Αν δεχόμουν το βασικό επιχείρημα του ντοκιμαντέρ του Channel 4, The Great ADHD Myth?, τότε όλα αυτά τα χρόνια θα είχα ζήσει με μια λανθασμένη πεποίθηση. Η διάγνωση που έλαβα για τη λεγόμενη ΔΕΠΥ μου, όπως υποστηρίζει η εκπομπή, ήταν στην πραγματικότητα μια αυθαίρετη έννοια, που επινοήθηκε με βάση τη συλλογική συναίνεση και προωθήθηκε από εκδόσεις όπως το New Scientist.
Αυτή την άποψη παρουσίασε ο γιατρός του NHS Μαξ Πέμπερτον σε ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε χθες βράδυ στη Βρετανία και, μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες, πολλά άρθρα και αρθρογράφοι σχολίασαν πόσο προσβλητικό είναι. Έχω και εγώ τις δικές μου σκέψεις γι’ αυτό — και πιστέψτε με, νιώθω προσβεβλημένος — όμως το πιο επείγον ζήτημα είναι η υπόνοια της εκπομπής ότι η ΔΕΠΥ ίσως να μην είναι πραγματική πάθηση.
Γιατί πολλές γυναίκες με ΔΕΠΥ νιώθουν ότι οι ορμόνες τους τις ελέγχουν απόλυτα
Ένας από τους ισχυρισμούς είναι ότι η ΔΕΠΥ είναι μια νέα κατάσταση, που επινοήθηκε για να χωρέσουν τα «τετράγωνα παλούκια» στις «στρογγυλές τρύπες» της σύγχρονης ζωής. Αυτό απλώς δεν ισχύει. Μία από τις πρώτες καταγεγραμμένες ιατρικές περιγραφές αυτού που σήμερα ονομάζουμε ΔΕΠΥ χρονολογείται από το 1798, όταν ο Alexander Crichton από το Royal College of Physicians περιέγραψε ανθρώπους που δυσκολεύονταν να συγκεντρωθούν αρκετά ώστε να ολοκληρώνουν εργασίες, λέγοντας ότι είχαν «the fidgets».
Από τότε, η πάθηση έχει περιγραφεί ιατρικά και έχει μετονομαστεί πολλές φορές — ποιος μπορεί να ξεχάσει το «abnormal defect of moral control in children» στις αρχές του 20ού αιώνα; Αν και ο Πέμπερτον έχει δίκιο να επισημαίνει ότι τα ποσοστά διάγνωσης έχουν εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια, οι διαγνώσεις στη Βρετανία παραμένουν κάτω από τις εκτιμήσεις για τον επιπολασμό του πληθυσμού διεθνώς. Μελέτες που ελέγχουν μεγάλες ομάδες ανθρώπων για συμπτώματα δείχνουν σταθερά ότι τα ποσοστά της ΔΕΠΥ στον γενικό πληθυσμό είναι γύρω στο 5% στα παιδιά και στο 2% έως 3% στους ενήλικες.
Ωστόσο, η ανάλυση που δημοσιεύτηκε αυτόν τον μήνα στο The Lancet έδειξε ότι μόλις το 1% του πληθυσμού στη Βρετανία έχει λάβει συνολικά διάγνωση. Ακόμη και στα αγόρια και τους νεαρούς άνδρες, την ομάδα που διαγιγνώσκεται πιο συχνά, τα καταγεγραμμένα ποσοστά είναι 2,9% και 3,6% αντίστοιχα. Αν μη τι άλλο, η ΔΕΠΥ υποδιαγιγνώσκεται σε αυτή την πλευρά της Μάγχης.
Μια μελέτη σε 140.000 ανθρώπους δείχνει ότι η διεύρυνση των διαγνωστικών κριτηρίων για τον αυτισμό και τη ΔΕΠΥ εξηγεί την απότομη αύξηση των διαγνώσεων, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι περισσότεροι άνθρωποι λαμβάνουν λανθασμένα διάγνωση ότι είναι αυτιστικοί ή ότι έχουν ΔΕΠΥ
Στη συνέχεια, υπάρχει ο ισχυρισμός ότι η ΔΕΠΥ είναι κοινωνική κατασκευή και όχι νευροαναπτυξιακή διαταραχή. Σε αυτό αναφέρεται ο Πέμπερτον, αφού μιλά με τη νευροεπιστήμονα Katya Rubia στο King’s College London. Η Rubia λέει ότι, παρότι υπάρχουν ενδείξεις για διαφορές ανάμεσα στον εγκέφαλο ανθρώπων με ΔΕΠΥ και ανθρώπων χωρίς ΔΕΠΥ σε επίπεδο ομάδων, δεν είναι δυνατόν να διαγνωστεί η ΔΕΠΥ με εγκεφαλική σάρωση.
Και φυσικά έχει δίκιο. Δεν μπορείς να διαγνώσεις τη ΔΕΠΥ με εγκεφαλικές σαρώσεις. Το ίδιο ισχύει για τις περισσότερες, αν όχι όλες, τις ψυχιατρικές και νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Οι περισσότερες από αυτές, όπως και η ΔΕΠΥ, διαγιγνώσκονται με την αξιολόγηση των συμπτωμάτων και της επίδρασής τους στην καθημερινή λειτουργικότητα του ανθρώπου. «Η συνέντευξή μου κράτησε ώρες και διάλεξαν μόνο όσα σημεία εξυπηρετούσαν την προσπάθειά τους να παρουσιάσουν τη ΔΕΠΥ ως μύθο», είπε η Rubia στο New Scientist. «Οι μεροληπτικές εκπομπές σαν κι αυτή, που προωθούν την άποψή τους ότι η ΔΕΠΥ είναι ένα μυθικό ον, είναι ανεύθυνες και θα έχουν επιζήμιες συνέπειες».
Ο Πέμπερτον στη συνέχεια επιχειρεί να βγάλει διάγνωση ΔΕΠΥ μέσω διαδικτυακής αξιολόγησης, παρότι θεωρεί ότι πιθανότατα δεν έχει. Στην πραγματικότητα, η διάγνωση της ΔΕΠΥ γίνεται μέσα από μια χρονοβόρα διαδικασία που περιλαμβάνει πολλαπλά ερωτηματολόγια και συνέντευξη. Για να δοθεί διάγνωση, τα χαρακτηριστικά της ΔΕΠΥ πρέπει να προκαλούν σημαντικά προβλήματα σε δύο ή περισσότερα περιβάλλοντα, όπως στη δουλειά ή στη διαχείριση λογαριασμών. Αν δεν επηρεάζει τη ζωή, την ψυχική υγεία ή τις σχέσεις σου, τότε δεν πληροίς το δεύτερο D του ADHD: disorder.
Το πρόσωπο που κάνει τη διάγνωση δεν κατονομάζεται. Το μόνο που ακούμε είναι ότι ο Πέμπερτον, όπως φαίνεται, έχει ΔΕΠΥ και παίρνει συνταγή για φάρμακα που περιγράφονται ως «ουσιαστικά κοκαΐνη».
Σε αυτό το σημείο ξεκινά πραγματικά ο φόβος γύρω από το ότι «φουσκώνουμε» τον εγκέφαλό μας με φάρμακα, ιδιαίτερα των παιδιών. Ναι, υπάρχει η άποψη ότι χρειαζόμαστε περισσότερα δεδομένα για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της φαρμακευτικής αγωγής για τη ΔΕΠΥ. Δεν διαθέτουμε ακόμη τέτοια στοιχεία, εν μέρει επειδή, παρά τους ισχυρισμούς για εθιστικότητα αυτών των φαρμάκων, οι άνθρωποι με ΔΕΠΥ είναι διαβόητα ασυνεπείς στη μακροχρόνια λήψη της αγωγής τους.
Αυτό που έχουμε είναι στοιχεία ότι οι θεραπείες, είτε φαρμακευτικές είτε όχι, βελτιώνουν την ποιότητα ζωής και την αυτοεκτίμηση, και ότι η αδιάγνωστη και χωρίς θεραπεία ΔΕΠΥ αυξάνει τον κίνδυνο ψυχικών και σωματικών προβλημάτων υγείας, χρήσης ουσιών, παραβατικότητας και αυτοκτονίας.
Αυτές οι ασυνήθιστες εικόνες δημιουργήθηκαν από τον εικαστικό Daniel Regan, ο οποίος βύθισε Polaroid φωτογραφίες στο φάρμακό του για τη ΔΕΠΥ, ώστε να αποτυπώσει καλλιτεχνικά την εμπειρία του με την πάθηση
Όλα αυτά, ελπίζουμε, θα προσφέρουν κάποια παρηγοριά στους γονείς του Mason, ενός μικρού αγοριού στο ντοκιμαντέρ, το οποίο βγάζουν από τη φαρμακευτική αγωγή του και το βάζουν σε γιόγκα, περιπάτους στη φύση και μηδενικό χρόνο μπροστά σε οθόνες. Φαίνεται να βοηθά κάπως, αλλά η σχολική του επίδοση και η συμπεριφορά του χειροτερεύουν, οπότε οι γονείς του τον ξαναβάζουν απρόθυμα στα φάρμακα.
Το ντοκιμαντέρ το παρουσιάζει αυτό σαν αποτυχία. Όμως η πραγματική αποτυχία είναι ο τρόπος με τον οποίο οι δημιουργοί του προτίμησαν τις τακτικές σοκ αντί για επιστημονικά ακριβή δημοσιογραφία, αφήνοντας εκτεθειμένο τον Mason και όλους τους υπόλοιπους.
Το Channel 4 αρνήθηκε να σχολιάσει και ο Πέμπερτον δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.
Χρειάζεστε κάποιον να σας ακούσει; UK Samaritans: 116123 (samaritans.org); US Suicide & Crisis Lifeline: 988 (988lifeline.org). Επισκεφθείτε το bit.ly/SuicideHelplines για υπηρεσίες σε άλλες χώρες.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
