Γιατί το Ελ Νίνιο είναι τόσο ισχυρό;

Εντυπωσιακό. Πρωτοφανές. Εκτός ορίων. Εντυπωσιακό έως απίστευτο. Επίθετα τέτοιου τύπου συνοδεύουν το τρέχον κλιματικό μοτίβο του Ελ Νίνιο, το οποίο είναι ήδη το ισχυρότερο που έχει καταγραφεί, μήνες πριν από το αναμενόμενο αποκορύφωμά του. Και, ασυνήθιστα, αυτά τα σχόλια έρχονται από επιστήμονες και όχι από τα μέσα ενημέρωσης. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που έκανε το φαινόμενο τόσο εξαιρετικό;

Το θέμα, χωρίς αμφιβολία, θα απασχολήσει πολλές μελέτες στο μέλλον. Η γενική εικόνα, όμως, είναι ήδη σαφής. Δύο βασικοί παράγοντες οδήγησαν στη δημιουργία αυτού του ρεκόρ Ελ Νίνιο, και ο πρώτος ενεργοποιήθηκε πολύ πριν ξεκινήσει.

Για να κατανοήσουμε αυτό το Ελ Νίνιο, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε τη Λα Νίνια, τη φάση που βρίσκεται στο αντίθετο άκρο του ίδιου κλιματικού μοτίβου. Κατά τη διάρκεια της Λα Νίνια, οι αληγείς άνεμοι πνέουν προς τα δυτικά πάνω από τον ισημερινό Ειρηνικό, σπρώχνοντας τα επιφανειακά νερά που έχουν θερμανθεί από τον ήλιο προς την Αυστραλία και την Ινδονησία. Έτσι συσσωρεύεται ένα στρώμα νερού που είναι γνωστό ως «θερμή λεκάνη». Και η συσσώρευση αυτή είναι πραγματικά μεγάλη: η στάθμη της θάλασσας στον δυτικό Ειρηνικό ανεβαίνει έως και 20 εκατοστά.

Όσο μεγαλύτερη γίνεται η θερμή λεκάνη, τόσο πιο ασταθής γίνεται. Αν οι αληγείς άνεμοι που τη συγκρατούν εξασθενήσουν ή αλλάξουν κατεύθυνση, το ζεστό νερό επιστρέφει προς τον Ειρηνικό, κάνοντας τα επιφανειακά νερά κατά μήκος του ισημερινού ασυνήθιστα ζεστά. Αυτό είναι ένα επεισόδιο Ελ Νίνιο. Άρα, το πόσο το Ελ Νίνιο ανεβάζει τη θερμοκρασία του πλανήτη και προκαλεί ακραία καιρικά φαινόμενα εξαρτάται από το πόσο μεγάλη και πόσο ζεστή γίνεται η θερμή λεκάνη, αλλά και από το πόσο μεγάλο μέρος της κινείται προς τα ανατολικά πάνω από τον Ειρηνικό.

Η θερμή λεκάνη γίνεται θερμότερη κατά τη διάρκεια της Λα Νίνια και ψυχρότερη κατά τη διάρκεια του Ελ Νίνιο, όμως οι θερμοκρασίες αυξάνονται τις τελευταίες δεκαετίες λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη, λέει ο Michael McPhaden από την αμερικανική National Oceanic and Atmospheric Administration.

Στα τέλη του 2025, το θερμικό περιεχόμενο του δυτικού Ειρηνικού ήταν πολύ υψηλότερο από το κανονικό, αν και όχι το υψηλότερο που έχει καταγραφεί. «Με βάση μόνο αυτό, ίσως να μην περίμενε κανείς ότι το φαινόμενο θα γινόταν τόσο ισχυρό όσο είναι», λέει ο McPhaden. «Το υψηλότερο θερμικό περιεχόμενο είχε δημιουργηθεί πριν από το τελευταίο Ελ Νίνιο το 2023-2024, λόγω του προηγούμενου “triple dip”, ή τριετούς Λα Νίνια, που συνδέθηκε με ισχυρότερους από το κανονικό αληγείς ανέμους και συσσώρευση ζεστών επιφανειακών νερών στον δυτικό Ειρηνικό για παρατεταμένη περίοδο». Οι Λα Νίνια συνήθως διαρκούν εννέα έως 12 μήνες.

Ο δεύτερος καθοριστικός παράγοντας ήταν μια σειρά από ισχυρές ριπές ανέμου προς τα ανατολικά, που έσπρωξαν τη θερμότατη θερμή λεκάνη προς τη Νότια Αμερική. Αυτό, λέει ο McPhaden, δεν είναι απλώς ένα επιφανειακό φαινόμενο. Κάθε τέτοια ριπή δημιουργεί ένα εξόγκωμα προς τα κάτω στο στρώμα του ζεστού νερού, γνωστό ως κύμα Kelvin, το οποίο διασχίζει τον Ειρηνικό μέσα στις επόμενες έξι έως οκτώ εβδομάδες.

Κάθε κύμα Kelvin αυξάνει το πάχος του θερμού στρώματος στον ανατολικό Ειρηνικό. Με άλλα λόγια, το κατώτερο όριο του θερμού στρώματος, δηλαδή η θερμοκλινής, βαθαίνει. «Η σωρευτική επίδραση των διαδοχικών δυτικών ριπών ανέμου και των αντίστοιχων αποκρίσεων με κύματα Kelvin οδήγησε σε εξαιρετική εμβάθυνση της θερμοκλινούς στον ανατολικό Ειρηνικό», λέει ο McPhaden. «Η θερμοκλινής είναι αυτή τη στιγμή σε ορισμένες περιοχές περισσότερο από 80 μέτρα βαθύτερη από το κανονικό».

Όσο βαθύτερη είναι η θερμοκλινής, τόσο δυσκολότερο είναι για το ψυχρότερο νερό να αναβλύσει και να φτάσει στην επιφάνεια. Έτσι, τώρα υπάρχει τεράστια ποσότητα επιπλέον ζεστού νερού που απλώνεται στην επιφάνεια του Ειρηνικού και μεταφέρει τεράστιες ποσότητες θερμότητας στην ατμόσφαιρα, με συνέπειες σε όλο τον κόσμο.

Μία ισχυρή ριπή ανέμου τον Απρίλιο προκλήθηκε από τρεις τροπικούς κυκλώνες που σχηματίστηκαν σχεδόν ταυτόχρονα στον δυτικό Ειρηνικό. Οι κυκλώνες περιστρέφονται αντίθετα από τους δείκτες του ρολογιού βόρεια του ισημερινού και σύμφωνα με τη φορά των δεικτών νότια από αυτόν, οπότε οι άνεμοι πιο κοντά στον ισημερινό φυσούν πάντα προς τα ανατολικά.

«Όσο ισχυρότερο είναι το σπρώξιμο από τους δυτικούς ανέμους, τόσο πιο εύκολα μπορεί να αναπτυχθεί και να ενισχυθεί το Ελ Νίνιο», λέει ο μετεωρολόγος και συγγραφέας Bob Henson, ο οποίος είχε επισημάνει τότε ότι αυτοί οι κυκλώνες θα ενίσχυαν το ισχύος τότε Ελ Νίνιο, που μόλις άρχιζε να σχηματίζεται.

Κατ’ αρχήν, είναι πιθανό και η παγκόσμια θέρμανση να έπαιξε ρόλο εδώ, αυξάνοντας τις πιθανότητες να σχηματιστούν τρεις κυκλώνες σχεδόν ταυτόχρονα, λέει.

Σε ευρύτερο επίπεδο, το ερώτημα αν η παγκόσμια θέρμανση κάνει τα Ελ Νίνιο ισχυρότερα παραμένει αναπάντητο, λέει ο Michael Mann από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια. «Ειλικρινά, από τη δική μου σκοπιά, είναι ανοιχτό ερώτημα».

Ο αριθμός των Ελ Νίνιο και Λα Νίνια που έχουν παρατηρηθεί στη σύγχρονη εποχή είναι πολύ μικρός για να δείξει κάποια σαφή σύνδεση. Ορισμένες ομάδες μελετούν, μεταξύ άλλων, κοράλλια, ώστε να επεκτείνουν το αρχείο πολλούς αιώνες πίσω.

Μια πρόσφατη μελέτη σε κοράλλια από τα νησιά Γκαλαπάγκος δείχνει ότι υπάρχει σύνδεση, όμως ο Mann λέει πως υπάρχουν κρίσιμα κενά στο αρχείο των κοραλλιών, ώστε να μην μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα. «Δεν έχουμε ακόμη αξιόπιστο, συνεχές αρχείο του Ελ Νίνιο πριν από την εποχή των οργάνων μέτρησης», λέει.

Τα κλιματικά μοντέλα επίσης δεν βοηθούν ιδιαίτερα, λέει. «Τα μοντέλα είναι σχεδόν μοιρασμένα ως προς το αν είναι πιθανό το πλάτος των επεισοδίων Ελ Νίνιο να αυξηθεί ή να μειωθεί με την ανθρωπογενή θέρμανση». Αυτό που είναι σαφές, είναι ότι η θέρμανση ενισχύει τη ζημιά που προκαλούν τα Ελ Νίνιο.

Το τωρινό υπερ-Ελ Νίνιο θα οδηγήσει επίσης σε μεγάλη άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας, λέει ο Mann. «Μας δίνει μια εικόνα για το τι έρχεται, αν συνεχίσουμε να θερμαίνουμε τον πλανήτη με ρύπανση από άνθρακα. Πιο ζεστοί ωκεανοί, περισσότερη εξάτμιση, μεγαλύτερα επεισόδια πλημμυρών, θερμότερες ήπειροι και χειρότερες ξηρασίες που οδηγούν σε πιο εκτεταμένες και καταστροφικές δασικές πυρκαγιές».