Αστρονόμοι χαρτογράφησαν με πρωτοφανή λεπτομέρεια το δίκτυο ψυχρού κοσμικού αερίου στο κέντρο του Γαλαξία μας, αποκαλύπτοντας νηματοειδείς δομές που συγκλίνουν σε νέφη γέννησης άστρων. Ο χάρτης, που δημιουργήθηκε με το τηλεσκόπιο ALMA στη Χιλή, καλύπτει μια περιοχή 650 ετών φωτός γύρω από τη μαύρη τρύπα Sagittarius A* και φέρνει στο φως ένα από τα μεγάλα αινίγματα της αστροφυσικής.
Υπάρχει ένα μέρος στον Γαλαξία μας που μοιάζει με τον πυρήνα ενός κινητήρα σε πλήρη λειτουργία — χαοτικό, ακραίο, και γεμάτο ύλη που δεν έχει ακόμα αποφασίσει τι θα γίνει. Αυτή η περιοχή, γνωστή ως Central Molecular Zone, απέχει περίπου 26.000 έτη φωτός από τη Γη και φιλοξενεί τεράστιες ποσότητες ψυχρού αερίου, μαγνητικά πεδία ασύλληπτης έντασης και στο κέντρο της, μια μαύρη τρύπα με μάζα τέσσερα εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από τον Ήλιο. Τώρα, για πρώτη φορά, έχουμε έναν χάρτη που αποδίδει όλη αυτή την πολυπλοκότητα με αληθινή λεπτομέρεια.
Χρησιμοποιώντας το ραδιοτηλεσκόπιο ALMA στη Χιλή, διεθνής ομάδα αστρονόμων χαρτογράφησε μια έκταση τριπλάσια από τη φαινόμενη διάμετρο της Σελήνης στον ουρανό — αλλά σε βάθος δεκάδων ετών φωτός. Το αποτέλεσμα είναι μια εικόνα που αποκαλύπτει νηματοειδείς δομές αερίου, σαν ποτάμια ύλης που ρέουν και συγκλίνουν σε πυκνά νέφη, εκεί όπου γεννιούνται νέα άστρα. Το αέριο αυτό βρίσκεται σε θερμοκρασίες λίγο πάνω από το απόλυτο μηδέν και είναι αόρατο στο ανθρώπινο μάτι — τα χρώματα που βλέπουμε στις εικόνες αντιστοιχούν σε διαφορετικά χημικά σήματα που ανιχνεύει το ALMA.
«Για πρώτη φορά μπορούμε να παρακολουθήσουμε αυτό το αέριο σε όλη την έκταση της περιοχής με υψηλή ανάλυση», δήλωσε η αστρονόμος Ashley Barnes του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου. «Αυτό μας επιτρέπει να συνδέσουμε τις μεγάλες ροές αερίου με τα πυκνά νέφη όπου σχηματίζονται άστρα και να δούμε πώς οι εκρήξεις και η ακτινοβολία των άστρων αναμορφώνουν το περιβάλλον.» Εκτός από τα νήματα αερίου, ο χάρτης αποτυπώνει και μεγάλες κοιλότητες σε σχήμα φυσαλίδων — αποτύπωμα ισχυρών αστρικών ανέμων και εκρήξεων υπερκαινοφανών.
Το κεντρικό ερώτημα που καλείται να απαντήσει αυτή η έρευνα είναι παράδοξο: γιατί μια περιοχή με τόσο πυκνό αέριο σχηματίζει τελικά τόσο λίγα άστρα; «Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα αινίγματα της αστροφυσικής», λέει ο Steven Longmore του Πανεπιστημίου Liverpool John Moores. Η εξήγηση φαίνεται να κρύβεται στις ακραίες συνθήκες της περιοχής — πιέσεις κατά τάξεις μεγέθους υψηλότερες από τους σπειροειδείς βραχίονες του Γαλαξία, ισχυρά μαγνητικά πεδία, έντονη κοσμική ακτινοβολία και αέρια που κινούνται με υπερηχητικές ταχύτητες, συγκρουόμενα μεταξύ τους σε συνεχή αναταραχή.
Ανάμεσα στα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι η ανίχνευση πολύπλοκων οργανικών μορίων — μεθανόλης, αιθανόλης, ακετόνης — σε αφθονία μέσα σε αυτό το βίαιο περιβάλλον. Θεωρούνται πρόδρομοι αμινοξέων, δηλαδή των δομικών λίθων της ζωής. Το γεγονός ότι εμφανίζονται ακόμα και εκεί, στο πιο χαοτικό σημείο του Γαλαξία μας, υποδηλώνει κάτι βαθύτερο: η χημεία που οδηγεί στη βιολογία δεν χρειάζεται ήρεμα περιβάλλοντα για να ευδοκιμήσει. Ίσως η πολυπλοκότητα να είναι πιο ανθεκτική — και πιο διαδεδομένη — απ’ όσο φανταζόμασταν.
