Για πρώτη φορά στην ιστορία, ένας ιός που προσβάλλει θαλάσσια ζώα εντοπίστηκε σε ανθρώπους, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα όρασης. Εβδομήντα ασθενείς στην Κίνα βρέθηκαν θετικοί στον ιό, με συμπτώματα που μοιάζουν με γλαύκωμα. Οι επιστήμονες προειδοποιούν για νέο βιοασφαλή κίνδυνο, ενώ ερευνούν αν ο ιός μεταδίδεται και από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Ένας ιός που για δεκαετίες θεωρούνταν αποκλειστικά παθογόνο θαλάσσιων οργανισμών έκανε ένα βήμα που κανείς δεν περίμενε: πέρασε στον άνθρωπο. Και δεν το έκανε αθόρυβα. Εβδομήντα ασθενείς στην Κίνα, που εμφάνισαν σοβαρά συμπτώματα στα μάτια, βρέθηκαν θετικοί στον λεγόμενο covert mortality nodavirus — έναν ιό που ως τώρα γνωρίζαμε μόνο ως απειλή για γαρίδες, ψάρια και άλλα θαλάσσια είδη.
Η κατάσταση που αναπτύσσουν οι ασθενείς ονομάζεται persistent ocular hypertension viral anterior uveitis, ή POH-VAU: φλεγμονή και αυξημένη πίεση μέσα στο μάτι, με συμπτώματα που θυμίζουν γλαύκωμα. Το γλαύκωμα καταστρέφει το οπτικό νεύρο και μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια όρασης — κάτι που συνέβη ήδη σε έναν από τους 70 ασθενείς της μελέτης. Περίπου το ένα τρίτο χρειάστηκε χειρουργική επέμβαση, παρά τη φαρμακευτική αγωγή.
Η έρευνα, που διεξήχθη από επιστήμονες της Κινεζικής Ακαδημίας Αλιευτικών Επιστημών στο Τσινγκντάο, κάλυψε περιπτώσεις από τον Ιανουάριο του 2022 έως τον Απρίλιο του 2025. Περισσότεροι από τους μισούς ασθενείς ήταν άτομα που χειρίζονταν θαλάσσια ζώα στο σπίτι — ενυδρεία, οστρακοειδή, φρέσκα ψάρια. Ένα ακόμα 16% είχε καταναλώσει ωμά θαλασσινά ή βρισκόταν σε επαφή με ομάδες υψηλού κινδύνου. Αυτό που ανησυχεί περισσότερο, όμως, είναι μια υποομάδα αστικών ασθενών που δεν είχε καμία επαφή με θαλάσσια ζώα — μόνο στενή επαφή με μέλη της οικογένειάς τους. Αυτό υποδηλώνει πιθανή μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, ίσως μέσω κοινών σκευών ή τραυματισμένων χεριών.
Για να κατανοήσουν την έκταση του προβλήματος, οι ερευνητές ανέλυσαν 523 καλλιεργούμενα και άγρια θαλάσσια ζώα από όλο τον κόσμο — Ασία, Αμερική, Ευρώπη, Αφρική, Ανταρκτική. Ο ιός βρέθηκε παντού. Εντοπίστηκε σε 49 είδη, από γαρίδες και καβούρια μέχρι αγγούρια θαλάσσης και βαλανίδια. Ακόμα πιο ανησυχητικό: η έκθεση σε θερμότερα νερά επιδεινώνει τη μόλυνση στα θαλάσσια ζώα, ενώ τα ανταρκτικά είδη φαίνεται να λειτουργούν ως αθόρυβα αποθετήρια του παθογόνου.
Ο Edward Holmes, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ και ένας από τους κορυφαίους ειδικούς στην εξέλιξη ιών, χαρακτήρισε τον ιό «αξιοσημείωτο» για το εύρος των ξενιστών του. «Δεν μπορώ να σκεφτώ άλλον ιό με τόσο ευρύ φάσμα ξενιστών», είπε. Παράλληλα, επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν ακόμα σαφείς αποδείξεις για μετάδοση μεταξύ ανθρώπων και ότι δεν πρόκειται για επιδημία.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι γιατί ο ιός επηρεάζει συγκεκριμένα τα μάτια στους ανθρώπους, ενώ στα θαλάσσια ζώα προκαλεί λήθαργο και αποχρωματισμό. Η απάντηση μπορεί να κρύβεται στον τρόπο που το ανθρώπινο ανοσοποιητικό αντιδρά σε έναν ιό για τον οποίο δεν έχει καμία εξελικτική μνήμη. Σε έναν κόσμο όπου η κλιματική αλλαγή αναδιατάσσει τα οικοσυστήματα και η επαφή ανθρώπων με άγρια ζώα εντείνεται, τέτοιες διαπεράσεις ειδών δεν θα είναι η τελευταία έκπληξη.
