Αυστραλοί ερευνητές εντόπισαν ένα γονίδιο που, όταν απενεργοποιείται, κάνει τα κύτταρα-δολοφόνους του ανοσοποιητικού πολύ πιο αποτελεσματικά στην καταστροφή όγκων. Η ανακάλυψη ανοίγει τον δρόμο για στοχευμένες θεραπείες που αξιοποιούν τις φυσικές άμυνες του οργανισμού, χωρίς τις σοβαρές παρενέργειες των σημερινών φαρμάκων.
Το ανοσοποιητικό σύστημα έχει ήδη μέσα του τα εργαλεία για να σκοτώνει τον καρκίνο. Το πρόβλημα είναι ότι ο καρκίνος ξέρει πώς να τα αχρηστεύει. Μια νέα έρευνα από το Monash University της Αυστραλίας, σε συνεργασία με την εταιρεία βιοτεχνολογίας oNKo-Innate, δημοσιευμένη στο περιοδικό Cancer Cell, δείχνει ότι υπάρχει ένας τρόπος να αναστραφεί αυτή η εξίσωση — και βρίσκεται μέσα στο DNA μας.
Στο επίκεντρο της ανακάλυψης είναι τα Natural Killer κύτταρα, γνωστά και ως NK cells. Πρόκειται για εξειδικευμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού που αναγνωρίζουν και εξουδετερώνουν ανώμαλα κύτταρα — συμπεριλαμβανομένων των καρκινικών — χωρίς να χρειάζονται προηγούμενη «εκπαίδευση» για κάθε απειλή. Είναι, κατά κάποιον τρόπο, η πρώτη γραμμή άμυνας του σώματος. Το πρόβλημα είναι ότι οι όγκοι έχουν αναπτύξει μηχανισμούς για να καταστέλλουν τη δράση τους, ακόμα και όταν ο οργανισμός παράγει αρκετή ποσότητα της πρωτεΐνης IL-15 — μιας ουσίας που κανονικά ενεργοποιεί και ενισχύει τα NK κύτταρα.
Η ομάδα του καθηγητή Nick Huntington χρησιμοποίησε την τεχνολογία CRISPR για να σαρώσει συστηματικά το γονιδίωμα και να εντοπίσει ποια γονίδια επηρεάζουν την ευαισθησία των NK κυττάρων στο σήμα της IL-15. Βρήκαν δύο κρίσιμα γονίδια που λειτουργούν σαν ρυθμιστές — όταν είναι ενεργά, «φρενάρουν» την ανταπόκριση των κυττάρων. Όταν απενεργοποιούνται, τα NK κύτταρα γίνονται πολύ πιο ευαίσθητα στην IL-15, ενεργοποιούνται πιο εύκολα και χτυπούν τους όγκους με μεγαλύτερη ένταση. Στα προκλινικά πειράματα, τα τροποποιημένα κύτταρα επιβράδυναν σημαντικά την ανάπτυξη όγκων.
Αυτό που κάνει την ανακάλυψη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η λύση που προτείνει στο πρόβλημα της τοξικότητας. Τα τελευταία χρόνια είχαν δοκιμαστεί φάρμακα που ενεργοποιούν τον υποδοχέα της IL-15 απευθείας, με στόχο να ενισχύσουν το ανοσοποιητικό. Στην πράξη, όμως, προκαλούσαν γενικευμένη ενεργοποίηση σε όλο το σώμα, με σοβαρές παρενέργειες. Η νέα προσέγγιση είναι πιο χειρουργική: αντί να «φωνάζεις» δυνατά σε όλο τον οργανισμό, κάνεις τα κύτταρα να ακούνε καλύτερα εκεί που χρειάζεται.
Η εφαρμογή φαίνεται ιδιαίτερα υποσχόμενη για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, όπου οι όγκοι παράγουν συχνά υψηλές ποσότητες IL-15 τοπικά. Αν τα NK κύτταρα γίνουν πιο ευαίσθητα σε αυτό το σήμα, μπορούν να ενεργοποιηθούν στοχευμένα στην περιοχή του όγκου, χωρίς να επηρεαστούν υγιείς ιστοί αλλού. Οι ερευνητές εκτιμούν επίσης ότι η τεχνολογία μπορεί να συνδυαστεί με υπάρχουσες ανοσοθεραπείες, όπως οι αναστολείς ανοσολογικών σημείων ελέγχου.
Το επόμενο βήμα είναι οι κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους — εκεί θα κριθεί αν η υπόσχεση των εργαστηριακών αποτελεσμάτων επιβεβαιώνεται στην πράξη. Αλλά η λογική πίσω από την ανακάλυψη είναι ελκυστική: αντί να εισάγουμε ξένες ουσίες ή να αναπρογραμματίζουμε το σώμα από την αρχή, απλώς αφαιρούμε ένα εμπόδιο που δεν έπρεπε να υπάρχει εκεί.
