Στην αναζήτηση τρόπων που θα μας βοηθήσουν να ζούμε περισσότερο και με καλύτερη υγεία, οι ερευνητές στρέφονται σε ήδη υπάρχοντα φάρμακα για να βρουν ενδείξεις.
Τα φάρμακα που κυκλοφορούν ήδη είναι εγκεκριμένα για χρήση από τον άνθρωπο, και η αξιοποίησή τους ξανά για μελέτες γύρω από τη μακροζωία και τη γήρανση μπορεί να αποδειχθεί ταχύτερη και φθηνότερη από την ανάπτυξη και τη δοκιμή εντελώς νέων ουσιών.
Ωστόσο, η εύρεση φαρμάκων που ίσως επηρεάζουν τη βιολογική γήρανση ή τη διάρκεια ζωής παραμένει δύσκολη, καθώς υπάρχουν πάρα πολλά διαθέσιμα σκευάσματα.
Για να περιορίσει την αναζήτηση, ομάδα από το Northeastern University και το Harvard Medical School ανέπτυξε ένα νέο πλαίσιο για τον εντοπισμό υποψήφιων φαρμάκων.
Το πλαίσιο αυτό, που περιγράφεται σε νέα μελέτη στο Nature Aging, λειτουργεί αντιστοιχίζοντας φάρμακα με ομάδες γονιδίων και πρωτεϊνών που συνδέονται με τα χαρακτηριστικά της γήρανσης, δηλαδή τις αλλαγές στο σώμα που συσσωρεύονται με τον χρόνο, όπως το γεγονός ότι τα κύτταρα έχουν λιγότερη ενέργεια στη διάθεσή τους.
Ένα από τα υποψήφια φάρμακα που εντοπίστηκαν με αυτή τη μέθοδο είναι η οξυμεταζολίνη. Διατίθεται χωρίς συνταγή ως ρινικό σπρέι για τη συμφόρηση, με εμπορικές ονομασίες όπως Afrin ή Sinex, ως οφθαλμικές σταγόνες για την ερυθρότητα των ματιών ή ως τοπική κρέμα για την ερυθρότητα του προσώπου που προκαλείται από ροδόχρου νόσο.
Μέχρι σήμερα δεν είχε συνδεθεί με την έρευνα για τη μακροζωία, όμως μέσω της νέας μεθόδου η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι μπορεί να βελτιώσει την επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων, κάτι που επίσης εξασθενεί φυσιολογικά όσο μεγαλώνουμε και επηρεάζει πολλές βιολογικές λειτουργίες.
«Τελικά, τα ευρήματά μας αναδεικνύουν τη δυνατότητα αξιοποίησης των εκτεταμένων γενετικών δεδομένων που σχετίζονται με τα χαρακτηριστικά της γήρανσης, ώστε να εντοπιστούν υποψήφια φάρμακα για επαναχρησιμοποίηση με στόχο την υγιή μακροζωία», γράφουν οι ερευνητές στην εργασία τους.
Η διαδικασία της έρευνας ξεκίνησε με τη συλλογή πληροφοριών για 1.250 γονίδια που είχαν ήδη συνδεθεί με ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά της γήρανσης.
Στη συνέχεια, τα γονίδια χαρτογραφήθηκαν στο human interactome, μια υπάρχουσα βάση δεδομένων για τις πρωτεΐνες που παράγονται από τα γονίδια και τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, με περισσότερους από μισό εκατομμύριο διαφορετικούς τρόπους.
Η χαρτογράφηση των πρωτεϊνών έδειξε ότι τα γονίδια που σχετίζονται με τη γήρανση συγκεντρώνονταν γύρω από συγκεκριμένες περιοχές του interactome, σχηματίζοντας ομάδες γύρω από τα διάφορα χαρακτηριστικά της γήρανσης. Μελετώντας πού τέμνονται αυτές οι ομάδες, οι ερευνητές μπορούν να εντοπίσουν φάρμακα που ίσως δρουν σε περισσότερα από ένα χαρακτηριστικά.
«Η πρόκληση είναι να καταλάβουμε ποια φάρμακα αξίζει να δοκιμαστούν.» – network scientist Albert-László Barabási
«Αν τα γονίδια ήταν τυχαία διασκορπισμένα, δεν θα υπήρχε τρόπος ένα φάρμακο να τα επηρεάσει συγκεκριμένα, επειδή θα βρίσκονταν παντού», λέει ο network scientist Bnaya Gross από το Northeastern University.
«Η δική μας ανακάλυψη είναι ότι τα γονίδια της γήρανσης βρίσκονται σε πολύ συγκεκριμένες περιοχές, σε μια πολύ συγκεκριμένη “γειτονιά”, κάτι που σου επιτρέπει να βρεις φάρμακα που επηρεάζουν αυτή τη γειτονιά.»
Το επόμενο βήμα ήταν να χρησιμοποιηθούν αυτά τα δεδομένα για να βρεθούν υπάρχοντα φάρμακα που θα επηρέαζαν αυτά τα γονίδια και τις πρωτεΐνες, μέσα από μια λίστα 6.442 φαρμάκων που βρίσκονται ήδη σε αναγνωρισμένη φαρμακευτική βάση δεδομένων.
Σε αυτό το στάδιο προστέθηκε και ένα ακόμη κριτήριο, ώστε να φανεί όχι μόνο ποια φάρμακα στοχεύουν ποια γονίδια, αλλά και αν επιταχύνουν ή επιβραδύνουν τις διαδικασίες της γήρανσης.
Αυτό οδήγησε την ομάδα στην οξυμεταζολίνη, αλλά και σε άλλα υποσχόμενα φάρμακα όπως η ασπιρίνη, η οποία ήδη μελετάται για τις αντιγηραντικές της ιδιότητες.
«Αυτή η μελέτη δεν προσφέρει θεραπεία για τη γήρανση, ούτε αποδεικνύει ότι κάποιο συγκεκριμένο φάρμακο θα παρατείνει τη ζωή του ανθρώπου», λέει ο network scientist Albert-László Barabási από το Northeastern University.
«Προσφέρει όμως έναν χάρτη πορείας… προς παρεμβάσεις που μπορούν να εφαρμοστούν και να δοκιμαστούν σε κύτταρα, σε ζώα και τελικά σε ανθρώπους.»
Φυσικά, η γήρανση και οι ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία έχουν πολλούς παράγοντες, και είναι πιθανό οι αντιγηραντικές θεραπείες που στοχεύουν στην αύξηση της διάρκειας ζωής και της υγείας να χρειαστεί να επηρεάζουν περισσότερους από έναν ταυτόχρονα.
Με καινοτόμες προσεγγίσεις όπως αυτή, που εντοπίζουν με αξιοπιστία ποια φάρμακα μπορεί να είναι πιο χρήσιμα και γιατί, μπορούμε να πλησιάσουμε περισσότερο στην ανάπτυξη θεραπειών που θα μπορούν πραγματικά να επιβραδύνουν την πορεία του βιολογικού χρόνου.
Σχετικό: Μελέτη αποκαλύπτει σε ποια ηλικία περνάτε το «σημείο καμπής» προς την αδυναμία
«Ως άνθρωπος που τα μαλλιά του έγιναν γκρίζα πριν από χρόνια, συμμερίζομαι τη διαχρονική επιθυμία ότι κάποια μέρα μπορεί να υπάρξει ένα χάπι που να επιβραδύνει πτυχές της γήρανσης», λέει ο Barabási.
«Η πρόκληση είναι να καταλάβουμε ποια φάρμακα αξίζει να δοκιμαστούν.»
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Nature Aging.
Το άρθρο ελέγχθηκε από τη Rachel Garner και επιμελήθηκε ο Peter Dockrill. Παρότι δίνουμε μεγάλη σημασία στη διαδικασία μας, παραμένουμε άνθρωποι. Αν εντοπίσετε κάποιο λάθος, ενημερώστε μας.
