Τον Δεκέμβριο του 1972, ο Gene Cernan και ο Harrison Schmitt πέρασαν 75 ώρες στην επιφάνεια της Σελήνης, στο πλαίσιο της αποστολής Apollo 17. Οδήγησαν rover, πραγματοποίησαν τρεις διαστημικούς περιπάτους και συνέλεξαν δείγματα, στη διάρκεια της μεγαλύτερης επανδρωμένης επίσκεψης σε έναν άλλο κόσμο. Όταν ο Cernan επέστρεψε στο σκάφος ανόδου, έγινε ο τελευταίος άνθρωπος που στάθηκε στη Σελήνη.
Περισσότερα από 50 χρόνια αργότερα, η NASA δεν θέλει απλώς να επιστρέψει, αλλά να μείνει. Στα τέλη Μαρτίου, η εκδήλωση Ignition της υπηρεσίας παρουσίασε ένα επιθετικό σχέδιο τριών φάσεων για τη δημιουργία μόνιμης σεληνιακής βάσης έως το 2030, μαζί με ένα νέο εμπορικό πλαίσιο, με την ονομασία “Science as a Service”, που σχεδιάστηκε για να επιταχύνει τις τεχνολογίες που θα το καταστήσουν δυνατό.
Στην πρώτη φάση θα προηγηθούν αρχικές ρομποτικές προσεληνώσεις και δοκιμές τεχνολογίας. Στη δεύτερη, θα αναπτυχθούν ημι-κατοικήσιμες υποδομές. Όλα αυτά θα οδηγούν στην τρίτη φάση, με συνεχή ανθρώπινη παρουσία. Το σχέδιο βασίζεται σε μια ευρεία συμμαχία εμπορικών και διεθνών εταίρων που θα συνεργάζονται με τη NASA, μεταξύ των οποίων πιεζόμενα rover από την Ιαπωνία και μονάδα διαβίωσης από την Ιταλία. Η δημιουργία της βάσης θα επιτρέψει φιλόδοξες αποστολές εξερεύνησης στην επιφάνεια και θα προσφέρει πεδίο δοκιμών για νέες τεχνολογίες, όπως η ανάπτυξη συστημάτων πυρηνικής πρόωσης για μεταφορές προς τον Άρη.
Παράλληλα με το σχέδιο για τη σεληνιακή βάση, το Ignition δίνει προτεραιότητα στο αίτημα πληροφοριών “Science as a Service” (RFI). Μέσω αυτού, η Science Mission Directorate της NASA θέλει να αναπτύξει εμπορικές συνεργασίες που θα επιταχύνουν την ωρίμανση τεχνολογιών και θα μετατρέπουν επιστημονικές δυνατότητες σε επιχειρησιακή χρήση. Η λογική του μοντέλου είναι σαφής: αντί η υπηρεσία να αναπτύσσει και να κατέχει μόνη της ολόκληρο τον κύκλο ζωής μιας τεχνολογίας, θα συνεργάζεται με ερευνητικά ιδρύματα και τη βιομηχανία για την επικύρωση τεχνολογιών, τον διαμοιρασμό διαστημικών υποδομών και, κυρίως, την ταχύτερη μετάβασή τους στην αγορά. Ωστόσο, στην καταγραφή των προτεραιοτήτων λείπει χαρακτηριστικά η επιτάχυνση τεχνολογιών υγείας και βιολογίας.
Το RFI καλύπτει τη γήινη επιστήμη, τον διαστημικό καιρό και την αστροφυσική. Αν και πρόκειται για τομείς μεγάλης σημασίας, επείγον είναι επίσης να διαπιστωθεί αν τα οστά ενός μέλους πληρώματος θα σπάσουν έπειτα από έξι μήνες σε βαρύτητα ίση με το ένα έκτο της γήινης ή αν η σεληνιακή σκόνη θα αφήσει μόνιμα σημάδια στους πνεύμονές του. Παρά την ανάγκη για ταχεία ανάπτυξη νέων τεχνολογιών που θα βελτιώσουν την ικανότητα ζωής στην επιφάνεια της Σελήνης, οι επιστήμες υγείας και βιολογίας δεν περιλαμβάνονται στο RFI.
Η υποστήριξη της ανθρώπινης ζωής στη Σελήνη απαιτεί βαθύτερη κατανόηση και, στη συνέχεια, ανάπτυξη αντιμέτρων για τους βιολογικούς κινδύνους που έχουν εντοπιστεί σε δεκαετίες διαστημικών πτήσεων. Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός, ειδικότερα, έχει επιτρέψει στους ερευνητές να παρακολουθούν αλλαγές στη φυσιολογία του ανθρώπου ως αντίδραση στη μικροβαρύτητα, από απώλεια οστικής πυκνότητας μέχρι μεταβολές στο ανοσοποιητικό και καρδιαγγειακή απορρύθμιση. Ωστόσο, το σεληνιακό περιβάλλον έχει προκλήσεις που η έρευνα του ISS δεν μπορεί να λύσει πλήρως. Δεν υπάρχουν ανθρώπινα δεδομένα μεγάλης διάρκειας σε μερική βαρύτητα και η φυσιολογική απόκριση στο ένα έκτο της γήινης βαρύτητας για εβδομάδες ή μήνες παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Η σχέση ανάμεσα στο βαρυτικό φορτίο και σε διαδικασίες όπως η ανακατασκευή των οστών δεν είναι γραμμική με τρόπο που να μπορεί να προβλεφθεί μόνο από δεδομένα μηδενικής βαρύτητας. Οι ειδικές συνθήκες της Σελήνης, όπως η έκθεση στη σεληνιακή ρηγόλη, δημιουργούν επιπλέον ανησυχίες και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της σεληνιακής σκόνης στο αναπνευστικό πρέπει επίσης να διευκρινιστούν. Χρειάζονται αντιμέτρα και εφεδρικά αντιμέτρα που να αναπτυχθούν, να ωριμάσουν και να επικυρωθούν πέρα από τα καθαρά μηχανικά μέτρα προστασίας των κατοικιών, ώστε να μειωθεί η έκθεση. Ερευνητές από την ακαδημαϊκή κοινότητα και τη βιομηχανία εργάζονται πάνω σε αυτά και σε άλλα προβλήματα, όμως τα κενά παραμένουν σημαντικά, ενώ το χρονοδιάγραμμα για μόνιμη εγκατάσταση έχει επιταχυνθεί.
Κάθε ακραίο και σκληρό περιβάλλον που έχει δημιουργήσει ποτέ ο άνθρωπος, από τους ερευνητικούς σταθμούς στην Ανταρκτική έως τον ISS, καταλήγει τελικά να είναι ζήτημα διαχείρισης των επιστημών ζωής. Η ανακύκλωση αέρα και νερού σε κλειστά κυκλώματα εξαρτάται από βιολογικές και χημικές διεργασίες που πρέπει να λειτουργούν αδιάκοπα. Η παραγωγή τροφής σε βάθος χρόνου απαιτεί φυτική βιολογία, γεωργία ελεγχόμενου περιβάλλοντος και διαχείριση μικροοργανισμών σε κλειστά, ακτινοβολούμενα, περιβάλλοντα χαμηλής βαρύτητας. Αν η σεληνιακή βάση πρόκειται να πετύχει έστω κάποιο επίπεδο αυτάρκειας, αντί να εξαρτάται πλήρως από ανεφοδιασμό από τη Γη, η βιοπαραγωγή και τα βιολογικά συστήματα σχεδιασμού γίνονται επιχειρησιακή αναγκαιότητα, όχι ακαδημαϊκό ενδιαφέρον.
Το πλαίσιο Science as a Service είναι καλά σχεδιασμένο και δημιουργεί ακριβώς τις κοινές διαδρομές επικύρωσης, τα πρότυπα ενσωμάτωσης και τις αλυσίδες μετάβασης τεχνολογίας που θα μπορούσαν να επιταχύνουν την πρόοδο στη διαστημική υγεία και βιολογία. Δημιουργήθηκε από τα τμήματα της NASA που ήδη διαθέτουν ώριμες εμπορικές συνεργασίες, μεταξύ αυτών με διαχειριστές δορυφόρων, προγράμματα τηλεσκοπίων και εταιρείες παρατήρησης της Γης. Το πλαίσιο θα πρέπει να αποτελέσει το πρότυπο και για τα τμήματα της βιολογίας στη NASA, ώστε να αναπτύξουν την ίδια αρχιτεκτονική συνεργασιών.
Το Ignition καθοδηγήθηκε από το Εκτελεστικό Διάταγμα του Δεκεμβρίου 2025 για τη Διασφάλιση της Αμερικανικής Υπεροχής στο Διάστημα, το οποίο ζητά ρητά διαρκή ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη. Αν το Science as a Service προορίζεται να υπηρετήσει αυτόν τον στόχο, τότε πρέπει να περιλαμβάνει και την επιστήμη χωρίς την οποία η διαρκής παρουσία δεν μπορεί να επιτευχθεί.
Η ερευνητική και εμπορική κοινότητα που εργάζεται πάνω σε αυτά τα ζητήματα ήδη μεγαλώνει. Εταιρείες βιοτεχνολογίας στέλνουν πειράματα μικροβαρύτητας στο διάστημα και αναπτύσσουν πλατφόρμες παραγωγής στο διάστημα. Πάροχοι εμπορικών διαστημικών πτήσεων δημιουργούν βάσεις δεδομένων υγείας από ένα ολοένα πιο ποικιλόμορφο σύνολο αστροναυτών. Ακαδημαϊκά ιατρικά κέντρα και διεθνείς διαστημικές υπηρεσίες επενδύουν στη βιολογία της ακτινοβολίας, στη διαστημική φαρμακολογία και στα βιοαναγεννητικά συστήματα υποστήριξης ζωής. Δεν λείπει ούτε το ενδιαφέρον ούτε η δυνατότητα από τους δυνητικούς εταίρους. Η NASA έχει φτιάξει το σωστό μοντέλο στο Ignition, αλλά το εύρος του έργου πρέπει να ταιριάζει με την αποστολή. Αν μιλάμε σοβαρά για διαρκή παρουσία στη Σελήνη, η βιολογία πρέπει να είναι μέρος του σχεδίου.
Ο Jackson Brougher, PhD, είναι επίκουρος καθηγητής νευροεπιστήμης στο Baylor College of Medicine και επιστήμονας έρευνας διαστημικής υγείας στο Translational Research Institute for Space Health (TRISH) στο Center for Space Medicine του Baylor.
Το SpaceNews δεσμεύεται να δημοσιεύει τις διαφορετικές απόψεις της κοινότητάς του. Είτε είστε ακαδημαϊκός, στέλεχος, μηχανικός ή απλώς ανήσυχος πολίτης του διαστήματος, στείλτε τις θέσεις και τα επιχειρήματά σας στο opinion (at) spacenews.com για να εξεταστούν για δημοσίευση online ή στο επόμενο περιοδικό μας. Αν έχετε κάτι να υποβάλετε, διαβάστε μερικά από τα πρόσφατα άρθρα γνώμης μας και τις οδηγίες υποβολής, ώστε να καταλάβετε τι αναζητούμε. Οι απόψεις που διατυπώνονται σε αυτά τα άρθρα γνώμης ανήκουν αποκλειστικά στους συντάκτες και δεν εκφράζουν κατ’ ανάγκη τους εργοδότες ή τις επαγγελματικές τους ιδιότητες.
