Σχεδόν 140 εκατομμύρια ευρώ από το πρόγραμμα ανάπτυξης εκτοξευτών της ESA παραμένουν αδέσμευτα ή σε αβεβαιότητα, μετά την κατάρρευση μιας εκ των επιλεγμένων εταιρειών και την αδυναμία κατανομής κονδυλίων από ορισμένα κράτη-μέλη. Η Βρετανία, που κατέχει το μεγαλύτερο μέρος των αδέσμευτων πόρων, δεν έχει ακόμα αποφασίσει πού θα τα κατευθύνει.
Τον Νοέμβριο του 2024, στη Διυπουργική Σύνοδο της ESA, τα κράτη-μέλη δεσμεύτηκαν για πάνω από 900 εκατομμύρια ευρώ στο πλαίσιο του European Launcher Challenge — ενός φιλόδοξου προγράμματος που στοχεύει να δώσει στην Ευρώπη αυτόνομη πρόσβαση στο διάστημα μέσω ιδιωτικών εταιρειών. Πέντε εταιρείες επιλέχθηκαν να λάβουν χρηματοδότηση: η γερμανική Isar Aerospace, η γαλλική MaiaSpace, η βρετανική Orbex, η ισπανική PLD Space και η γερμανική Rocket Factory Augsburg. Λίγους μήνες αργότερα, η εικόνα έχει περιπλακεί σημαντικά.
Το πρώτο πρόβλημα είναι η Orbex. Η βρετανική εταιρεία, που σχεδίαζε εκτοξεύσεις από τη Σκωτία, κατέθεσε αίτηση πτώχευσης τον Φεβρουάριο και αποχώρησε επίσημα από το πρόγραμμα. Τα κράτη που είχαν δεσμεύσει συνολικά 34,9 εκατομμύρια ευρώ για λογαριασμό της — κυρίως η Βρετανία με 21,7 εκατ. και η Δανία με 8 εκατ. — πρέπει τώρα να αποφασίσουν τι θα κάνουν με αυτά τα χρήματα. Μπορούν να τα ανακατευθύνουν σε άλλες εταιρείες του προγράμματος ή απλώς να τα πάρουν πίσω.
Το δεύτερο πρόβλημα είναι ακόμα μεγαλύτερο σε αριθμούς: 117,8 εκατομμύρια ευρώ δεσμεύτηκαν στη Διυπουργική χωρίς να προσδιοριστεί πού θα πάνε. Η συντριπτική πλειοψηφία αυτού του ποσού — 112,3 εκατομμύρια — προέρχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο. Από αυτά, μόλις 8,4 εκατομμύρια έχουν ήδη κατανεμηθεί στην RFA, ενώ η Νορβηγία ανακατεύθυνε τα δικά της 4,8 εκατομμύρια στην Isar Aerospace. Παραμένουν αδέσμευτα 104,6 εκατομμύρια ευρώ, σχεδόν αποκλειστικά βρετανικά.
Ο Toni Tolker-Nielsen, διευθυντής διαστημικών μεταφορών της ESA, δήλωσε ότι η Βρετανία «εξακολουθεί να έχει φιλοδοξίες πρόσβασης στο διάστημα» και ότι «αναλογίζεται» τις επιλογές της. Δεν δόθηκε κανένα χρονοδιάγραμμα για τις αποφάσεις αυτές, κάτι που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο τα κονδύλια να επιστραφούν στα εθνικά ταμεία αντί να επενδυθούν στην ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία.
Εν τω μεταξύ, η ESA κινείται μπροστά με τις τέσσερις εναπομείνασες εταιρείες. Τον Φεβρουάριο εστάλησαν προσκλήσεις υποβολής προσφορών, με προθεσμία απόκρισης στα τέλη Μαρτίου. Κάθε πρόσκληση είναι προσαρμοσμένη στα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες της αντίστοιχης εταιρείας. Το ερώτημα παραμένει αν τα κενά που άφησε η Orbex και η βρετανική αναποφασιστικότητα θα καλυφθούν εγκαίρως — ή αν η Ευρώπη θα χάσει μια σπάνια ευκαιρία να επιταχύνει την ανάπτυξη αυτόνομης διαστημικής πρόσβασης.
