Κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες μετέφεραν καφέ πέστροφες στα βουνά της Νορβηγίας πριν από τουλάχιστον 7.000 χρόνια, ώστε να τις αλιεύουν κατά τις καλοκαιρινές εξορμήσεις τους στα υψίπεδα.
Αυτή είναι η μόνη πιθανή εξήγηση για το πώς τα ψάρια κατάφεραν να εγκατασταθούν σε απομονωμένες ορεινές λίμνες που είχαν καλυφθεί επί δεκάδες χιλιάδες χρόνια από παγετώνα πάχους πολλών χιλιομέτρων, λέει ο Axel Mjærum από το Πανεπιστήμιο του Όσλο στη Νορβηγία.
«Αυτό είναι το αρχαιότερο τεκμηριωμένο παράδειγμα μετακίνησης ψαριών με ανθρώπινη παρέμβαση στον κόσμο», λέει ο Mjærum.
Μέχρι πριν από περίπου 8.400 χρόνια, η λίμνη Tesse, σε υψόμετρο περίπου 850 μέτρων, ήταν καλυμμένη από το παγοκάλυμμα της Φεννοσκανδίας, αφήνοντας ένα οικολογικό κενό όταν οι πάγοι υποχώρησαν.
Πριν όμως μετατραπεί σε ταμιευτήρα υδροηλεκτρικής ενέργειας τη δεκαετία του 1940, η λίμνη Tesse θεωρούνταν μία από τις πιο πλούσιες σε καφέ πέστροφα υδάτινες διαδρομές της Νορβηγίας, με ετήσια παραγωγή 9 τόνων ψαριού.
Αν και εδώ και καιρό υπήρχε η υποψία ότι οι άνθρωποι έπαιξαν ρόλο στην εγκατάσταση του πληθυσμού καφέ πέστροφας στη λίμνη Tesse, δεν ήταν γνωστό πόσο παλιά συνέβη αυτό.
Μεταξύ των εναλλακτικών εκδοχών έχουν προταθεί η μεταφορά από πουλιά ή η φυσική μετακίνηση ψαριών και αυγών προς τα ανάντη. Ωστόσο, οι περισσότερες ορεινές λίμνες της Νορβηγίας, ανάμεσά τους και η Tesse, είχαν μόνο καφέ πέστροφα, ενώ γεωγραφικά εμπόδια όπως οι μεγάλοι καταρράκτες καθιστούν αδύνατη τη φυσική διασπορά προς τα ανάντη.
Ο Mjærum και οι συνεργάτες του μελέτησαν τα εν μέρει θαμμένα λείψανα περίτεχνων παγίδων ψαριών, που ανακαλύφθηκαν το 2022 όταν η στάθμη της λίμνης υποχώρησε.
Η χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα έδειξε ότι η παλαιότερη παγίδα χρονολογείται γύρω στο 4950 π.Χ. Συνδυάζοντας το ξύλο που εντοπίστηκε με τη χρονολογία δακτυλίων πεύκου που είναι διαθέσιμη για τα κεντρικά σκανδιναβικά βουνά, η ομάδα κατάφερε επίσης να προσδιορίσει με ακρίβεια ορισμένους από τους νεότερους πασσάλους.
Ένας κόπηκε μεταξύ της άνοιξης του 2669 π.Χ. και του χειμώνα του 2669-2668 π.Χ., ενώ ένας άλλος 12 χρόνια αργότερα, τον χειμώνα του 2657-2656 π.Χ., δείχνοντας ότι οι παγίδες έπρεπε να συντηρούνται ώστε να παραμένουν σε καλή λειτουργική κατάσταση.
«Άρα, είναι πιθανό αυτή η μορφή αλιείας με παγίδες να συνεχιζόταν στην Tesse για μεγάλο μέρος της περιόδου μεταξύ 5000 και 2650 π.Χ.», λέει ο Mjærum.
Η μεταφορά ψαριών στις λίμνες αποτελεί ένα πρώιμο παράδειγμα διαχείρισης του περιβάλλοντος από τον άνθρωπο για την εξασφάλιση τροφής, αιώνες πριν από την εμφάνιση της γεωργίας στη Σκανδιναβία. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η ιχθυοκαλλιέργεια ξεκίνησε ακόμη νωρίτερα σε άλλα μέρη του κόσμου, ανάμεσά τους τα κανάλια και οι παγίδες για το ψάρεμα χελιών που κατασκευάστηκαν στην Αυστραλία πριν από 8.600 χρόνια.
Δεν είναι γνωστό πώς μετέφεραν τα ψάρια, αλλά πιθανότατα χρησιμοποίησαν ασκιά νερού. Οι άνθρωποι μάλλον έμεναν στα βουνά για μέρος της καλοκαιρινής περιόδου, κυνηγώντας ταράνδους και ψαρεύοντας, ενώ τους χειμώνες περνούσαν στις κοιλάδες ή κατά μήκος της ακτής, όπου το κλίμα ήταν ηπιότερο, λέει ο Mjærum.
«Μια καλή και προβλέψιμη παροχή τροφής επέτρεπε επίσης μεγαλύτερες παραμονές, όχι μόνο για κυνηγούς που στόχευαν σε μεγάλο θήραμα, αλλά για ολόκληρες οικογενειακές ομάδες», λέει.
Antiquity DOI: 10.15184/aqy.2026.10392
