Το μικροβίωμα του εντέρου φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς, όμως δεν είναι όλοι μικροσκοπικοί. Γιγάντια βακτήρια, που μπορούν να φτάσουν το ένα εκατοστό σε μήκος, εντοπίζονται συνήθως σε εξειδικευμένα περιβάλλοντα, όπως τα μαγκρόβια και τα έντερα ψαριών. Τώρα, όμως, μικροβιολόγοι εντόπισαν ενδείξεις DNA από το Epulopiscium, έναν από τους μεγαλύτερους γνωστούς τύπους βακτηρίων, σε ανθρώπινα μικροβιώματα από όλο τον κόσμο.
Τα βακτήρια έχουν συνήθως μήκος περίπου 2 μικρόμετρα, ενώ ως γιγάντια ορίζονται γενικά όσα ξεπερνούν τα 10 μικρόμετρα. Τα είδη του γένους Epulopiscium μπορούν να φτάσουν έως και τα 600 μικρόμετρα, δηλαδή πάνω από μισό εκατοστό, σε μήκος.
Αυτά τα βακτήρια εντοπίζονται συνήθως στα έντερα των surgeonfish, όμως ο Danny Ionescu από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου παρατήρησε αλληλουχίες DNA που σχετίζονται με το Epulopiscium και σε άλλα είδη ψαριών. Για να διαπιστώσουν πόσο ευρεία είναι η παρουσία τους, ο Ionescu και οι συνεργάτες του ανέλυσαν αλληλουχίες DNA που είχαν ενισχυθεί από περισσότερα από 600.000 μικροβιώματα. Τα περισσότερα ήταν δημόσια διαθέσιμες αλληλουχίες, ενώ τα υπόλοιπα προέρχονταν από δείγματα που συνέλεξε η ομάδα του Ionescu.
Στα μικροβιώματα αυτά, που προέρχονταν από είδη από περισσότερες από 80 χώρες, οι ερευνητές βρήκαν «δεκάδες χιλιάδες θετικά δείγματα» για το Epulopiscium, σύμφωνα με τον Ionescu, σε ζώα από οστρακοειδή έως νυφίτσες.
Βρήκαν επίσης είδη Epulopiscium σε χιλιάδες ανθρώπινα μικροβιώματα. Συνήθως αντιστοιχούσαν μόλις στο 1% έως 2% των αλληλουχιών DNA που εντοπίζονταν σε ένα δείγμα, όμως σε σπάνιες περιπτώσεις έφταναν έως και το 20%.
Στα surgeonfish, τα είδη Epulopiscium αλλάζουν το pH του εντέρου και τη δραστηριότητα πεπτικών ενζύμων, όμως δεν είναι σαφές ποια επίδραση μπορεί να έχουν στους ανθρώπους. Οι ερευνητές διαπίστωσαν πάντως ότι ήταν πιο άφθονα μέσα στο πρώτο έτος της ζωής. Ήταν επίσης πιο πιθανό να εντοπιστούν σε ανθρώπους με γαστρεντερικές παθήσεις που σχετίζονται με φλεγμονή, όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου και η ευερέθιστη νόσος του εντέρου.
Αντί να προκαλούν αυτές τις παθήσεις, «πιστεύουμε ότι ο [βακτηριακός] οργανισμός εκμεταλλεύεται την ανισορροπία στο μικροβίωμα», λέει ο Ionescu. Τα γιγάντια βακτήρια έχουν εκατοντάδες ή και χιλιάδες διαφορετικά χρωμοσώματα σε κάθε κύτταρο, και αυτή η τεράστια γενετική ποικιλότητα τα βοηθά να επιβιώνουν σε ασταθείς συνθήκες. Θα μπορούσαν επομένως να φανούν χρήσιμα ως δείκτης ενός απορρυθμισμένου εντέρου πριν εμφανιστούν συμπτώματα, λέει ο Ionescu.
Η παρουσία γιγάντιων βακτηρίων στο έντερό μας «θα ήταν μια πολύ μεγάλη έκπληξη», λέει ο Nicola Segata από το Πανεπιστήμιο του Τρέντο στην Ιταλία. Όπως σημειώνει, η αναζήτηση αλληλουχιών DNA μπορεί να εντοπίζει άσχετα βακτήρια, που δεν είναι απαραίτητα γιγάντια, αλλά έχουν παρόμοια γονίδια. «Δεν θα μου έκανε καμία εντύπωση αν αυτό που στην πραγματικότητα βλέπουν είναι ένα άλλο, ίσως άγνωστο, βακτήριο».
Ο Ionescu απαντά ότι ακόμη κι αν τα γονίδια δεν ανήκουν στο Epulopiscium, ο οργανισμός που τα φέρει είναι πιθανότατα στενά συγγενικός, με παρόμοια φυσικά χαρακτηριστικά. «Δεν θα περίμενα να είναι φυσιολογικού μεγέθους», λέει.
Ο Jean-Marie Volland από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στη Σάντα Μπάρμπαρα, ο οποίος συμμετείχε στην ομάδα που ανακάλυψε το μεγαλύτερο γνωστό βακτήριο, το Thiomargarita magnifica, το 2022, λέει ότι έχει παρατηρήσει αλληλουχίες που σχετίζονται με το Epulopiscium σε απρόσμενα είδη, όπως τα ινδικά χοιρίδια, και υποψιάζεται επίσης ότι έχουν πολύ ευρύτερο φάσμα ξενιστών απ’ όσο πιστεύαμε.
Όμως για να αποδειχθεί ότι οι φορείς των γονιδίων που σχετίζονται με το Epulopiscium και εντοπίστηκαν σε ανθρώπους είναι πράγματι γιγάντιοι, οι επιστήμονες θα πρέπει να τους δουν απευθείας στο μικροσκόπιο. Ο Ionescu πραγματοποιεί τώρα μελέτες με φθορίζουσες ανιχνευτικές ουσίες, σχεδιασμένες να προσδένονται στις αλληλουχίες που εντοπίστηκαν, ώστε να αποκαλυφθούν αυτά τα βακτήρια. «Όταν πάρουμε τις εικόνες, θα έχουμε την απόδειξη», λέει.
bioRxiv DOI: 10.64898/2026.09.30.750856
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
