Νέα ανάλυση αρχαίου DNA από γοτθικούς τάφους στη Βουλγαρία ανατρέπει την παλιά αντίληψη ότι οι Γότθοι ήταν ένας ομοιογενής σκανδιναβικός λαός. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η γοτθική κοινότητα περιλάμβανε ανθρώπους με καταγωγή από τρεις ηπείρους — από τη Σκανδιναβία ως την Αίγυπτο και την Ανατολία.
Για αιώνες, οι Γότθοι κατείχαν μια ξεχωριστή θέση στη συλλογική φαντασία της Δύσης: ο βάρβαρος λαός που κατέβηκε από τον Βορρά και έσπειρε τον τρόμο στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, κορυφώνοντας με την πολιορκία της Ρώμης το 410 μ.Χ. Η νέα επιστήμη, όμως, έχει διαφορετική ιστορία να αφηγηθεί.
Ερευνητές ανέλυσαν το DNA 38 ατόμων από δύο νεκροταφεία στη Βουλγαρία που συνδέονται με τους Γότθους — αναγνωρίσιμα από χαρακτηριστικά κοσμήματα, ταφικές πρακτικές και τεχνητές παραμορφώσεις κρανίου. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: οι άνθρωποι αυτοί είχαν καταγωγή από τη Σκανδιναβία, τον Καύκασο, την Ανατολία, τη Λεβάντη, την Αίγυπτο, την υποσαχάρια Αφρική και την Ανατολική Ασία. Πρόκειται για μια κοινότητα που θα ζήλευε σε πολυμορφία πολλές σύγχρονες μητροπόλεις.
Το εύρημα αυτό αμφισβητεί άμεσα μια από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες: ότι οι Γότθοι ήταν κατεξοχήν σκανδιναβικής καταγωγής και μετακινήθηκαν νότια προς την ανατολική Μεσόγειο. «Αν η γοτθική ταυτότητα ήταν κυρίως μια βιολογική γενεαλογία από τη Σκανδιναβία, δεν θα βλέπαμε κάτι τέτοιο», λέει ο Svetoslav Stamov από το Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Ένας από τους παράγοντες που μπορεί να εξηγεί αυτή την ποικιλομορφία είναι ο Αρειανισμός, μια πρώιμη μορφή χριστιανισμού που υιοθέτησαν οι Γότθοι. Σε αντίθεση με άλλες εκδοχές του χριστιανισμού της εποχής, ο Αρειανισμός ήταν ανοιχτός σε όλους, ανεξαρτήτως καταγωγής. «Μπορούσε να γίνει Αρειανός χριστιανός οποιοσδήποτε», σημειώνει ο Todor Chobanov από το Ινστιτούτο Βαλκανικών Σπουδών στη Σόφια. Αυτό πιθανώς λειτούργησε ως κοινωνική κόλλα που ένωνε ανθρώπους πολύ διαφορετικής προέλευσης κάτω από μια κοινή ταυτότητα.
Εξίσου σημαντικός παράγοντας φαίνεται να ήταν η ίδια η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι Γότθοι έζησαν για αιώνες στα σύνορά της, άλλοτε ως σύμμαχοι και άλλοτε ως εχθροί. Αυτή η συνεχής επαφή διαμόρφωσε βαθιά τον τρόπο ζωής τους — από την ενδυμασία ως την κεραμική — αλλά και την ίδια τη συγκρότησή τους ως ομάδα. «Είναι αυτή η διαδικασία εμπλοκής με την αυτοκρατορία που φέρνει αυτές τις ομάδες στην ύπαρξη ως συνεκτικές μονάδες», εξηγεί ο James Harland από το Πανεπιστήμιο της Βόννης.
Τα ευρήματα έχουν σημασία που ξεπερνά την ιστορία των Γότθων. Υπενθυμίζουν ότι η εθνική ταυτότητα στον αρχαίο κόσμο δεν ήταν ποτέ απλή υπόθεση αίματος και καταγωγής. Ήταν κάτι που διαμορφωνόταν από θρησκεία, πολιτική, γεωγραφία και επιλογή. Οι Γότθοι που λεηλάτησαν τη Ρώμη δεν ήταν ένας ομοιογενής λαός από τον Βορρά — ήταν μια σύνθετη κοινότητα που είχε απορροφήσει ανθρώπους από μισό κόσμο. Ίσως αυτό, τελικά, να ήταν και η δύναμή τους.
