Τα μυϊκά βλαστοκύτταρα είναι καθοριστικά για τη δημιουργία νέου μυϊκού ιστού, όμως όσο μεγαλώνουμε λειτουργούν λιγότερο αποτελεσματικά. Μια τεχνητή ενίσχυσή τους, ωστόσο, φαίνεται ότι μπορεί να τα αναζωογονήσει.
Σε πειράματα, ηλικιωμένα ποντίκια ανέπτυξαν μεγαλύτερους μύες και αποκαταστάθηκαν καλύτερα από τραυματισμούς όταν τα βλαστοκύτταρα αφαιρέθηκαν από τους γερασμένους μύες τους, «επαναφορτίστηκαν» και στη συνέχεια τοποθετήθηκαν ξανά πίσω. Μια αντίστοιχη προσέγγιση ίσως επιτρέψει και την αναζωογόνηση των γηρασμένων μυών στους ανθρώπους.
«Θεωρητικά, αν έβγαζες τα μυϊκά βλαστοκύτταρα ενός ηλικιωμένου ανθρώπου, τα ενεργοποιούσες και τα έβαζες ξανά πίσω, πιθανότατα θα ήταν πιο λειτουργικά», λέει ο James White από το Duke University στη Βόρεια Καρολίνα.
Τα μυϊκά βλαστοκύτταρα συνήθως παραμένουν αδρανή στον μυϊκό ιστό. Όταν όμως ένας μυς τραυματίζεται, πολλαπλασιάζονται και δημιουργούν νέο μυϊκό ιστό για να αποκαταστήσουν τη βλάβη. «Οι μύες βασίζονται πολύ στην αναγέννηση, επειδή είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στη μηχανική καταπόνηση», λέει ο White. «Όταν γυμνάζεσαι και νιώθεις πιάσιμο, αυτό είναι μυϊκή βλάβη. Το ανοσοποιητικό σύστημα “μιλάει” στα βλαστοκύτταρα και εκείνα επιδιορθώνουν τη ζημιά δημιουργώντας νέο μυ από το μηδέν».
Με την ηλικία, όμως, τα μυϊκά βλαστοκύτταρα μειώνονται σε αριθμό και γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά στην αναγέννηση του τραυματισμένου ιστού. Σε πειράματα σε ποντίκια, ο White και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι αυτό συμβαίνει επειδή τα γερασμένα μυϊκά βλαστοκύτταρα περιέχουν λιγότερη ποσότητα ενός ενζύμου που ονομάζεται γλουταμινάση. Αυτό επηρεάζει την ικανότητά τους να παράγουν λιπαρά μόρια όπως το παλμιτικό και το ελαϊκό οξύ, γνωστά ως λιπίδια, τα οποία αποτελούν βασικά δομικά στοιχεία των κυττάρων. «Τα βλαστοκύτταρα πρέπει να μεγαλώσουν πολλαπλάσια για να μετατραπούν σε μυϊκά κύτταρα, άρα χρειάζονται λιπίδια για να χτίσουν τις κυτταρικές μεμβράνες και επίσης για να τα χρησιμοποιήσουν ως ενέργεια», λέει ο White.
Για να διορθώσουν αυτή την έλλειψη, οι ερευνητές πήραν μυϊκά βλαστοκύτταρα από ηλικιωμένα ποντίκια και τα ενίσχυσαν σε εργαστηριακό περιβάλλον με επιπλέον παλμιτικό και ελαϊκό οξύ. Στη συνέχεια, τα «εφοδιασμένα» αυτά βλαστοκύτταρα εγχύθηκαν στους τραυματισμένους μύες του ποδιού άλλων ηλικιωμένων ποντικών. Τις επόμενες ημέρες, τα ποντίκια ανέπτυξαν νέες μυϊκές ίνες στα τραυματισμένα πόδια τους, οι οποίες ήταν κατά 45% μεγαλύτερες από εκείνες που δημιουργήθηκαν όταν έλαβαν μη επεξεργασμένα μυϊκά βλαστοκύτταρα. Η θεραπεία οδήγησε επίσης σε καλύτερη λειτουργία των ποδιών, όταν τα ποντίκια περπατούσαν σε διάδρομο και σε άλλα τεστ κινητικότητας.
Στους ανθρώπους, τα επίπεδα του ενζύμου γλουταμινάση μειώνονται επίσης με την ηλικία στα μυϊκά βλαστοκύτταρα, κάτι που μπορεί να εξηγεί γιατί οι μύες μας γίνονται μικρότεροι και πιο αδύναμοι όσο μεγαλώνουμε και δεν επανέρχονται τόσο καλά μετά από τραυματισμό. Αυτές οι αλλαγές συχνά περιορίζουν την κινητικότητα και την ποιότητα ζωής, ενώ αυξάνουν και τον κίνδυνο πτώσεων.
Η φθορά αυτή ίσως να μπορεί να μειωθεί ή και να αναστραφεί αν ενισχυθούν τα επίπεδα του ενζύμου γλουταμινάση ή των λιπιδίων παλμιτικού και ελαϊκού οξέος στα μυϊκά βλαστοκύτταρα, λέει ο David Lee, επίσης από το Duke University και μέλος της ομάδας. «Τώρα αναζητούμε τρόπους για να το μεταφράσουμε σε κλινικές εφαρμογές», σημειώνει.
Η λήψη γλουταμινάσης, παλμιτικού ή ελαϊκού οξέος ως συμπλήρωμα από το στόμα πιθανότατα δεν θα έφερνε αποτέλεσμα, επειδή δεν θα έφτανε επαρκής ποσότητα στα μικροσκοπικά βλαστοκύτταρα των μυών, λέει ο White. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος να ενισχυθεί η ανάπτυξη καρκίνου, καθώς τα καρκινικά κύτταρα χρησιμοποιούν παρόμοιους μηχανισμούς ανάπτυξης και τα ίδια συστατικά, προσθέτει. Ωστόσο, η αφαίρεση βλαστοκυττάρων από τους μύες ηλικιωμένων ανθρώπων, η ενεργοποίησή τους στο εργαστήριο με ένζυμα ή θρεπτικά συστατικά και η επανατοποθέτησή τους ίσως είναι ασφαλέστερη και πιο αποτελεσματική λύση, λέει.
Ο White σημειώνει πάντως ότι οι νεαροί bodybuilders ή οι αθλητές δεν θα μπορούσαν να κερδίσουν μεγαλύτερους μύες ή καλύτερη αποκατάσταση με αυτόν τον τρόπο, επειδή δεν έχουν από την αρχή τέτοιου είδους ελλείψεις στα βλαστοκύτταρα. «Οι μύες τους είναι ήδη γεμάτοι βλαστοκύτταρα και όλα είναι πολύ λειτουργικά και έτοιμα να δράσουν», λέει.
Σε σχετική έρευνα, η εταιρεία Longeveron με έδρα τη Φλόριντα εξετάζει αν οι εγχύσεις βλαστοκυττάρων από νεότερους ανθρώπους μπορούν να αναζωογονήσουν τους μύες και να μειώσουν την ευθραυστότητα στους ηλικιωμένους. Η εταιρεία συλλέγει μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα, τα οποία μπορούν να εξελιχθούν σε διάφορους τύπους κυττάρων, ανάμεσά τους και μυϊκά κύτταρα, από τον μυελό των οστών υγιών δοτών ηλικίας 18 έως 45 ετών. Όταν ευάλωτοι εθελοντές ηλικίας 75 έως 80 ετών έλαβαν ενδοφλέβιες εγχύσεις αυτών των νεαρών βλαστοκυττάρων σε κλινική δοκιμή, μπόρεσαν να περπατήσουν μεγαλύτερη απόσταση στη συνέχεια.
Nature Aging DOI: 10.1038/s43587-026-01120-3
