Μια καθυστέρηση στη δημοσίευση μιας επιστημονικής έκθεσης συνήθως δεν έχει σοβαρές συνέπειες για το μέλλον της ζωής στη Γη. Όμως το αδιέξοδο μεταξύ κυβερνήσεων για το πότε πρέπει να δημοσιεύσουν οι κλιματικοί επιστήμονες την επόμενη μεγάλη αξιολόγησή τους για την κλιματική αλλαγή απειλεί να κάνει ακριβώς αυτό.
Μια κρίσιμη συνεδρίαση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) στην Αντίς Αμπέμπα της Αιθιοπίας ανεστάλη στις 16 Οκτωβρίου, χωρίς συμφωνία για το πότε θα δοθούν στη δημοσιότητα τα αποτελέσματα του έβδομου κύκλου αξιολόγησης της επιτροπής – του λεγόμενου AR7.
Μην παραπλανηθείτε από τον λιγότερο ελκυστικό τίτλο του. Το AR7 θα περιλαμβάνει μια σειρά από υψηλού προφίλ επιστημονικές εκθέσεις που θα συνοψίζουν τα πιο πρόσφατα στοιχεία για την απειλή της κλιματικής αλλαγής, τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προσαρμοστούν οι χώρες και τις περικοπές εκπομπών που απαιτούνται για να παραμείνουμε εντός ασφαλών κλιματικών ορίων. Τα ευρήματά του θα γίνουν πρωτοσέλιδα σε όλο τον κόσμο και θα ασκήσουν τεράστια δημόσια και δημοσιογραφική πίεση στις χώρες να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Η συνάντηση στην Αντίς Αμπέμπα ήταν η τελευταία ευκαιρία να διασφαλιστεί ότι τα ευρήματα του AR7 θα δημοσιευθούν εγκαίρως για τον κρίσιμο «global stocktake» υπό τον ΟΗΕ το 2028, όταν οι χώρες καλούνται να αξιολογήσουν την παγκόσμια πρόοδο στη μείωση των εκπομπών.
Η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται κάθε πέντε χρόνια και έχει στόχο να καθοδηγεί τον επόμενο γύρο εθνικών κλιματικών στόχων που καταθέτουν οι χώρες στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού. Οι τακτικές αξιολογήσεις έχουν σχεδιαστεί ώστε να εντείνουν σε τακτά διαστήματα την πίεση προς τις χώρες να αυξάνουν τη φιλοδοξία τους για μείωση του άνθρακα, κλείνοντας το χάσμα ανάμεσα στις προβλεπόμενες παγκόσμιες εκπομπές και τον στόχο η υπερθέρμανση του πλανήτη σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα να παραμείνει «πολύ κάτω» από τους 2°C.
Η τελευταία παγκόσμια αποτίμηση έγινε το 2023, λίγους μήνες αφότου το IPCC είχε ολοκληρώσει την τελευταία του αξιολόγηση, το AR6. Η σύνοδος COP28 στο Ντουμπάι – που αποτέλεσε την κορύφωση αυτής της διαδικασίας – οδήγησε σε διεθνή δέσμευση για απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, καθώς και σε νέους παγκόσμιους στόχους για τριπλασιασμό της εγκατεστημένης ισχύος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και διπλασιασμό των ρυθμών βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας έως το 2030. Θα είχαν τεθεί αυτοί οι στόχοι χωρίς τη δημόσια πίεση που δημιούργησαν τα ευρήματα του IPCC;
Βέβαια, οι χώρες μπορούν να αντλήσουν πληροφορίες για την κατάσταση του κλίματος και τα μέτρα που απαιτούνται για τον μετριασμό και την προσαρμογή σε έναν θερμότερο κόσμο και από άλλες πηγές πέρα από το IPCC. Ο καταιγισμός επιστημονικών άρθρων, συνοπτικών εκθέσεων και εγγράφων του ΟΗΕ προσφέρει άφθονα δεδομένα και αναλύσεις σε όσους θέλουν να τα αναζητήσουν, είτε για τον global stocktake είτε για οποιονδήποτε άλλο σκοπό. Όμως μια έκθεση του IPCC έχει βαρύτητα που δεν μπορούν να έχουν άλλα κείμενα και προκαλεί το δημοσιογραφικό ενδιαφέρον που φέρνει την κλιματική αλλαγή στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης πριν από τις συνόδους COP.
Χωρίς μια έκθεση του IPCC που θα τραβήξει τα φώτα της δημοσιότητας, οι χώρες θα βρίσκονται υπό πολύ μικρότερη πίεση να αναλάβουν νέες κλιματικές δεσμεύσεις. «Υπονομεύει την παγκόσμια φιλοδοξία», λέει ο Richard Allan από το Πανεπιστήμιο του Reading στη Βρετανία και επικεφαλής συγγραφέας του AR7.
Γιατί, λοιπόν, η καθυστέρηση; Μια μικρή ομάδα χωρών, μεταξύ των οποίων η Ρωσία και η Σαουδική Αραβία, υποστηρίζει ότι οι χώρες χαμηλού εισοδήματος χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να εξετάσουν σωστά τα ευρήματα του IPCC πριν από τη δημοσίευση.
Η τακτική τους θυμίζει εκείνη που ακολουθούν στις αίθουσες διαπραγμάτευσης των κλιματικών συνόδων, όπου οι χώρες που εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα επιδιώκουν εδώ και χρόνια να καθυστερούν και να παρεμποδίζουν τις διαδικασίες, ώστε να επιβραδύνουν τη διεθνή δράση για τη μείωση των εκπομπών. «Προφανώς πρόκειται για τακτική καθυστέρησης», λέει ο Bob Watson, πρώην πρόεδρος του IPCC. «Όσες χώρες θέλουν δράση, θέλουν αυτές τις εκθέσεις πριν από το global stocktake. Όσες δεν θέλουν δράση… δεν θέλουν να δουν αυτές τις εκθέσεις, γιατί ξέρουν ότι θα λένε πως δεν είμαστε εντός στόχου ούτε για τον 1,5°C ούτε καν για τους 2°C».
Πλέον φαίνεται ολοένα και πιο απίθανο το IPCC να καταφέρει να συμφωνήσει σε χρονοδιάγραμμα δημοσίευσης που να ευθυγραμμίζεται με το global stocktake. Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, ο πρόεδρος του IPCC, Jim Skea, είπε ότι θα συγκαλέσει εκ νέου τη συνεδρίαση «το συντομότερο δυνατό» για να προωθήσει μια απόφαση. Ένα πιθανό αποτέλεσμα πλέον είναι μια έκθεση για την επιστήμη της κλιματικής αλλαγής – το λιγότερο αμφιλεγόμενο από τα τρία μέρη – να δημοσιευθεί τον Μάιο του 2028, με δύο ακόμη εκθέσεις, που θα αξιολογούν την προσαρμογή και τον μετριασμό, να ακολουθούν το επόμενο έτος.
«Είναι μια δυσάρεστη κατακερμάτιση της διαδικασίας», λέει ο Gareth Redmond-King από το βρετανικό think tank Energy and Climate Intelligence Unit. Χωρίς το IPCC να υπογραμμίζει την επείγουσα φύση της κρίσης, υπάρχει κίνδυνος «οι χώρες να συμπεριφέρονται σαν να έχει υποχωρήσει η πίεση», προειδοποιεί.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
