Οι επιστήμονες φαίνεται πως βρήκαν το αντίστοιχο του Γαλαξία μας σε ένα γιγάντιο ψεύτικο μουστάκι.
Για τέσσερις δεκαετίες, οι αστρονόμοι προσπαθούσαν να εξηγήσουν έναν τεράστιο βρόχο που έμοιαζε να «φουσκώνει» από το κέντρο του Γαλαξία.
Η δομή, γνωστή ως Galactic center lobe (GCL), είχε αποδοθεί σε πολλές διαφορετικές αιτίες: από τα απομεινάρια μιας σουπερνόβα έως μια αρχαία έκρηξη από τον πυρήνα του Γαλαξία. Οι εκδοχές ήταν τόσες, ώστε μια ερευνητική ομάδα την είχε περιγράψει ως «ένα τεστ Rorschach για τη γαλαξιακή αστροφυσική».
Τώρα, η απάντηση φαίνεται πως βρέθηκε.
Σύμφωνα με μελέτη με επικεφαλής την αστροφυσικό Κάθριν Κρέκελ του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης στη Γερμανία, το Galactic center lobe δεν βρίσκεται στο γαλαξιακό κέντρο, ούτε είναι lobe. Πρόκειται για έναν κλειστό βρόχο πολύ πιο κοντά στη Γη, σε απόσταση περίπου 6.520 ετών φωτός.
Αυτή η απόσταση σημαίνει ότι το αντικείμενο είναι πολύ μικρότερο από όσο θα ήταν αν βρισκόταν στα 26.000 έτη φωτός, στην απόσταση του γαλαξιακού κέντρου. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για το επιβλητικό απομεινάρι μιας έκρηξης υπερμεγέθους μαύρης τρύπας πριν από εκατομμύρια χρόνια, αλλά για μια φυσαλίδα ύλης που πιθανόν διαμορφώθηκε και ιονίστηκε από αστρική δραστηριότητα.
Η Κρέκελ και οι συνεργάτες της προτείνουν να μετονομαστεί σε «greatly confused loop».
Η εικόνα είναι εντυπωσιακή. Το αντικείμενο είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά στις ραδιοφωνικές εικόνες του γαλαξιακού κέντρου. Μοιάζει ακριβώς με έναν τεράστιο λοβό που ξεσπά από το ταραγμένο χάος στον πυρήνα του Γαλαξία, σαν να υψώνεται χιλιάδες έτη φωτός πάνω από αυτόν.
Και όλο αυτό το διάστημα, βλέπαμε μόνο ένα μέρος του.
Οι ερευνητές γράφουν ότι η αποκρυπτογράφηση του μυστηρίου ήταν μια «40ετής προσπάθεια να διαχωριστούν τα αληθινά πυρηνικά χαρακτηριστικά από τον γαλαξιακό δίσκο του προσκηνίου».
Η δυσκολία με το GCL είναι πολλαπλή.
Πρώτα απ’ όλα, η μέτρηση των αποστάσεων στο Διάστημα είναι από τη φύση της δύσκολη. Επιπλέον, η παρατήρηση προς το ίδιο το γαλαξιακό κέντρο είναι ακόμη πιο απαιτητική, καθώς πρόκειται για την πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή του Γαλαξία, γεμάτη αστέρια, πυκνά νέφη μοριακού αερίου, σκόνη και άλλα αντικείμενα που επικαλύπτονται στη γραμμή θέασής μας.
Παράλληλα, το κάτω μισό του GCL βρίσκεται πάνω στο φόντο του γαλαξιακού επιπέδου. Στις ραδιοφωνικές εικόνες, αυτό το τμήμα του βρόχου χάνεται μέσα στο περιβάλλον φως, με αποτέλεσμα το αντικείμενο να μοιάζει με ανοιχτό λοβό που ξεκινά από το γαλαξιακό κέντρο, αντί για κλειστή φυσαλίδα που βρίσκεται μπροστά του.
Η Κρέκελ και οι συνεργάτες της το εξέτασαν με διαφορετικό τρόπο.
Χρησιμοποίησαν δεδομένα από την έρευνα SDSS-V Local Volume Mapper, η οποία δημιουργεί λεπτομερείς χάρτες του φωτεινού αερίου μέσα στον Γαλαξία, καταγράφοντας το φως που εκπέμπεται στο οπτικό και το υπέρυθρο φάσμα από πολλά διαφορετικά είδη αερίου.
Μία εκπομπή που αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρήσιμη είναι το ιονισμένο θείο, το οποίο έχει μεγαλύτερο, κόκκινο μήκος κύματος και μπορεί να διαπερνά τη σκόνη πιο αποτελεσματικά από τα μικρότερα μήκη κύματος.
Έτσι, το ιονισμένο θείο από το κάτω μέρος του βρόχου κατάφερε να περάσει μέσα από τη σκόνη, αποκαλύπτοντας τελικά ότι το GCL ήταν πολύ πιο εκτεταμένο απ’ όσο έδειχναν οι ραδιοφωνικές παρατηρήσεις.
Οι παρατηρήσεις θείου βοήθησαν επίσης τους ερευνητές να υπολογίσουν την απόσταση της φυσαλίδας. Συγκρίνοντας το πόσο η σκόνη εξασθενεί το φως της με λεπτομερείς τρισδιάστατους χάρτες σκόνης σε όλο τον Γαλαξία, κατέληξαν ότι πρέπει να βρίσκεται μόλις περίπου 6.520 έτη φωτός από τη Γη.
Η ίδια η φυσαλίδα είναι ένα τεράστιο νέφος υδρογόνου που λάμπει κάτω από έντονη υπεριώδη ακτινοβολία.
Αν και οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη ταυτοποιήσει τα αστέρια που την ευθύνονται, εκτιμούν ότι η φυσαλίδα πιθανότατα διαμορφώθηκε από μια παλαιότερη γενιά πολύ μεγάλων άστρων που γεννήθηκαν στο ίδιο αστρικό φυτώριο, όπως και ένα παρόμοιο αντικείμενο που ονομάζεται Barnard’s Loop.
Τέτοια αστρικά φυτώρια συχνά φιλοξενούν ομάδες πολύ μεγάλων άστρων, τα οποία ζουν για πολύ μικρό χρονικό διάστημα και τελειώνουν τη ζωή τους με εκρήξεις σουπερνόβα. Αυτές οι εκρήξεις μπορούν να ανοίξουν μια κοιλότητα στις σκονισμένες περιοχές όπου πέθαναν τα άστρα, δημιουργώντας κρουστικά κύματα στα όρια που στη συνέχεια πυροδοτούν ένα νέο κύμα σχηματισμού άστρων.
Αυτή η νέα γενιά άστρων ιονίζει τότε το αέριο, με αποτέλεσμα να λάμπει. Από τη δική μας οπτική γωνία, η άκρη της φυσαλίδας εμφανίζεται πιο φωτεινή, οπότε μοιάζει με βρόχο και όχι με έναν τρισδιάστατο όγκο στο Διάστημα.
Σε σχετικό θέμα: Οι αστρονόμοι ίσως έλυσαν το μυστήριο με τις φυσαλίδες που υψώνονται πάνω από τον Γαλαξία μας
Με έκταση περίπου 115 ετών φωτός, το GCL είναι μικρότερο από το διάσημο Barnard’s Loop στον Ωρίωνα, αλλά αρκετά κοντά σε κλίμακα ώστε οι δύο δομές να έχουν δημιουργηθεί με τον ίδιο μηχανισμό, λένε οι ερευνητές.
Πρόκειται για μια εξαιρετική δουλειά ανάλυσης, που δείχνει επίσης πόσο αποτελεσματικά μπορεί ο Γαλαξίας μας να καμουφλάρει τα χαρακτηριστικά του.
Και ακόμη και σε μια περιοχή τόσο καλά μελετημένη όσο το κέντρο του Γαλαξία, μερικές φορές αυτό που μοιάζει με λοβό και συμπεριφέρεται σαν λοβός μπορεί τελικά να αποδειχθεί πως είναι κάτι άλλο.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο Astronomy & Astrophysics.
Το άρθρο ελέγχθηκε από τον Michael Irving και επιμελήθηκε η Rebecca Dyer. Παρότι δίνουμε μεγάλη σημασία στη διαδικασία μας, παραμένουμε άνθρωποι. Αν εντοπίσετε κάποιο λάθος, ενημερώστε μας.
