Το άγχος για την κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον περιθωριακό φαινόμενο — έρευνες δείχνουν ότι επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, ιδιαίτερα τους νέους. Το 2024 το eco-anxiety αναδεικνύεται σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις ψυχικής υγείας της εποχής μας. Η απάντηση, όμως, δεν είναι η θεραπεία — είναι η δράση.
Έξι στους δέκα νέους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο δηλώνουν ότι ανησυχούν έντονα για το μέλλον του πλανήτη. Αυτό δεν είναι εντύπωση ή υπερβολή — είναι εύρημα μεγάλης διεθνούς έρευνας που δημοσιεύτηκε στο ιατρικό περιοδικό The Lancet, με δείγμα 10.000 νέων από 10 χώρες. Σχεδόν οι μισοί από αυτούς είπαν ότι η ανησυχία τους αυτή τους επηρεάζει καθημερινά. Τα τρία τέταρτα συμφώνησαν με τη φράση: «το μέλλον είναι τρομακτικό».
Οι ψυχολόγοι έχουν δώσει όνομα σε αυτό το φαινόμενο: eco-anxiety. Ο όρος περιγράφει την ψυχολογική δυσφορία — άγχος, θλίψη, αίσθηση αδυναμίας — που προκαλείται από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Δεν αφορά μόνο τους νέους. Αφορά επίσης τους επιστήμονες που μελετούν το κλίμα και βλέπουν καθημερινά τι έρχεται, καθώς και τις πιο ευάλωτες κοινότητες του πλανήτη — εκείνες που ήδη ζουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής με τον πιο άμεσο τρόπο.
Το 2024 οι συνθήκες που τροφοδοτούν αυτό το άγχος δεν βελτιώνονται. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μέση θερμοκρασία του πλανήτη θα ξεπεράσει για πρώτη φορά το κρίσιμο όριο του 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα έως το 2027. Τα τελευταία χρόνια, πυρκαγιές κατέκαψαν εκτάσεις στον Καναδά και την Ελλάδα, ενώ πλημμύρες έπληξαν περιοχές του Πακιστάν όπου ζουν 33 εκατομμύρια άνθρωποι. Έρευνες συνδέουν την ατμοσφαιρική ρύπανση και την άνοδο της θερμοκρασίας με αυξημένα ποσοστά ψυχολογικής δυσφορίας στους πληθυσμούς που εκτίθενται σε αυτές.
Η πολιτική ηγεσία, εν τω μεταξύ, δεν εμπνέει εμπιστοσύνη. Η διάσκεψη COP28 στο Ντουμπάι προεδρεύτηκε από στέλεχος εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στη Βρετανία, η κυβέρνηση υπαναχωρεί από τις δεσμεύσεις της για πράσινη μετάβαση. Σε αυτό το κλίμα, το να νιώθεις άγχος δεν είναι παθολογία — είναι λογική αντίδραση.
Αυτό ακριβώς υποστηρίζει η Caroline Hickman, ερευνήτρια eco-anxiety από το Πανεπιστήμιο του Bath. Το άγχος, η θλίψη και η απόγνωση που νιώθουν οι άνθρωποι απέναντι στην κλιματική κρίση δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ψυχική ασθένεια. Η αιτία τους είναι εξωτερική και πραγματική. Η πρότασή της: να χρησιμοποιήσουμε αυτό το άγχος ως καύσιμο για δράση, ως συναίσθημα που μπορεί να κινητοποιήσει αντί να παραλύει.
Και υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό συμβαίνει ήδη. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται σε επαγγέλματα που συνδέονται με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, ενώ κινήματα για κλιματική δικαιοσύνη κερδίζουν έδαφος παγκοσμίως. Η πίεση στις εταιρείες ορυκτών καυσίμων και στις κυβερνήσεις που τις επιδοτούν αυξάνεται. Το eco-anxiety, τελικά, δεν θα το νικήσουμε ξαπλωμένοι σε έναν καναπέ ψυχαναλυτή — θα το νικήσουμε αλλάζοντας τον κόσμο που το προκαλεί.
