Γενετικά τροποποιημένα βακτήρια μπορούν να συνθέσουν το gadusol, μια φυσική ένωση που υπάρχει στα αβγά του zebrafish και θα μπορούσε να εξελιχθεί σε εναλλακτική λύση στα σημερινά αντηλιακά προϊόντα, τα οποία μπορεί να βλάπτουν τη θαλάσσια ζωή.
Το gadusol προστατεύει τα διαφανή αβγά των ψαριών από τις ακτίνες του ήλιου και για πρώτη φορά παράχθηκε στο εργαστήριο μέσω γενετικής τροποποίησης βακτηρίων, τα οποία λειτούργησαν ως λεγόμενα μικροβιακά εργοστάσια κυττάρων. Η ευκολότερη παραγωγή του φέρνει την ουσία ένα βήμα πιο κοντά στη χρήση της ως πιο φιλικού προς το περιβάλλον, διαφανούς αντηλιακού για τον άνθρωπο.
Η ουσία βρίσκεται στα αβγά του zebrafish, του σολομού και του οξύρρυγχου, αλλά και στα κοράλλια, όπου προστατεύει τους οργανισμούς από τη βλάβη που προκαλεί η υπεριώδης ακτινοβολία. Ωστόσο, απαντάται σε μικρές ποσότητες, με αποτέλεσμα η εξαγωγή της από οργανισμούς για χρήση ως αντηλιακό να μην είναι πρακτική.
Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Ping Zhang στο Jiangnan University της Κίνας εισήγαγε γονίδια από το zebrafish στο βακτήριο Escherichia coli, ώστε να αποκτήσει τα ένζυμα που χρειάζονται για τη σύνθεση του gadusol. Στη συνέχεια, με μικρά μόρια RNA που ενίσχυσαν την παραγωγή της ουσίας στα βακτήρια και με προσαρμογές στις συνθήκες ανάπτυξής τους, αύξησαν την απόδοση σχεδόν 93 φορές, από 45,2 χιλιοστόγραμμα ανά λίτρο υγρού θρεπτικού μέσου σε 4,2 γραμμάρια ανά λίτρο.
Σε πειράματα, το gadusol έδειξε αντιοξειδωτικές ιδιότητες συγκρίσιμες με εκείνες της βιταμίνης C, κάτι που δείχνει ότι ίσως βοηθά στην εξουδετέρωση των ελεύθερων ριζών που προκαλούν βλάβες στα κύτταρα. Οι ερευνητές δεν απάντησαν σε αίτημα του New Scientist για συνέντευξη.
Το gadusol είναι διαφανές, σε αντίθεση με τη μελανίνη, και ταυτόχρονα είναι απόλυτα προσαρμοσμένο να μπλοκάρει τις βλαβερές ακτίνες UV του ήλιου, κάτι που το κάνει ιδανικό για οργανισμούς που κρύβονται από θηρευτές. «Νομίζω ότι δεν του έχουμε αποδώσει απαραίτητα την αναγνώριση που του αξίζει», λέει ο James Gagnon από το University of Utah, ο οποίος συμμετείχε στην ομάδα που ανακάλυψε τον ρόλο του gadusol ως αντηλιακού στα έμβρυα ψαριών. «Είναι ένα εξαιρετικό μόριο».
Ο Gagnon αναφέρει ότι χρειάζονται κι άλλες δοκιμές, αλλά εκτιμά πως η ουσία είναι πιθανό να είναι ασφαλής για τον άνθρωπο και το περιβάλλον, αφού τόσα πολλά ζώα ήδη τη χρησιμοποιούν. Χάρη στη διαφάνειά της, θα μπορούσε επίσης να αποφευχθεί το λευκωπό υπόλειμμα που αφήνουν στο δέρμα κάποια σημερινά αντηλιακά.
«Όλοι θέλουν να υπονοήσουν ότι αυτό θα γίνει ένα εξαιρετικό αντηλιακό για τον άνθρωπο», λέει ο Gagnon. Προειδοποιεί όμως ότι υπάρχουν δύο εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν πριν το gadusol εμπορευματοποιηθεί. Το πρώτο είναι να βρεθεί τρόπος παραγωγής του με οικονομικό τρόπο, κάτι στο οποίο η νέα μελέτη προχώρησε αρκετά, και το δεύτερο είναι να εντοπιστεί το κατάλληλο μείγμα χημικών που θα το σταθεροποιεί σε ένα διάλυμα με διάρκεια δράσης.
«Το δραστικό συστατικό μπορεί να είναι το gadusol, αλλά εγγυώμαι ότι το 99% όσων θα περιέχει κάποτε αυτό το μπουκάλι αντηλιακού θα είναι απλώς υλικά που θα κρατούν το gadusol πάνω στο δέρμα ώστε να μην ξεπλένεται», λέει ο Gagnon. «Υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει στον τομέα της επιστήμης των υλικών».
Trends in Biotechnology DOI: 10.1016/j.tibtech.2026.03.013
