Οι θάνατοι από υπερδοσολογία fentanyl μειώθηκαν κατά 34% μέσα σε ένα χρόνο στις ΗΠΑ, σε ό,τι μοιάζει να είναι η μεγαλύτερη πτώση εδώ και δεκαετίες. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η αιτία δεν είναι κάποια πολιτική παρέμβαση, αλλά μια αλλαγή στην ίδια την παράνομη αγορά: το fentanyl που κυκλοφορεί είναι πλέον λιγότερο καθαρό και άρα λιγότερο θανατηφόρο.
Από το 1999 έως το 2023, οι ΗΠΑ κατέγραψαν πάνω από ένα εκατομμύριο θανάτους από υπερδοσολογία ναρκωτικών. Ο αριθμός ανέβαινε σχεδόν κάθε χρόνο, με μια μικρή εξαίρεση το 2018. Μετά, κάτι άλλαξε. Το 2023 οι θάνατοι έπεσαν κατά 3%, και το 2024 η πτώση επιταχύνθηκε δραματικά: άλλο 26% κάτω. Οι θάνατοι που συνδέονται με το fentanyl — το συνθετικό οπιοειδές που έχει κυριαρχήσει στην παράνομη αγορά — μειώθηκαν από περίπου 73.000 σε λιγότερους από 48.000 σε ένα μόνο χρόνο.
Η ερώτηση που βασανίζει τους ερευνητές είναι απλή: γιατί τώρα; Ο Joseph Friedman και η ομάδα του στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο ανέλυσαν δεδομένα θανάτων από το 1999 έως το 2024, και η απάντηση που βρήκαν δεν έχει να κάνει με νέες θεραπείες ή καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες απεξάρτησης. Αν ίσχυε κάτι τέτοιο, θα περίμενε κανείς να πέσουν και οι θάνατοι από άλλες ουσίες. Αντίθετα, οι θάνατοι από διεγερτικά όπως η κοκαΐνη και η μεθαμφεταμίνη — χωρίς την παρουσία fentanyl — αυξήθηκαν κατά 4%. Η πτώση είναι επιλεκτική, και αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα βρίσκεται στο ίδιο το προϊόν.
Τα στοιχεία της Υπηρεσίας Καταπολέμησης Ναρκωτικών των ΗΠΑ (DEA) ενισχύουν αυτή την εκτίμηση. Η καθαρότητα της κατασχεμένης σκόνης fentanyl έφτασε στο 25% περίπου μεταξύ Μαρτίου και Ιουλίου 2023 — το υπόλοιπο 75% ήταν αδρανή υλικά, από αλεύρι μέχρι μαγειρική σόδα. Στα τέλη του 2024, η καθαρότητα είχε πέσει στο 11%. Λιγότερο καθαρό fentanyl σημαίνει λιγότερο ισχυρό, και άρα λιγότερες τυχαίες υπερδοσολογίες. Η πτώση παρατηρήθηκε σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, σε όλες τις φυλετικές κατηγορίες, σε όλες τις περιοχές της χώρας — ένα μοτίβο που δύσκολα εξηγείται από τοπικές πολιτικές παρεμβάσεις.
Μια πιθανή εξήγηση για την αλλαγή στην αγορά είναι η Κίνα. Η χώρα, που αποτελεί τον κύριο προμηθευτή των χημικών προδρόμων για την παραγωγή fentanyl, άρχισε να σφίγγει τους ελέγχους τον Νοέμβριο του 2023, μετά από διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι οι ερευνητές ότι αυτό εξηγεί πλήρως την εικόνα — η χρονική αντιστοιχία δεν είναι αρκετά καθαρή για να βγάλει κανείς ασφαλή συμπεράσματα.
Το πιο σημαντικό, όμως, είναι αυτό που παραμένει: ακόμα και με την πτώση, σχεδόν 80.000 άνθρωποι πέθαναν από υπερδοσολογία στις ΗΠΑ το 2024. Παράλληλα, άλλες ουσίες αρχίζουν να γεμίζουν το κενό — η κοκαΐνη, η μεθαμφεταμίνη, και νέα κτηνιατρικά κατασταλτικά όπως η μεντετομιδίνη, που προκαλεί στερητικά σύνδρομα τόσο σοβαρά ώστε ασθενείς να νοσηλεύονται πλέον σε μονάδες εντατικής θεραπείας. Η κρίση δεν τελείωσε — απλώς αλλάζει μορφή.
