Κύτταρα της μητέρας μπορεί να έχουν περάσει στον εγκέφαλό σας όταν ήσασταν έμβρυο. Αυτά τα ξένα, ή «μικροχιμαιρικά», κύτταρα φαίνεται στη συνέχεια να εγκαθίστανται εκεί και να επιτελούν μια σειρά από λειτουργίες, ακόμη και μέχρι τα γεράματα.
Η ανακάλυψη δείχνει ότι «κάθε ανθρώπινος εγκέφαλος είναι πιθανό να αποτελεί γενετικό μωσαϊκό από περισσότερα του ενός άτομα», λέει η Hina Chaudhry από την Icahn School of Medicine at Mount Sinai στη Νέα Υόρκη, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα.
Ήδη γνωρίζαμε ότι μέσα μας υπάρχουν κύτταρα από τις μητέρες μας —και άλλα μέλη της οικογένειας—. Αυτό πιστεύεται ότι συμβαίνει επειδή ένα μικρό ποσοστό κυττάρων περνά τον πλακούντα όσο βρισκόμαστε στη μήτρα, κάτι που μπορεί να επηρεάζει τον κίνδυνο για αυτοάνοσα νοσήματα, ενώ παίζει και ρόλο στην αποκατάσταση των ιστών.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτά τα κύτταρα φτάνουν στον εγκέφαλο, όπου μπορούν να παραμένουν για δεκαετίες. Όμως η έκταση αυτού του φαινομένου και ο ρόλος που παίζουν εκεί ήταν λιγότερο σαφείς. Αυτό συμβαίνει επειδή χρειάζονται δείγματα εγκεφάλου τόσο από τη μητέρα όσο και από το παιδί για σύγκριση, ενώ ακόμη κι αν υπάρχουν αυτά τα δείγματα, τα κύτταρα μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστούν, λέει ο Sami Kanaan από το Fred Hutchinson Cancer Center στο Σιάτλ. «Συνήθως είναι 1 στα 100.000».
Τώρα, ο Kanaan και οι συνεργάτες του ανέλυσαν γενετικές αλληλουχίες σε δείγματα που αφαιρέθηκαν από τους εγκεφάλους 37 παιδιών —από νεογέννητα έως 14 ετών— στο πλαίσιο χειρουργικής επέμβασης για την αντιμετώπιση της επιληψίας. Τα δείγματα αυτά συγκρίθηκαν με γενετικές αλληλουχίες από επιχρίσματα στόματος που είχαν ληφθεί από τις μητέρες τους.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια τεχνική που ονομάζεται single-nucleus RNA sequencing για να εντοπίσουν γενετικές διαμορφώσεις στα δείγματα που προέρχονταν είτε μόνο από το παιδί είτε από τη μητέρα του. Στη συνέχεια εφάρμοσαν ένα εργαλείο που είχαν αναπτύξει προηγουμένως, το Cellector, για να αναζητήσουν υπολογιστικά μοτίβα στα δεδομένα αλληλουχιών. «Ήταν πραγματικά μαγικό. Μοντελοποιεί τα δεδομένα και λέει “αυτό το κύτταρο δεν ταιριάζει σε αυτό το μοντέλο, άρα μάλλον είναι ξένο κύτταρο”», λέει ο Kanaan.
Η ομάδα βρήκε μητρικά κύτταρα σε 26 από τα 37 παιδιά, με κάθε δείγμα να περιέχει κατά μέσο όρο 2,2 μητρικά κύτταρα ανά 100.000. Πιθανότατα περισσότερα παιδιά είχαν μητρικά κύτταρα, λέει ο Kanaan, αλλά η μέθοδος θα είχε παραλείψει περιπτώσεις στις οποίες η μητέρα και το παιδί είχαν ταυτόσημες γενετικές παραλλαγές.
«Είμαι πολύ ενθουσιασμένη με αυτό», λέει η Chaudhry, «γιατί χρησιμοποίησαν πολύ εξελιγμένες μεθόδους για να απαντήσουν πραγματικά στο ερώτημα “υπάρχει μικροχιμαιρισμός;”».
Ο Kanaan και οι συνεργάτες του εντόπισαν μικροχιμαιρικά κύτταρα να λειτουργούν σε πολλούς τύπους κυττάρων, ανάμεσά τους νευρώνες (νευρικά κύτταρα που μεταδίδουν πληροφορίες), μικρογλοία (τα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου), αστροκύτταρα (που υποστηρίζουν τους νευρώνες), ολιγοδενδροκύτταρα (που δημιουργούν το προστατευτικό περίβλημα γύρω από τους νευρώνες) και ενδοθηλιακά κύτταρα (που επενδύουν τα αιμοφόρα αγγεία).
Σε άλλο μέρος του πειράματος, η ομάδα χρησιμοποίησε το Cellector για να αναλύσει δεδομένα αλληλουχιών RNA από τρεις μελέτες που είχαν δημοσιευθεί προηγουμένως. Αυτές περιλάμβαναν άτομα ηλικίας από έμβρυο 22 εβδομάδων έως ανθρώπους στην όγδοη δεκαετία της ζωής τους.
Αυτό έδειξε ότι άνθρωποι όλων των ηλικιών μπορεί να έχουν μικροχιμαιρικά κύτταρα στον εγκέφαλό τους. Ωστόσο, ο αριθμός τους μειωνόταν με την ηλικία. Η μείωση αυτή μπορεί να είναι αποτέλεσμα απόπτωσης, δηλαδή προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου που απομακρύνει τα κατεστραμμένα και τα γηρασμένα κύτταρα.
«Είναι απίστευτο ότι τα βρήκαμε σε δείγματα κύησης», λέει ο Kanaan. «Είναι ένα [ευρέως διαδεδομένο] ανθρώπινο χαρακτηριστικό να το έχουμε αυτό, και ξεκινά στην πρώιμη ζωή και συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής, κάτι που είναι συγκλονιστικό».
bioRxiv DOI: 10.64898/2026.06.05.730225
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
