Είναι εδώ και καιρό γνωστό ότι η κατάθλιψη συνδέεται με την άνοια και ειδικά με τη νόσο Αλτσχάιμερ, όμως ο ακριβής τρόπος με τον οποίο η κατάθλιψη και η γνωστική έκπτωση αλληλεπιδρούν παραμένει ασαφής.
Τώρα, επιστήμονες φαίνεται ότι εντόπισαν ένα νέο κομμάτι του παζλ, έστω κι αν αυτό γεννά πολλά ακόμη ερωτήματα.
Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Translational Psychiatry, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι άτομα με κατάθλιψη εμφάνιζαν μειωμένο όγκο σε ένα τμήμα του εγκεφάλου που είναι απαραίτητο για τις διαδικασίες μνήμης: τον ιππόκαμπο.
«Η κατάθλιψη έχει εδώ και καιρό συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ, αλλά δεν κατανοούμε ακόμη πλήρως τη βιολογική σύνδεση μεταξύ των δύο», λέει η νευροεπιστήμονας και πρώτη συγγραφέας της μελέτης Danielle Luu από το University of Southern California (USC).
«Εξετάζοντας προσεκτικά τα επιμέρους τμήματα του ιππόκαμπου, εντοπίσαμε μια συγκεκριμένη περιοχή που μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στην κατάθλιψη σε μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες».
Ο ιππόκαμπος θεωρείται συχνά το κέντρο μνήμης του εγκεφάλου, στην πραγματικότητα όμως περιλαμβάνει αρκετές δομικές υποπεριοχές που επιτελούν διαφορετικές λειτουργίες μνήμης, μάθησης και προσανατολισμού.
Στη νέα μελέτη, που βασίστηκε σε σαρώσεις MRI και PET από περισσότερους από 2.000 ενήλικες ηλικίας 50 έως 90 ετών χωρίς γνωστική έκπτωση, περίπου το ένα τρίτο των οποίων είχε παρουσιάσει κατάθλιψη, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μία περιοχή του ιππόκαμπου έμοιαζε να διαφέρει στους συμμετέχοντες με κατάθλιψη.
Η περιοχή αυτή, μια σύνθετη ζώνη με την ονομασία CA23DG, συνδυάζει τα υποπεδία CA2 και CA3 του ιππόκαμπου, μαζί με μια υποπεριοχή που ονομάζεται οδοντωτός γύρος.
Αφού λήφθηκαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, ο δείκτης μάζας σώματος και τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας, το CA23DG βρέθηκε μικρότερο στα άτομα με κατάθλιψη σε σύγκριση με όσους δεν είχαν κατάθλιψη.
Όταν στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν και παράγοντες κινδύνου για Αλτσχάιμερ, με τους ερευνητές να καταγράφουν τα επίπεδα των πρωτεϊνών αμυλοειδούς και tau στον εγκέφαλο ή την παρουσία της γενετικής παραλλαγής APOE ε4, η συσχέτιση με το CA23DG παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη. Αυτό δείχνει ότι αυτοί οι γνωστοί παράγοντες κινδύνου για Αλτσχάιμερ δεν φαίνεται να εμπλέκονται στη μειωμένη έκταση του CA23DG.
Τι σημαίνει αυτό θα χρειαστεί να διευκρινιστεί σε επόμενες μελέτες, όμως μια ερμηνεία είναι ότι ίσως πρόκειται για δύο διαφορετικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν τη μνήμη. Οι αλλοιώσεις στον ιππόκαμπο που παρατηρήθηκαν στο CA23DG μπορεί να αποτελούν ξεχωριστό φαινόμενο, άσχετο με άλλα βιολογικά χαρακτηριστικά της νόσου Αλτσχάιμερ.
Σε βασική ανάλυση, άλλες περιοχές του ιππόκαμπου που εξετάστηκαν, το CA1 και το subiculum, δεν έδειξαν μειωμένο όγκο στα άτομα με κατάθλιψη.
Όταν όμως οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τη χρήση αντικαταθλιπτικών ως παράγοντα, διαπίστωσαν ότι όσοι συμμετέχοντες χρησιμοποιούσαν αντικαταθλιπτικά εμφάνιζαν μειωμένο όγκο τόσο στο CA23DG όσο και στο CA1.
«Αυτό μοιάζει αντιφατικό, αφού τα φάρμακα θα έπρεπε να συμβάλλουν στην ανακούφιση των επιβλαβών φυσιολογικών επιδράσεων της κατάθλιψης μακροπρόθεσμα, λειτουργώντας έτσι ως προστατευτικός παράγοντας απέναντι σε περαιτέρω βλάβη του ιππόκαμπου», γράφουν οι ερευνητές στη μελέτη τους.
«Ίσως όσοι έχουν πιο σοβαρή κατάθλιψη να είναι πιο πιθανό να λάβουν φαρμακευτική αγωγή από όσους έχουν ηπιότερα καταθλιπτικά συμπτώματα».
Με παρόμοιο τρόπο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα που είχαν βιώσει κατάθλιψη για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ακόμη κι αν τα συμπτώματά τους ήταν ελεγχόμενα και πιο ήπια, εμφάνιζαν ισχυρότερη συσχέτιση με μειωμένο όγκο στο CA23DG σε σχέση με άτομα με πιο έντονη κατάθλιψη που ήταν επίσης πιο πιθανό να είχαν πρόσφατη διάγνωση.
Αυτό δείχνει ότι η διάρκεια της κατάθλιψης μπορεί να είναι ένας παράγοντας που ενδέχεται να επηρεάζει τις αλλαγές στον ιππόκαμπο, και όχι μόνο το επίπεδο βαρύτητας των πρόσφατων συμπτωμάτων.
Ακόμη κι έτσι, όμως, οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα δεν μπορούν να είναι βέβαιοι.
«Είναι πιθανό τα ίδια τα φάρμακα να οδηγούν στη συσχέτιση με τη δομή του ιππόκαμπου», εξηγούν οι συγγραφείς της μελέτης. «Ίσως τα αποτελέσματα που βλέπουμε να σχετίζονται περισσότερο με τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής παρά με τη μεγαλύτερη διάρκεια της κατάθλιψης».
Θα χρειαστεί πολύ περισσότερη έρευνα για να κατανοηθεί τι προκαλεί αυτές τις αλλαγές στον ιππόκαμπο σε ανθρώπους με κατάθλιψη. Προς το παρόν, τα ευρήματα δείχνουν μόνο συσχέτιση και δεν αποδεικνύουν ότι η κατάθλιψη ή τα αντικαταθλιπτικά προκαλούν τη συρρίκνωση του CA23DG.
Γι’ αυτόν τον λόγο, η ερευνητική ομάδα καλεί τα άτομα με κατάθλιψη να μην προχωρήσουν σε καμία απότομη αλλαγή με βάση τα ευρήματα.
«Σε αυτή τη μελέτη δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε τις πιθανές επιδράσεις της φαρμακευτικής αγωγής από τις επιδράσεις της πιο σοβαρής κατάθλιψης για την οποία συνταγογραφούνται τα φάρμακα», λέει η Luu.
«Μακροχρόνιες μελέτες που θα παρακολουθούν ανθρώπους πριν και μετά τη θεραπεία θα είναι απαραίτητες για την κατανόηση αυτών των σχέσεων. Τα αποτελέσματά μας δεν πρέπει να ερμηνευτούν ως λόγος για να αλλάξει ή να διακοπεί οποιαδήποτε συνταγογραφημένη αγωγή».
Τα ευρήματα δημοσιεύονται στο Translational Psychiatry.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
