Δοκιμές σε τρωκτικά δείχνουν ότι ένα εμβόλιο mRNA υπό ανάπτυξη μπορεί να προσφέρει προστασία απέναντι σε τρία στελέχη του ιού Έμπολα, ανάμεσά τους και εκείνο που βρίσκεται πίσω από τη σημερινή κρίση.
Οι υγειονομικές αρχές που επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τον ιό Bundibugyo στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό στις 21 Μαΐου. Michel Lunanga/Getty Images
Περισσότεροι από 600 άνθρωποι εκτιμάται ότι έχουν μολυνθεί από τον ιό Bundibugyo στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, ενώ έχουν επιβεβαιωθεί δύο κρούσματα στην Ουγκάντα. Αυτό οδήγησε τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να κηρύξει την έξαρση κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία διεθνούς ενδιαφέροντος.
Ο ιός Bundibugyo ανήκει σε μια ομάδα παθογόνων που είναι γνωστά ως ορθοεμπολαϊοί, στην οποία περιλαμβάνονται επίσης η πιο κοινή μορφή Έμπολα, ο ιός Zaire, και ο ιός Sudan. Και οι τρεις μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή νόσο στον άνθρωπο.
Μέχρι σήμερα, οι εξάρσεις του Bundibugyo ήταν σπάνιες σε σύγκριση με εκείνες του στελέχους Zaire, το οποίο είχε μολύνει πάνω από 28.000 ανθρώπους μεταξύ 2014 και 2016. Υπάρχουν δύο εγκεκριμένα εμβόλια για τον ιό Zaire, αλλά κανένα για τους ιούς Bundibugyo ή Sudan.
Τώρα, ο Yanfeng Yao από το Wuhan Institute of Virology στην Κίνα και οι συνεργάτες του λένε ότι ανέπτυξαν ένα εμβόλιο που, σε ποντίκια, προστατεύει και από τους τρεις ιούς.
«Η ανάπτυξη ενός εμβολίου ευρέος φάσματος έχει τη δυνατότητα να περιορίσει αποτελεσματικά τις εξάρσεις που προκαλούνται από πολλαπλούς ορθοεμπολαϊούς», γράφουν σε νέα μελέτη που παρουσιάζει την έρευνά τους.
Η πρόκληση για τους επιστήμονες που προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα εμβόλιο αποτελεσματικό και για τους τρεις αυτούς ιούς της οικογένειας Έμπολα είναι ότι ο καθένας φέρει διαφορετικές ενώσεις, τις λεγόμενες γλυκοπρωτεΐνες, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη μόλυνση. Ωστόσο, όλοι μοιράζονται τις ίδιες νουκλεοπρωτεΐνες που συσκευάζουν το γενετικό υλικό του ιού.
Για να κατασκευάσουν το νέο εμβόλιο, ο Yao και η ομάδα του συνδύασαν το mRNA που κωδικοποιεί τις γλυκοπρωτεΐνες κάθε ιού, καθώς και τη κοινή νουκλεοπρωτεΐνη, μέσα σε ένα μόνο λιπιδικό νανοσωματίδιο, δηλαδή μια σφαίρα από λιπιδικά μόρια που προστατεύει το εμβόλιο mRNA μέχρι να φτάσει στα κύτταρα του οργανισμού.
Τα ποντίκια έλαβαν το εμβόλιο και παρακολουθήθηκαν για το αν ανταποκρίνεται το ανοσοποιητικό τους σύστημα, πριν εκτεθούν και στους τρεις ιούς. Όλα τα ανοσοποιημένα ζώα απέκτησαν πλήρη προστασία από τη μόλυνση από τους ιούς Zaire και Sudan και παρουσίασαν «ισχυρή» προστασία από τον Bundibugyo. Χάμστερ που εκτέθηκαν στον ιό Sudan είχαν επίσης πλήρη προστασία από το εμβόλιο.
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι οι δοκιμές δείχνουν πως ανέπτυξαν ένα εμβόλιο mRNA ευρέος φάσματος, το οποίο προστατεύει αποτελεσματικά από τους ιούς Zaire, Sudan και Bundibugyo. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι το εμβόλιο έχει δοκιμαστεί μέχρι στιγμής μόνο σε τρωκτικά και χρειάζεται ακόμη πολλή δουλειά για να αποδειχθεί ότι είναι ασφαλές και αποτελεσματικό στους ανθρώπους.
Ο Robert Cross από το University of Texas Medical Branch λέει ότι είναι «χαρούμενος που βλέπει να εξετάζονται πιο δημιουργικά εμβόλια επόμενης γενιάς [για τον Έμπολα]».
Προειδοποιεί, όμως, ότι οι δοκιμές σε μη ανθρώπινα πρωτεύοντα αποτελούν το χρυσό πρότυπο για την πρόβλεψη της αποτελεσματικότητας στους ανθρώπους και ότι θα είναι δύσκολο να δοθεί έγκριση σε ένα εμβόλιο που στοχεύει πολλαπλά παθογόνα.
«Είναι αρκετά δύσκολο να εγκριθεί ένα εμβόλιο για έναν συγκεκριμένο ιό. Η αδειοδότηση ενός πολυσθενικού εμβολίου έχει, κατά πάσα πιθανότητα, ακόμη πιο σύνθετη πορεία προς την έγκριση», λέει ο Cross.
Ο Adrian Esterman από το Adelaide University στην Αυστραλία αναφέρει ότι πρόκειται για μια ελπιδοφόρα προκλινική μελέτη, αλλά περιορισμός είναι ότι τα ευρήματα αφορούν μόνο τρωκτικά.
«Είναι μάλλον νωρίς για να δοθεί σαφές χρονοδιάγραμμα για κλινική χρήση, αλλά η μετάβαση από αυτό το στάδιο σε δοκιμές σε ανθρώπους θα απαιτούσε συνήθως αρκετά χρόνια, επειδή χρειάζονται ακόμη περαιτέρω μελέτες σε ζώα — για παράδειγμα σε πρωτεύοντα — ανάπτυξη της παραγωγής και έλεγχοι ασφάλειας», σημειώνει.
Proceedings of the National Academy of Sciences DOI: 10.1073/pnas.2517814123
