Γνωρίζαμε ήδη ότι το εμβόλιο κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων, HPV, μειώνει σημαντικά τις λοιμώξεις και τα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Τώρα υπάρχει η πρώτη ένδειξη ότι προλαμβάνει και τους θανάτους.
Τα εμβόλια HPV έχουν αλλάξει ριζικά την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας από τότε που κυκλοφόρησε το πρώτο, το 2006.
Στην Αγγλία, καμία γυναίκα ηλικίας 20 έως 24 ετών δεν πέθανε από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας μεταξύ 2020 και 2024. Είναι η πρώτη φορά που καταγράφονται μηδενικοί θάνατοι σε αυτή την ηλικιακή ομάδα και αυτό αποδίδεται στην εισαγωγή του εμβολίου κατά του ανθρώπινου ιού των θηλωμάτων, HPV.
«Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά», λέει ο Peter Sasieni από το Queen Mary University of London. «Είναι φοβερό όταν κάποιος πεθαίνει τόσο νέος από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Πρόκειται για μια πραγματική νίκη του εμβολιασμού, μια πραγματική νίκη της επιστήμης και μια πραγματική νίκη της δημόσιας υγείας, που κατάφερε να διαθέσει αυτό το εμβόλιο με πολύ υψηλή κάλυψη και πολύ γρήγορα».
Ο HPV μεταδίδεται μέσω διαφόρων μορφών σεξουαλικής επαφής και πολλά στελέχη του τροποποιούν γενετικά τα κύτταρα με τρόπο που είναι εξαιρετικά πιθανό να οδηγήσει σε καρκίνο. Οι γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας ήδη από την τρίτη δεκαετία της ζωής τους εξαιτίας του ιού, ενώ σε όλο τον κόσμο πολλές εξακολουθούν να πεθαίνουν από αυτόν.
Το πρώτο εμβόλιο HPV έγινε διαθέσιμο το 2006. Στο Ηνωμένο Βασίλειο προσφέρεται σε κορίτσια 12 ή 13 ετών από το 2008. Από το 2019 προσφέρεται και στα αγόρια, τόσο για να τα προστατεύει από άλλους καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV – όπως εκείνους του στόματος, του πρωκτού, του λαιμού και του πέους – όσο και για να αποτρέπει τη μετάδοσή του σε άλλους.
Η μελέτη είναι η πρώτη ένδειξη ότι το εμβόλιο HPV προλαμβάνει και τους θανάτους που σχετίζονται με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, πέρα από τη θεαματική μείωση των λοιμώξεων από HPV και της επίπτωσης του ίδιου του καρκίνου. Μπορεί να μοιάζει αυτονόητο ότι αποτρέπει τους θανάτους, όμως, όπως λέει ο Sasieni, γνωρίζουμε ότι οι γυναίκες που είναι λιγότερο πιθανό να εμβολιαστούν είναι επίσης λιγότερο πιθανό να πάνε για screening. Υπήρχε, λοιπόν, η ανησυχία ότι το εμβόλιο κυρίως απέτρεπε καρκίνους που θα εντοπίζονταν νωρίς μέσω προληπτικού ελέγχου και θα αντιμετωπίζονταν επιτυχώς, αλλά όχι εκείνους που θα περνούσαν απαρατήρητοι και άρα θα είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να αποβούν θανατηφόροι.
Ευτυχώς, αυτό δεν φαίνεται να ισχύει. Ο Sasieni και η συνεργάτιδά του Milena Falcaro, επίσης στο Queen Mary, παρακολουθούν τα ποσοστά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και τους θανάτους στην Αγγλία και διαπίστωσαν ότι μεταξύ 2020 και 2024 – τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία – δεν υπήρξε κανένας θάνατος σε γυναίκες 20 έως 24 ετών. Με βάση τα ιστορικά δεδομένα, θα αναμένονταν περίπου 23 θάνατοι. «Απ’ όσο πίσω κι αν έχω δει δεδομένα, δεν υπήρξε ποτέ χρονιά χωρίς κανέναν θάνατο, και έτσι πέντε συνεχόμενα χρόνια χωρίς θανάτους είναι πραγματικά κάτι ιδιαίτερο», λέει ο Sasieni.
Η εντυπωσιακή μείωση αποδίδεται σχεδόν σίγουρα στο εμβόλιο HPV, καθώς περίπου το 90% των γυναικών στην Αγγλία ηλικίας 20 έως 24 ετών είχαν εμβολιαστεί όταν ήταν 12 ή 13 ετών. «Αυτή η εξαιρετικά ενθαρρυντική είδηση δείχνει τη σωτήρια επίδραση του εμβολίου HPV και είναι εξαιρετικά σημαντικό να μπορούμε να λέμε σε ολόκληρη αυτή τη γενιά ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας και κάποιοι άλλοι καρκίνοι δεν θα πρέπει να αποτελούν κίνδυνο για εσάς», λέει η Caroline Temmink, διευθύντρια εμβολιασμών του Εθνικού Συστήματος Υγείας (NHS) στην Αγγλία.
Αν και η συγκεκριμένη μελέτη εξέτασε μόνο τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, τα οφέλη του εμβολίου ισχύουν και για άλλους καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV. Αναμένεται επίσης να προστατεύει από κονδυλώματα στο δέρμα και στις γεννητικές και πρωκτικές περιοχές και στα δύο φύλα.
Εν τω μεταξύ, ο Sasieni και η Falcaro σημειώνουν ότι υπήρξαν και θάνατοι σε γυναίκες 25 έως 29 ετών, αλλά πολύ λιγότεροι από όσους θα αναμένονταν. Συνολικά, εκτιμούν ότι περίπου 200 ζωές έχουν ήδη σωθεί, και αυτό είναι μόνο η αρχή. «Οι 200 που υπολογίσαμε στην έρευνα είναι πραγματικά μόνο η κορυφή του παγόβουνου, γιατί φαίνεται ότι υπάρχει μακροχρόνια προστασία από τη λοίμωξη», λέει ο Sasieni. «Στο μέλλον, οι 18.000 θάνατοι μπορεί να είναι μια πρόχειρη εκτίμηση για το τι αποτρέπουμε μέχρι στιγμής».
Ωστόσο, σε παγκόσμιο επίπεδο η κάλυψη του εμβολίου HPV παραμένει χαμηλή και τα ποσοστά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας συνεχίζουν να αυξάνονται. Οι θάνατοι ενδέχεται επίσης να αυξηθούν και στο Ηνωμένο Βασίλειο, επειδή ολοένα και λιγότεροι έφηβοι εμβολιάζονται. «Τα άσχημα νέα είναι ότι η κάλυψη με το εμβόλιο έχει μειωθεί αρκετά δραματικά από την covid», λέει ο Sasieni.
«Μαζί με τον προληπτικό έλεγχο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ο εμβολιασμός HPV είναι κεντρικός για τον στόχο του NHS να εξαλειφθεί ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας έως το 2040», λέει η Temmink. «Πρόκειται για ένα ασφαλές και αποτελεσματικό εμβόλιο και καλούμε όλους όσοι είναι δικαιούχοι να αποδέχονται την πρόσκληση όταν τη λαμβάνουν».
The Lancet DOI: 10.1016/S0140-6736(26)00918-9
