Οι φάγοι, οι ιοί που μολύνουν βακτήρια, θα μπορούσαν να τροποποιηθούν γενετικά ώστε να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα, αξιοποιώντας την ανοσία που έχουμε αποκτήσει από τα εμβόλια.
Η ιδέα δοκιμάστηκε σε ποντίκια και οδήγησε στην καταστροφή καρκινικών κυττάρων, καθώς η ανοσολογική απόκριση που είχαν ήδη αναπτύξει από προηγούμενους εμβολιασμούς κατευθύνθηκε προς τους όγκους. Στην περίπτωση ποντικιών που είχαν εμβολιαστεί κατά της ελονοσίας και στη συνέχεια έλαβαν έναν ακίνδυνο φάγο, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι όγκοι εξαφανίστηκαν σχεδόν στα μισά ζώα.
Η ανοσοθεραπεία, δηλαδή οι θεραπείες που χρησιμοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα για την αντιμετώπιση του καρκίνου, έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται ορισμένες μορφές της νόσου. Ωστόσο, πολλοί ασθενείς εξακολουθούν να μην ωφελούνται. Ένα από τα βασικά εμπόδια είναι να μάθει το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει τους όγκους ως στόχο.
Αναζητώντας έναν τρόπο να ξεπεράσουν αυτό το πρόβλημα, ο Amin Hajitou από το Imperial College London και οι συνεργάτες του επικεντρώθηκαν σε έναν φάγο που συνήθως μολύνει το E. coli. Αφού προσκολληθεί στα βακτήρια και εισαγάγει το γενετικό του υλικό, ο φάγος καταλαμβάνει τον γενετικό μηχανισμό τους, ώστε να παραχθούν χιλιάδες νέα σωματίδια, και στη συνέχεια καταστρέφει τα βακτήρια.
Οι ερευνητές τροποποίησαν γενετικά τον φάγο ώστε να αναγνωρίζει και να προσκολλάται σε πρωτεΐνες που ονομάζονται ιντεγκρίνες αvβ3 και αvβ5, οι οποίες βρίσκονται σε αφθονία σε πολλά καρκινικά κύτταρα και απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από τα υγιή. Παράλληλα, άλλαξαν το γενετικό του φορτίο ώστε να μεταφέρει οδηγίες για την παραγωγή ενός αντιγόνου ειδικού για την ελονοσία, ενός μοριακού σήματος που το ανοσοποιητικό αναγνωρίζει ως ξένο. «Ο φάγος λειτουργεί σαν όχημα στοχευμένης παράδοσης», λέει ο Hajitou.
Η ομάδα δοκίμασε στη συνέχεια αυτή την προσέγγιση σε 60 ποντίκια με καρκινικούς όγκους ακριβώς κάτω από το δέρμα τους. Δεκαπέντε από αυτά έλαβαν εμβόλιο κατά της ελονοσίας και δύο εβδομάδες αργότερα έκαναν ένεση με τους φάγους στην ουρά τους, σε σύνολο έξι ενέσεων μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες. Τα υπόλοιπα λειτούργησαν ως ομάδες ελέγχου: 15 δεν έλαβαν καμία παρέμβαση, 15 πήραν μόνο το εμβόλιο κατά της ελονοσίας και 15 μόνο τους τροποποιημένους φάγους.
Στο 44% των ποντικιών που έλαβαν τη θεραπεία, οι όγκοι εξαφανίστηκαν και δεν επανεμφανίστηκαν έναν χρόνο αργότερα, όταν ολοκληρώθηκε η μελέτη. Τα υπόλοιπα ζώα της ομάδας θεραπείας έζησαν περισσότερο από τις ομάδες ελέγχου, οι οποίες δεν είχαν κανένα όφελος επιβίωσης.
«Αυτοί οι τροποποιημένοι ιοί μπορούν να χορηγηθούν συστηματικά στο ποντίκι και στη συνέχεια εντοπίζουν συγκεκριμένα τα καρκινικά κύτταρα και τα μολύνουν», λέει ο David Withers από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Αυτό βελτιώνει σημαντικά τις σημερινές προσεγγίσεις για την τροποποίηση των όγκων, όπως οι ογκολυτικοί ιοί [που μολύνουν και καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα], οι οποίοι απαιτούν απευθείας ενέσεις μέσα στον καρκίνο. Αυτό περιορίζει το πού μπορείς να θεραπεύσεις και, στην περίπτωση της μεταστατικής νόσου [όταν ο καρκίνος εξαπλώνεται], είναι αδύνατο να στοχεύσεις όλα τα σημεία του καρκίνου».
Η θεραπεία με ιούς έχει ήδη εγκριθεί για ορισμένους τύπους καρκίνου και ο συνδυασμός της με βακτήρια θα μπορούσε να την κάνει ακόμη πιο αποτελεσματική.
Η προσαρμογή των οδηγιών του φάγου για την παραγωγή αντιγόνου θα πρέπει να σημαίνει ότι η προσέγγιση μπορεί να λειτουργήσει και όταν κάποιος έχει εμβολιαστεί κατά λοιμώξεων όπως η εποχική γρίπη ή η covid-19. «Άλλα εμβόλια, ισχυρότερα από της ελονοσίας, θα πρέπει να λειτουργούν ακόμη καλύτερα», λέει ο Hajitou. «Η αρχή είναι να αξιοποιηθεί η προϋπάρχουσα ανοσολογική μνήμη, δεν είναι κάτι μοναδικό για την ελονοσία».
Οι ερευνητές βρίσκονται σε συζητήσεις με τη Medicines and Healthcare Products Regulatory Agency (MHRA) στο Ηνωμένο Βασίλειο για την αξιολόγηση της προσέγγισης σε πρώιμη κλινική δοκιμή σε ανθρώπους, την οποία ελπίζουν να ξεκινήσουν το επόμενο έτος.
Biomaterials DOI: 10.1016/j.biomaterials.2026.124286
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
