Οι βόρειες φυσητήριες φάλαινες δείχνουν πιο ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς όταν πεινούν ή είναι άρρωστες. Η διαπίστωση αυτή εξέπληξε τους ερευνητές, καθώς στα θηλαστικά οι κοινωνικές σχέσεις συνήθως συνδέονται με καλύτερη υγεία. Σε δύσκολες περιόδους, όμως, οι φάλαινες αυτές φαίνεται να συσπειρώνονται και να φροντίζουν όσες έχουν ανάγκη.
Η εικόνα αυτή ταιριάζει με παλαιότερες περιγραφές φαλαινοθηρών για τη συμπεριφορά των ζώων. Σε αναφορά του 1882, ο David Gray, κυβερνήτης του φαλαινοθηρικού ατμόπλοιου Eclipse, έγραψε ότι είχε παρατηρήσει χιλιάδες βόρειες φυσητήριες φάλαινες και σημείωσε τη χαρακτηριστική αντίδρασή τους απέναντι σε τραυματισμένα άτομα. «Το κοπάδι δεν εγκαταλείπει ποτέ έναν τραυματισμένο σύντροφο όσο ζει», είπε. «Έρχονται από όλα τα σημεία του ορίζοντα προς τον χτυπημένο με τον πιο μυστηριώδη τρόπο».
Οι όρκες και τα δελφίνια είναι «φίλοι» για να κυνηγούν μαζί σολομό
Τέτοιες παρατηρήσεις, ωστόσο, είναι δύσκολο να γίνουν. Οι βόρειες φυσητήριες φάλαινες (Hyperoodon ampullatus), που ανήκουν σε μια σχετικά μυστηριώδη οικογένεια κητωδών γνωστή ως ραμφοφάλαινες, ζουν σε απομονωμένα σημεία του ωκεανού και περνούν τον περισσότερο χρόνο τους βουτώντας σε μεγάλα βάθη για τροφή. «Το να δει και να μελετήσει κανείς αυτό το άπιαστο είδος δεν είναι καθόλου εύκολο», λέει ο Olaf Meynecke από το Griffith University στο Brisbane, που δεν συμμετείχε στην έρευνα.
Ο Hal Whitehead από το Dalhousie University στο Halifax του Καναδά και οι συνεργάτες του μελετούν όμως μια τοπική ομάδα βόρειων φυσητήριων φαλαινών από τη δεκαετία του 1980. Ο πληθυσμός αυτός βρίσκεται πάνω από ένα βαθύ υποθαλάσσιο φαράγγι, σε απόσταση μιάμισης ημέρας με ιστιοπλοϊκό από το Halifax.
Η ομάδα έχει συγκεντρώσει μια βάση δεδομένων με φωτογραφίες που τραβήχτηκαν όταν τα ζώα ανέβαιναν στην επιφάνεια, καλύπτοντας 37 χρόνια. Από τα σημάδια στα πτερύγιά τους, οι ερευνητές μπορούν να αναγνωρίσουν διαφορετικές φάλαινες στις εικόνες, κάτι που δίνει τη σπάνια δυνατότητα να παρακολουθήσουν τη ζωή τους για δεκαετίες, λέει ο Sam Walmsley από το Princeton University, μέλος της ομάδας.
Οι ερευνητές κατέγραψαν αν οι φάλαινες έμοιαζαν εύσωμες ή εξασθενημένες, ως δείκτη της υγείας τους. Περίπου το 11% των φαλαινών κατατασσόταν ανά πάσα στιγμή σε κακή κατάσταση. Για να χαρτογραφήσουν τις κοινωνικές τους σχέσεις, οι ερευνητές κατέγραψαν με ποιους συντρόφους εμφανίζονταν οι φάλαινες στις φωτογραφίες.
Ο Walmsley περίμενε να δει θετική συσχέτιση ανάμεσα στους κοινωνικούς δεσμούς και την υγεία, όπως έχει καταγραφεί σε πολλά θηλαστικά, από ποντίκια έως μπαμπουίνους. «Αν μια φάλαινα είναι σε κακή κατάσταση, ίσως χρειάζεται απλώς να επικεντρωθεί στο να βρει αρκετά καλαμάρια [ή] αρκετά ψάρια για να επιβιώσει», λέει, αντί να ξοδεύει ενέργεια στην κοινωνικοποίηση. Στην πράξη, όμως, οι εξασθενημένες φάλαινες είχαν περισσότερους κοινωνικούς συντρόφους από το συνηθισμένο για το είδος και κινούνταν σε μεγαλύτερες ομάδες.
Οι λόγοι για αυτό δεν είναι ξεκάθαροι. Ίσως οι άρρωστες φάλαινες να αναζητούν πιο συχνά την παρέα άλλων, λέει ο Walmsley, ή ίσως οι φάλαινες που ζουν ήδη σε μεγαλύτερες ομάδες να ανταγωνίζονται περισσότερο για τροφή. Υπάρχει όμως και μια ενδιαφέρουσα πιθανότητα, προσθέτει, ότι «οι φάλαινες έλκονται από αυτές τις φάλαινες σε κακή κατάσταση, προσφέροντας ίσως κάποια επιπλέον υποστήριξη».
Η φροντίδα αυτή θα ταίριαζε με όσα παρατηρούνται ή υποψιαζόμαστε και σε άλλα κητώδη, λέει ο Meynecke, ακόμη κι αν είναι δύσκολο να αποδειχθεί. Οι μεγάπτερες φάλαινες, τις οποίες μελετά, δεν είναι ιδιαίτερα κοινωνικές, αλλά μοιράζονται πληροφορίες για την αφθονία τροφής και κυνηγούν μαζί όταν οι συνθήκες είναι δύσκολες, λέει. «Βλέπουμε ότι όταν βρίσκονται υπό πίεση, βοηθούν η μία την άλλη».
Για τον Walmsley, το εύρημα βοηθά επίσης να μπουν οι ανθρώπινες σχέσεις σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, καθώς αυξάνονται οι ενδείξεις για το πόσο επιβλαβής μπορεί να είναι η κοινωνική απομόνωση για την υγεία μας. «Νομίζω ότι το να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι για το πώς συνδέονται η υγεία και η κοινωνικότητα σε ένα ευρύ φάσμα θηλαστικών είναι μέρος αυτού που μας βοηθά να σκεφτούμε την εξελικτική πλευρά του ζητήματος», λέει.
bioRxiv DOI: 10.64898/2026.09.25.754507
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
