Τριάντα τέσσερα έτη φωτός από τη Γη, ένας εξωπλανήτης με ωκεανούς μάγματος και ατμόσφαιρα γεμάτη θειούχα αέρια ξαναγράφει αυτό που ξέραμε για τους μικρούς πλανήτες. Ο L 98-59 d δεν μοιάζει με τίποτα που έχουμε δει ως τώρα — και αυτό ακριβώς τον κάνει τόσο σημαντικό.
Αν η κόλαση έχει διεύθυνση, μάλλον βρίσκεται στον αστερισμό του Ιπτάμενου Ιχθύος, 34 έτη φωτός από εδώ. Ο εξωπλανήτης L 98-59 d δεν είναι απλώς ένας ακόμη «μη κατοικήσιμος» κόσμος στον κατάλογο των 6.000 και πλέον εξωπλανητών που έχουμε εντοπίσει. Είναι κάτι διαφορετικό — ένας πλανήτης που συνδυάζει χαρακτηριστικά τόσο ακραία, ώστε οι επιστήμονες σκέφτονται σοβαρά να δημιουργήσουν γι’ αυτόν μια ολοκαίνουργια κατηγορία.
Η επιφάνειά του δεν έχει φλοιό, δεν έχει μανδύα, δεν έχει τίποτα από αυτά που ξέρουμε από τη Γη. Είναι ένα ενιαίο, βαθύ στρώμα λιωμένου πετρώματος — ένας παγκόσμιος ωκεανός μάγματος που βράζει στους 1.500 βαθμούς Κελσίου. Πάνω από αυτόν, μια ατμόσφαιρα από υδρογόνο, διοξείδιο του θείου και υδρόθειο — το αέριο που μυρίζει σαν κλούβιο αβγό — εγκλωβίζει τη θερμότητα σε ένα φαινόμενο θερμοκηπίου που έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο. «Ο πλανήτης θα ήταν αφόρητα δύσοσμος», δήλωσε ο Ρέιμοντ Πιέρχουμπερτ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, «αλλά κανείς δεν θα επιζούσε αρκετά για να το αντιληφθεί».
Ο L 98-59 d περιφέρεται γύρω από έναν ερυθρό νάνο που εκπέμπει μόλις το 1% της ακτινοβολίας του Ήλιου. Έχει διάμετρο περίπου 60% μεγαλύτερη από τη Γη, αλλά μικρότερη πυκνότητα — ένδειξη ότι αποτελείται κυρίως από λιωμένα πετρώματα και θείο. Ανακαλύφθηκε το 2019 και παρατηρήθηκε εκ νέου με το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb το 2024. Τα δεδομένα συνδυάστηκαν με υπολογιστικά μοντέλα που ανασύνθεσαν την εξέλιξή του σε βάθος 5 δισεκατομμυρίων χρόνων — λίγο περισσότερο από την ηλικία της Γης. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο Nature Astronomy από ομάδα με επικεφαλής τον Χάρισον Νίκολς του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ.
Το θείο, που στη Γη είναι απαραίτητο για τη ζωή, εδώ παίζει εντελώς διαφορετικό ρόλο. Οι συνδυασμοί θειούχων ενώσεων που εντοπίζουν οι ερευνητές — διοξείδιο του θείου, υδρόθειο, πιθανώς θειικό οξύ και υγρό θείο — σχηματίζουν ένα χημικά εκρηκτικό περιβάλλον. Παρ’ όλα αυτά, τα ίχνη αυτών των αερίων θεωρούνται «ενδιαφέροντα»: υποδεικνύουν πιθανή ύπαρξη υγρών φάσεων, κρίσιμων για πολύπλοκες χημικές διεργασίες — έστω και σε συνθήκες που δεν έχουν καμία σχέση με τη ζωή όπως τη γνωρίζουμε.
Αυτό που κάνει τον L 98-59 d πραγματικά σημαντικό δεν είναι η «κολασιάτικη» εικόνα του, αλλά το τι υπονοεί για τον υπόλοιπο Γαλαξία. Ο αστρονόμος Ρίτσαρντ Τσάτερτζι επισημαίνει ότι τέτοιοι «δυσοσμικοί πλανήτες» μπορεί να είναι πολύ πιο συχνοί απ’ όσο πιστεύαμε. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, η Γη — με το νερό, τους βράχους και την ήπια ατμόσφαιρά της — ίσως αποτελεί σπάνια εξαίρεση σε έναν κοσμικό «ζωολογικό κήπο» γεμάτο από θειούχες κολάσεις και μαγματικούς ωκεανούς. Η ερώτηση δεν είναι πια αν υπάρχουν κόσμοι πιο εχθρικοί από τη Γη — αλλά πόσο σπάνιο είναι να μην είσαι ένας από αυτούς.
