Προσπαθήστε να θυμηθείτε την τελευταία μέρα που δεν ήταν γεμάτη με υποχρεώσεις, συναντήσεις και μετακινήσεις. Ήταν χθες; Μέσα στην τελευταία εβδομάδα; Ή μήπως έχει χαθεί πια από τη μνήμη σας;
Για πολλούς από εμάς, η σύγχρονη ζωή μοιάζει με μια ασταμάτητη αλυσίδα από απαιτητικές ημέρες.
Σε νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Behavioral Sciences, κοινωνικοί επιστήμονες από ιδρύματα της Σιγκαπούρης εξέτασαν προηγούμενες έρευνες και θεωρίες και κατέληξαν σε ένα επιχείρημα: η ταχεία εξέλιξη του είδους μας έχει αφήσει πίσω τις δυνατότητες του ατομικού σώματος και του νου.
Η βασική ιδέα είναι η εξής: οι άνθρωποι εξελίχθηκαν για να ζουν σε μικρές ομάδες οικείων προσώπων και να ανταποκρίνονται σε άμεσες, αναγνωρίσιμες απειλές.
Αυτό που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι μεγάλες κοινωνίες, διαρκής συνδεσιμότητα και μια σειρά από αλληλοεπικαλυπτόμενες πιέσεις που εντείνουν το αίσθημα του ανταγωνισμού.
Αυτή η «εξελικτική ασυμφωνία» οδηγεί, σύμφωνα με τη νέα μελέτη, σε σημαντικά προβλήματα σωματικής και ψυχικής υγείας, από την παχυσαρκία έως το άγχος.
«Το στρες, η μοναξιά και το άγχος συχνά αντιμετωπίζονται ως προσωπικά ή συνδεδεμένα με τον τρόπο ζωής προβλήματα, αλλά μπορεί επίσης να αντανακλούν μια απόκλιση ανάμεσα στα περιβάλλοντα όπου ζουν οι άνθρωποι και στις συνθήκες με τις οποίες ο νους και το σώμα μας εξελίχθηκαν για να πορεύονται», λέει η περιβαλλοντική ψυχολόγος Sarah Chan από το Singapore University of Technology and Design (SUTD).
«Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να σκεφτούμε όχι μόνο την ατομική ανθεκτικότητα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι πόλεις και οι κοινότητες».
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι ενστικτώδεις αντιδράσεις μας έχουν διαμορφωθεί μέσα από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια εξέλιξης, αλλά δεν λειτουργούν το ίδιο καλά στο σύγχρονο περιβάλλον που έχει αναπτυχθεί τους τελευταίους δύο αιώνες.
Για παράδειγμα, πριν από την εποχή του διαδικτύου ήταν πιο εύκολο να καταλάβει κανείς τη θέση του μέσα σε μια ομάδα. Σήμερα, συγκρινόμαστε συνεχώς με μεγάλες λίστες φίλων, συγγενών, διασήμων και αγνώστων.
«Ο ανταγωνισμός δεν είναι κάτι νέο, αλλά η σύγχρονη ζωή μπορεί να τον κάνει να μοιάζει αδιάκοπος», λέει ο ερευνητικός ψυχολόγος Jose Yong από το James Cook University in Singapore.
«Μια εξελικτική οπτική μπορεί να βοηθήσει να εξηγήσουμε γιατί οι άνθρωποι αντιδρούν τόσο έντονα στη σύγκριση και στον φόβο ότι μένουν πίσω, ακόμη κι όταν αυτά τα σήματα προέρχονται από αγνώστους ή από οθόνες και όχι από μια μικρή κοινωνική ομάδα».
Στη συνέχεια, υπάρχουν και οι αλυσιδωτές επιπτώσεις από ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, οι παγκόσμιες πανδημίες, η οικονομική αστάθεια και οι τεχνολογικές ανατροπές, όπως η άνοδος της AI — κάτι που οι ερευνητές περιγράφουν ως «polycrisis».
«Αυτά τα περιστατικά — από μεγάλες παγκόσμιες αναταράξεις έως τις ψυχοκοινωνικές τους επιπτώσεις — αναγνωρίζονται ολοένα και περισσότερο ως συνδεδεμένα με τρόπο που ενισχύει αμοιβαία την εμφάνισή τους», γράφουν οι ερευνητές στην εργασία τους.
«Για παράδειγμα, το αυξημένο κόστος ζωής και οι διευρυνόμενες οικονομικές ανισότητες — που επιδεινώθηκαν από οικονομικές κρίσεις και γεγονότα όπως η πανδημία COVID-19 — εντείνουν τις οικονομικές και κοινωνικές ανασφάλειες των ανθρώπων, ωθώντας τους με τη σειρά τους σε ενέργειες που οδηγούν σε εξουθένωση, μειωμένη προκοινωνική συμπεριφορά και περαιτέρω ανασφάλειες, δημιουργώντας μηχανισμούς ανατροφοδότησης που εντείνουν τον κοινωνικό ανταγωνισμό και συμβάλλουν στην οικονομική στασιμότητα ή συρρίκνωση».
Προηγούμενες μελέτες έχουν επίσης αγγίξει αυτές τις ιδέες, δείχνοντας ότι η πυκνή αστική ζωή κάνει το σώμα μας να νιώθει διαρκώς υπό απειλή και ότι, τελικά, η σύγχρονη κουλτούρα υπερισχύει των περιβαλλοντικών παραγόντων ως προς τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν το είδος μας μέσα από την εξέλιξη.
Οι ερευνητές ονομάζουν τη θεωρία τους Social Evolutionary Mismatch and Competition Hypothesis (SEMCH) και υποστηρίζουν ότι μια καλύτερη κατανόησή της θα μπορούσε να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ορισμένων από τα ψυχολογικά προβλήματα της εποχής μας.
Υπάρχουν επίσης επιπτώσεις και στον σχεδιασμό των πόλεων και των αστικών περιβαλλόντων. Οι χώροι μπορούν να διαμορφωθούν έτσι ώστε να φαίνονται λιγότερο ασφυκτικοί και λιγότερο εξαντλητικοί, με τους φυσικούς χώρους και το περισσότερο πράσινο να αποτελούν ένα προφανές σημείο εκκίνησης.
Το ίδιο ισχύει και για τους ψηφιακούς χώρους. Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι πρέπει να ανατραπεί η ψηφιακή πρόοδος, αλλά ότι θα πρέπει να σχεδιάζεται με τρόπο που να μειώνει το αίσθημα του ανταγωνισμού και όχι να το ενισχύει.
Σχετικό: Η ανθρώπινη εξέλιξη ίσως περνά μια μεγάλη αλλαγή μπροστά στα μάτια μας
Στη συνέχεια, οι ερευνητές θέλουν να δουν κάποιες από αυτές τις ιδέες να δοκιμάζονται με περαιτέρω μελέτες: πρακτικές δοκιμές για το πώς το περιβάλλον μας συμβάλλει στην ευημερία μας.
«Πρέπει να σχεδιάσουμε παρεμβάσεις που λειτουργούν μαζί με την εξελιγμένη ανθρώπινη φύση μας και όχι ενάντιά της», λέει ο Yong.
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Behavioral Sciences.
Το άρθρο ελέγχθηκε από τη Clare Watson και επιμελήθηκε η Rebecca Dyer. Παρότι δίνουμε μεγάλη σημασία στη διαδικασία μας, παραμένουμε άνθρωποι. Αν εντοπίσετε κάποιο λάθος, ενημερώστε μας.
