Μια τελική κλινική δοκιμή έχει ξεκινήσει για ένα εμβόλιο mRNA κατά του στελέχους της γρίπης των πτηνών που προσβάλλει πολλά ζώα και, περιστασιακά, ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
Το εμβόλιο που βρίσκεται υπό ανάπτυξη θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμο σε περίπτωση πανδημίας γρίπης των πτηνών.
Περίπου έναν χρόνο μετά τα πρώτα κρούσματα της covid-19, τα πρώτα εμβόλια κατά του ιού SARS-CoV-2 ήταν έτοιμα να κυκλοφορήσουν. Μέχρι τότε, εκατομμύρια άνθρωποι είχαν πεθάνει παγκοσμίως και οι οικονομίες είχαν υποστεί σοβαρό πλήγμα. Σε περίπτωση πανδημίας γρίπης των πτηνών, η αντίδραση θα μπορούσε να είναι ταχύτερη, καθώς θα υπήρχε ήδη ένα εμβόλιο mRNA εγκεκριμένο και έτοιμο για χρήση. Μια κλινική δοκιμή φάσης III για τέτοιο εμβόλιο ξεκινά τώρα στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ.
«Μια πανδημία γρίπης είναι η πιο πιθανή μελλοντική πανδημία. Και είναι πραγματικά κρίσιμο να διασφαλίσουμε ότι είμαστε σωστά προετοιμασμένοι», λέει ο Richard Pebody από τον UK Health Security Agency.
Η κύρια απειλή είναι ένα στέλεχος της γρίπης των πτηνών H5N1, γνωστό ως clade 2.3.4.4b. Έχει εξαπλωθεί παγκοσμίως σε άγρια πτηνά από τότε που εξελίχθηκε, πριν από περίπου μια δεκαετία, φτάνοντας ακόμη και στην Ανταρκτική. Πολλά άγρια θηλαστικά έχουν μολυνθεί από άγρια πτηνά και συχνά η μετάδοση έχει φτάσει σε πτηνοτροφικές μονάδες. Στις ΗΠΑ, κυκλοφορεί και σε γαλακτοπαραγωγά βοοειδή.
Έχουν καταγραφεί περισσότερα από 100 ανθρώπινα κρούσματα από το 2024, αν και μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ιός μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Όσο όμως η γρίπη των πτηνών H5N1 συνεχίζει να κυκλοφορεί, ο κίνδυνος θα παραμένει.
«Δεν μπορούμε να προβλέψουμε τον χρόνο ή τη σοβαρότητα της επόμενης πανδημίας. Ωστόσο, με τη συνεχιζόμενη κυκλοφορία ιών γρίπης στους ζωικούς πληθυσμούς και τη δυνατότητα προσαρμογής του ιού, η ετοιμότητα παραμένει απαραίτητη», λέει η Hiwot Hiruy από τη Moderna.
Το εμβόλιο mRNA-1018 της εταιρείας κατά της γρίπης των πτηνών H5N1 έχει ήδη περάσει από δοκιμές φάσης I και II, χωρίς να εντοπιστούν ζητήματα ασφάλειας. Τώρα ξεκινά μια δοκιμή φάσης III με 3000 εθελοντές στο Ηνωμένο Βασίλειο και 1000 στις ΗΠΑ.
Συνήθως, οι δοκιμές μετρούν άμεσα την αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Επειδή όμως η γρίπη των πτηνών H5N1 δεν μεταδίδεται μεταξύ ανθρώπων, η δοκιμή θα εξετάσει αντί γι’ αυτό την ισχύ της ανοσολογικής απόκρισης των εθελοντών. Τα αποτελέσματα των προηγούμενων δοκιμών δείχνουν ότι το εμβόλιο προκαλεί ισχυρή απόκριση, σύμφωνα με τη Hiruy.
Η δοκιμή δίνει προτεραιότητα σε άτομα άνω των 65 ετών και σε όσους εργάζονται με πτηνά, καθώς είναι πιο εκτεθειμένοι στη γρίπη των πτηνών.
Ορισμένες χώρες διαθέτουν ήδη αποθέματα συμβατικών εμβολίων κατά της γρίπης των πτηνών H5N1. Για παράδειγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει 5 εκατομμύρια δόσεις. Ωστόσο, το υπάρχον εμβόλιο παράγεται με αυγά κότας, όπως πολλά εμβόλια κατά των εποχικών γρίπων που κυκλοφορούν στους ανθρώπους. Με αυτή την τεχνική, είναι πολύ δύσκολο να αυξηθεί γρήγορα η παραγωγή ή να γίνουν αλλαγές στο εμβόλιο αν οι ιοί εξελιχθούν σημαντικά.
Αντίθετα, η παραγωγή εμβολίων mRNA μπορεί να αυξηθεί γρήγορα και η αλλαγή του εμβολίου είναι πολύ πιο εύκολη, αν χρειαστεί. Γι’ αυτό τα εμβόλια mRNA έχουν σημαντικά πλεονεκτήματα όταν πρόκειται για την προετοιμασία απέναντι σε μια πανδημία, λέει ο Pebody.
Η δοκιμή χρηματοδοτείται από τη Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI), η οποία υποστηρίζεται από περισσότερες από 30 χώρες και άλλους οργανισμούς. Η CEPI παρενέβη αφού η αμερικανική κυβέρνηση περιέκοψε τη χρηματοδότηση για εμβόλια mRNA.
Χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ ενδέχεται επίσης να προχωρήσουν σε εμβόλια H5N1 για ζώα εκτροφής, ιδιαίτερα για πτηνά. Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται εδώ και χρόνια σε ορισμένες άλλες χώρες, ενώ μελέτη στη Γαλλία έδειξε ότι ο εμβολιασμός των πάπιων μείωσε δραστικά τις εξάρσεις H5N1 στις φάρμες.
