Μεταξύ των ανθρώπων με υψηλό κοινωνικοοικονομικό status, η αγάπη για τη φύση συνδέεται με μεγαλύτερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα — και ο λόγος είναι μάλλον προφανής.
Τα ιδιωτικά τζετ είναι ο πιο επιβαρυντικός τρόπος μετακίνησης για το κλίμα
Άνθρωποι που δηλώνουν ότι νοιάζονται περισσότερο για το περιβάλλον είναι και εκείνοι που προκαλούν τη μεγαλύτερη περιβαλλοντική ζημιά με τον τρόπο ζωής τους, τουλάχιστον ανάμεσα σε όσους έχουν υψηλό εισόδημα και μόρφωση.
Ωστόσο, οι επιστήμονες λένε ότι αυτό δεν αποτελεί κατηγορία κατά του περιβαλλοντισμού. Αντίθετα, δείχνει πως, για να ανακοπεί η κλιματική κρίση και η κρίση της βιοποικιλότητας, πιο σημαντική είναι η αλλαγή πολιτικής και όχι η αλλαγή αξιών.
Ο άνδρας που ξοδεύει αθόρυβα 1 δισ. δολάρια για τη δράση για το κλίμα
«Δεν θέλουμε να υπονοήσουμε ότι τα άτομα είναι αποκλειστικά υπεύθυνα για το ανθρακικό τους αποτύπωμα», λέει ο Malte Dewies από το Πανεπιστήμιο του Cambridge, ένας από τους ερευνητές της νέας μελέτης, καθώς εναλλακτικές με χαμηλές εκπομπές για δραστηριότητες όπως τα αεροπορικά ταξίδια συχνά παραμένουν δύσκολο να βρεθούν.
Στην πραγματικότητα, ο όρος «carbon footprint» έγινε γνωστός από τη BP, με στόχο να μεταφέρει την ευθύνη στους καταναλωτές.
Είναι γνωστό εδώ και καιρό ότι το αποτύπωμα ενός ανθρώπου τείνει να αυξάνεται μαζί με το εισόδημά του. Η συγκεκριμένη μελέτη, όμως, έβαλε στην εξίσωση και τις προσωπικές πεποιθήσεις. Οι ερευνητές ζήτησαν πρώτα από 5000 ανθρώπους σε Καναδά, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ να απαντήσουν για το εισόδημα, τον πλούτο, την εκπαίδευση και το κύρος της δουλειάς τους, ώστε να προσδιοριστεί το κοινωνικοοικονομικό τους status.
Στη συνέχεια, τους ρώτησαν για τις απόψεις τους σχετικά με τη φύση, το κλίμα και τη σπατάλη. Τέλος, τους έθεσαν ερωτήματα για παράγοντες όπως η κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών, το μέγεθος του σπιτιού, η παραγωγή απορριμμάτων, η χρήση οχημάτων και οι ώρες πτήσης, ώστε να υπολογιστεί ένα ευρύτερο «οικολογικό αποτύπωμα».
Για τους περισσότερους συμμετέχοντες, όσο μεγαλύτερη σημασία έδιναν στη διατήρηση της φύσης, τόσο μικρότερο ήταν το οικολογικό τους αποτύπωμα. Όμως, στο ανώτερο 30% ως προς το κοινωνικοοικονομικό status, όσοι νοιάζονταν περισσότερο για το περιβάλλον είχαν και μεγαλύτερο αποτύπωμα από τους συνομηλίκους τους.
Ο βασικός λόγος ήταν ότι οι άνθρωποι υψηλού εισοδήματος που αγαπούν τη φύση πετούν συχνά, κάτι που αποτελεί μία από τις πιο επιβαρυντικές δραστηριότητες σε εκπομπές για το άτομο. Είναι πιθανό να το αντισταθμίζουν, δικαιολογώντας το, με δραστηριότητες όπως η ανακύκλωση, που μειώνουν ελάχιστα το αποτύπωμά τους, λέει ο Dewies.
Ο περιβαλλοντισμός είναι «μια οικουμενική αξία, και αυτό σημαίνει ότι πρόκειται επίσης για ανθρώπους ανοιχτούς, που θέλουν να αλληλεπιδρούν με άτομα από διαφορετικούς πολιτισμούς, που συνήθως έχουν φίλους σε διαφορετικές χώρες και που πετούν περισσότερο», λέει ο Felix Creutzig από το University of Sussex στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα.
Παλαιότερες έρευνες είχαν υποθέσει ότι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις πρώτα αυξάνονται και στη συνέχεια μειώνονται καθώς μια χώρα γίνεται πλουσιότερη και έχει περισσότερα χρήματα να επενδύσει σε βιώσιμες εναλλακτικές, μια τάση που έχει ονομαστεί «environmental Kuznets curve». Κάποιοι έχουν προτείνει ότι κάτι ανάλογο μπορεί να ισχύει και για τους ανθρώπους, όμως ο Dewies και οι συνεργάτες του λένε ότι τα αποτελέσματα το διαψεύδουν.
«Η στόχευση των περιβαλλοντικών στάσεων των ατόμων με καμπάνιες δεν θα φέρει το αποτέλεσμα» της μείωσης των εκπομπών, λέει η Micha Kaiser από το Πανεπιστήμιο του Cambridge, μέλος της ομάδας. «Κάποια στιγμή πρέπει να καταλήξουμε σε πιο αυστηρά μέτρα».
Οι τιμές της ενέργειας σε αυτή την πολιτεία καταρρέουν καθώς πλησιάζει το 100% ανανεώσιμων πηγών
Χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία έχουν αυξήσει τους φόρους στην αεροπορία, ενώ τα αεροπορικά εισιτήρια έχουν ακριβύνει κατά 24% λόγω της ενεργειακής κρίσης που συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν. Οι ερευνητές είπαν, ωστόσο, ότι οι αυξήσεις στις τιμές πιθανότατα δεν αρκούν για να αποθαρρύνουν τους αεροπορικούς επιβάτες υψηλού εισοδήματος.
Το 2023, η Γαλλία απαγόρευσε τις σύντομες πτήσεις, όμως τα κενά στη νομοθεσία σήμαιναν ότι τελικά δεν ακυρώθηκε καμία διαδρομή.
Ο Carlo Aall από το Western Norway Research Institute λέει ότι οι παρεμβάσεις πολιτικής δεν θα αποτρέψουν την κλιματική καταστροφή και ότι η έρευνα αποτελεί στην πραγματικότητα επιχείρημα υπέρ της αποανάπτυξης, της ιδέας δηλαδή ότι οι χώρες πρέπει να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας και πόρων, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει συρρίκνωση των οικονομιών τους. «Ακόμη και οι περιβαλλοντιστές δεν μπορούν να ξεφύγουν από τον τροχό του χάμστερ» του καταναλωτισμού, λέει.
Οι ερευνητές παραδέχονται ότι τα αποτελέσματά τους θα μπορούσαν να ενισχύσουν την αντίληψη ότι οι περιβαλλοντιστές είναι υποκριτές, αποθαρρύνοντας τη δράση για το κλίμα. Φιλάνθρωποι του κλίματος όπως ο Bill Gates έχουν δεχθεί κριτική επειδή πετούν με ιδιωτικά τζετ, έναν ταχέως αναπτυσσόμενο τομέα της αεροπορίας, ακόμη και για τη μεγάλη διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα στο Παρίσι το 2015.
Ο Creutzig, πάντως, επισημαίνει ότι οι κινητοποιήσεις Fridays For Future, που ξεκίνησαν από τη Greta Thunberg, πίεσαν τη γερμανική κυβέρνηση να υιοθετήσει κλιματική νομοθεσία, παρότι δεν είχαν όλοι οι διαδηλωτές σταματήσει τις πτήσεις όπως η Thunberg. «Το να είσαι πολίτης με ενεργή φωνή μετρά περισσότερο από τη συμπεριφορά ως καταναλωτή», λέει.
Nature Communications Earth & Environment DOI: 10.1038/s43247-026-03521-z
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
