Όπως συνέβη με την covid-19 και το mpox, η απόφαση να μετονομαστεί το PCOS σε polyendocrine metabolic ovarian syndrome είναι μια ευπρόσδεκτη εξέλιξη. Ταυτόχρονα, δείχνει γιατί ένα όνομα δεν είναι ποτέ απλώς ένα όνομα.
CAVALLINI JAMES/BSIP/Alamy
Τι κοινό έχουν οι ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης, της ιατρικής και της κλιματικής αλλαγής; Θα μπορούσαν όλοι να διδαχθούν κάτι από την ιστορία του Ρούμελσταλτσκιν. Όπως μας διδάσκει το παραμύθι, η γνώση του «πραγματικού ονόματος» ενός πράγματος, μια αρχαία έννοια της λαογραφίας, δίνει δύναμη πάνω σε αυτό.
Αν και αυτό δεν μοιάζει ιδιαίτερα επιστημονικό, ψυχολόγοι έχουν διαπιστώσει επανειλημμένα ότι το όνομα επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο μας αντιλαμβάνονται οι άλλοι. Το ίδιο μπορεί να ισχύει και για τους επιστημονικούς όρους. Πάρτε για παράδειγμα την «τεχνητή νοημοσύνη»: παρότι η τεχνολογία είναι αναμφισβήτητα εντυπωσιακή, μεγάλο μέρος της έντασης γύρω από το AI ίσως να είχε αποφευχθεί αν χρησιμοποιούσαμε το λιγότερο μεγαλεπήβολο όνομα «μηχανική μάθηση».
Φυσικά, δεν υπάρχει «πραγματικό όνομα» με τη λαογραφική έννοια, όμως είναι σαφές ότι κάποια ονόματα είναι καλύτερα από άλλα. Τα τελευταία χρόνια, έχουν γίνει προσπάθειες να εγκαταλειφθούν ονομασίες ασθενειών που στιγματίζουν συγκεκριμένες ομάδες, με τον κορωνοϊό της Γουχάν να μετονομάζεται γρήγορα σε covid-19 από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), ο οποίος το 2022 άλλαξε και το monkeypox σε mpox.
«Ο όρος “net zero” έχει αποκοπεί από το πραγματικό του νόημα»
Άλλες μετονομασίες διορθώνουν λάθη, όπως η πρόσφατη αλλαγή από polycystic ovary syndrome σε polyendocrine metabolic ovarian syndrome, ώστε να αποτυπώνεται η πραγματική αιτία της πάθησης.
Η διαδικασία της μετονομασίας δεν πετυχαίνει πάντα. Στην πρώιμη έρευνα για την επίδραση των επιπέδων διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, γινόταν λόγος για το «φαινόμενο του θερμοκηπίου» ή για την «παγκόσμια θέρμανση». Σήμερα, όμως, τόσο οι επιστήμονες όσο και το ευρύ κοινό μιλούν πιο συχνά για την «κλιματική αλλαγή», όρο που αποτυπώνει τις ευρύτερες συνέπειες πέρα από τη θερμοκρασία. Την ίδια στιγμή, το «net zero», που κάποτε ήταν τεχνικός όρος, έχει αποκοπεί από το πραγματικό του νόημα και συχνά χρησιμοποιείται από τους επικριτές για να σημαίνει «μια περιβαλλοντική πολιτική που δεν μου αρέσει».
Τι κάνει, λοιπόν, μια μετονομασία επιτυχημένη; Πρέπει να δημιουργεί μια καθαρή εικόνα, και γι’ αυτό η τεχνητή νοημοσύνη υπερισχύει της μηχανικής μάθησης. Βοηθά επίσης μια προσέγγιση από τα πάνω, από μια αρχή όπως ο WHO. Πάνω απ’ όλα, όμως, κάποια ονόματα είναι απλώς πιο εύηχα. Και, αν και κάπως γλωσσοδέτης, το Ρούμελσταλτσκιν δεν πρόκειται να το ξεχάσεις ποτέ.
