπορούσε ήδη να οδηγήσει σε σοβαρές κλιματικές επιπτώσεις στη δυτική Ευρώπη ακόμη και από τη δεκαετία του 2040», λέει ο Rahmstorf.
Πώς η κλιματική αλλαγή έσπρωξε τους ωκεανούς μας στα όρια της καταστροφής
Ωστόσο, η ροή θερμότητας στην επιφάνεια του ωκεανού δεν έχει μετρηθεί απευθείας, οπότε η μελέτη μπορούσε μόνο να την εκτιμήσει μέσω μοντέλων. Μελέτη του 2021, βασισμένη σε ορισμένες από τις ίδιες reanalyses με αυτή του Rahmstorf, είχε δείξει ότι οι ισχυρότεροι άνεμοι ευθύνονταν για το μεγαλύτερο μέρος της ψυχρής κηλίδας.
«Είναι δύσκολο να χρησιμοποιήσει κανείς reanalysis για να συμπεράνει τον ενεργειακό προϋπολογισμό στην ψυχρή κηλίδα», λέει ο He.
Η νέα μελέτη είναι χρήσιμη, «αλλά δεν θα είναι ο τελευταίος λόγος» για το τι προκαλεί την ψυχρή κηλίδα, λέει ο David Thornalley από το University College London.
Επειδή τα δεδομένα είναι περιορισμένα, άλλες εξηγήσεις για την ψυχρή κηλίδα δεν μπορούν ακόμη να αποκλειστούν πλήρως, σύμφωνα με τον Neil Fraser από το Scottish Association for Marine Science. Για παράδειγμα, ένας κλάδος της AMOC γνωστός ως Norwegian current μπορεί να ενισχύεται, μεταφέροντας περισσότερη θερμότητα έξω από την περιοχή της ψυχρής κηλίδας, λέει.
«Η ψυχρή κηλίδα συνάδει με μια εξασθενημένη AMOC», λέει. «Αλλά δεν αποτελεί αδιάσειστη απόδειξη».
Geophysical Research Letters DOI: 10.1029/2025GL118383
