Λέγεται συχνά ότι τα μάτια είναι ο καθρέφτης της ψυχής. Οι επιστήμονες τώρα υποψιάζονται ότι μπορεί να αποκαλύπτουν και κάτι ακόμη: τον ρυθμό της προσοχής μας.
Η ένδειξη δεν βρίσκεται απαραίτητα στο πού κοιτάζουμε. Μπορεί να κρύβεται στις μικρές αλλαγές στις κόρες των ματιών, καθώς ο εγκέφαλος προσπαθεί να θυμηθεί κάτι, να αγνοήσει έναν περισπασμό ή να πάρει μια απόφαση.
Νέα μελέτη δείχνει ότι αυτός ο ρυθμός ίσως είναι διακριτικά διαφορετικός σε παιδιά με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας, δηλαδή ΔΕΠΥ.
Η ΔΕΠΥ είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που συνδέεται με επίμονες δυσκολίες στην προσοχή, την υπερκινητικότητα ή την παρορμητικότητα. Ωστόσο, η προσοχή δεν λειτουργεί σαν διακόπτης. Μπορεί μια στιγμή να παραμένει σταθερή και την επόμενη να αποσπάται.
Δεν υπάρχει μία και μόνο εξέταση για τη ΔΕΠΥ. Η διάγνωση συνδυάζει ιατρική αξιολόγηση, προσωπικό ιστορικό και παρατηρήσεις της συμπεριφοράς σε διαφορετικά περιβάλλοντα.
Ερευνητές από το Indraprastha Institute of Information Technology Delhi θέλησαν να δουν αν οι κόρες των ματιών μπορούν να προσθέσουν ένα ακόμη κομμάτι σε αυτή την εικόνα.
Η ομάδα ανέλυσε εκ νέου υπάρχοντα δεδομένα από καταγραφή κινήσεων των ματιών σε 50 παιδιά ηλικίας 10 έως 12 ετών στη Χιλή. Τα 28 είχαν ΔΕΠΥ συνδυασμένου τύπου, ενώ τα 22 δεν είχαν νευροαναπτυξιακή διάγνωση.
Τα παιδιά έπαιξαν ουσιαστικά ένα παιχνίδι μνήμης. Παρακολουθούσαν τελείες που εμφανίζονταν σε ένα πλέγμα και προσπαθούσαν να θυμηθούν τις θέσεις τους. Αφού εμφανιζόταν στην οθόνη μια αποσπασματική εικόνα που αποσπούσε την προσοχή, εμφανιζόταν άλλη μια τελεία. Τα παιδιά έπρεπε να αποφασίσουν αν βρισκόταν σε θέση που είχαν ξαναδεί.
Επανάλαβαν τη δοκιμασία 160 φορές, ενώ ένας ιχνηλάτης ματιών κατέγραφε τη διάμετρο της κόρης τους 1.000 φορές το δευτερόλεπτο.
Οι κόρες των ματιών δεν ανταποκρίνονται μόνο στο φως. Αντιδρούν επίσης στην προσπάθεια, τη διέγερση, την κόπωση και την εμπλοκή.
Προηγούμενες έρευνες έχουν εστιάσει κυρίως στη μέση τιμή του μεγέθους της κόρης. Αυτή η ομάδα θέλησε να δει αν η κόρη κάθε παιδιού αντιδρούσε με συνέπεια στην ίδια πρόκληση.
«Η εξέταση του πώς οι αποκρίσεις της κόρης μεταβάλλονται από δοκιμή σε δοκιμή μπορεί να δώσει πληροφορίες που χάνονται όταν κοιτάζουμε μόνο τη μέση τιμή της κόρης ή την επίδοση στη συμπεριφορά», είπε στο ScienceAlert η πρώτη συγγραφέας και επιστήμονας υπολογιστών Saumya Yadav.
Αφού συνυπολογίστηκαν η ηλικία, ο δείκτης IQ και η δυσκολία του έργου, το στατιστικό μοντέλο των ερευνητών εκτίμησε περίπου 23% μεγαλύτερη μεταβλητότητα από δοκιμή σε δοκιμή στις αποκρίσεις της κόρης σε παιδιά με ΔΕΠΥ που δεν λάμβαναν φαρμακευτική αγωγή, σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου.
Ωστόσο, το μοτίβο άλλαζε ανάλογα με τον τρόπο μέτρησης της μεταβλητότητας. Οι αποκρίσεις της κόρης εμφάνιζαν μεγαλύτερες διακυμάνσεις ανάμεσα σε ξεχωριστές δοκιμές, αλλά μικρότερες διακυμάνσεις μέσα στην ίδια δοκιμή στην ομάδα της ΔΕΠΥ χωρίς φαρμακευτική αγωγή. Αυτό δείχνει ότι οι δύο μετρήσεις αποτυπώνουν διαφορετικές πλευρές της δυναμικής της κόρης.
Στα παιδιά με ΔΕΠΥ που δεν έπαιρναν φάρμακα, όσα είχαν μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις κόρες των ματιών τους έτειναν επίσης να απαντούν λιγότερο ακριβώς. Οι κόρες τους φαίνεται να αντανακλούσαν μεταβολές στην προσοχή ή στην εμπλοκή.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια ανήσυχη κόρη ισοδυναμεί με ανήσυχο νου. Το μέγεθος της κόρης αλλάζει για πολλούς λόγους, άρα αποτελεί έμμεσο δείκτη της προσοχής.
Παρόλα αυτά, ένα ακόμη μέρος του πειράματος έκανε το μοτίβο πιο ενδιαφέρον.
Δεκαεπτά παιδιά με ΔΕΠΥ ολοκλήρωσαν τη δοκιμασία δύο φορές: μία αφού είχαν διακόψει τη μεθυλφαινιδάτη για 24 ώρες και μία αφού είχαν πάρει τη συνηθισμένη δόση τους.
Όταν είχαν πάρει το φάρμακο, οι κόρες τους αντιδρούσαν πιο έντονα κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας και εμφάνιζαν μικρότερες διακυμάνσεις ανάμεσα στους γύρους. Η συνολική μορφή και ο χρονισμός των αντιδράσεών τους έμοιαζαν επίσης περισσότερο με εκείνα της ομάδας ελέγχου.
Θα ήταν εύκολο να πει κανείς ότι η φαρμακευτική αγωγή «εξομάλυνε» την προσοχή τους. Οι ερευνητές όμως προειδοποιούν να μην εξαχθεί αυτό το συμπέρασμα.
Η μεθυλφαινιδάτη μπορεί να επηρεάζει άμεσα τις φυσιολογικές διεργασίες που επηρεάζουν το μέγεθος της κόρης. Το πείραμα δεν μπορούσε να δείξει αν η διαφορά οφείλεται σε βελτίωση της προσοχής, στην άμεση δράση του φαρμάκου στο σώμα ή και στα δύο.
«Δεν θα το ερμηνεύαμε ως απόδειξη ότι η φαρμακευτική αγωγή “εξομάλυνε” την προσοχή», είπε η Yadav.
«Δεν μπορέσαμε να διαχωρίσουμε πλήρως αυτές τις φαρμακολογικές επιδράσεις από τις γνωστικές».
Οι ερευνητές δεν γνώριζαν τη δόση ή τη μορφή του φαρμάκου που λάμβανε κάθε παιδί. Οι δύο δοκιμές απείχαν επίσης κατά μέσο όρο περίπου έξι μήνες, άρα η ωρίμανση, η εξάσκηση ή άλλοι παράγοντες της περιόδου μπορεί να επηρέασαν τα αποτελέσματα.
Υπήρχε και ένας ακόμη λόγος για προσοχή. Αν και ένα μοντέλο βασισμένο σε χιλιάδες δοκιμές εντόπισε μεγαλύτερη μεταβλητότητα, η άμεση σύγκριση ανάμεσα σε μεμονωμένους συμμετέχοντες μόλις που δεν έφτασε τη στατιστική σημαντικότητα μετά τη διόρθωση για πολλαπλούς ελέγχους.
Η μεγαλύτερη μεταβλητότητα της κόρης συνδέθηκε με χαμηλότερη ακρίβεια στην ομάδα της ΔΕΠΥ χωρίς φαρμακευτική αγωγή, αλλά αυτή η σχέση δεν ήταν σημαντικά ισχυρότερη από το αντίστοιχο μοτίβο στην ομάδα ελέγχου.
«Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να θεωρήσουμε τις μετρήσεις της κόρης ως κλινικό διαγνωστικό εργαλείο», τόνισε η Yadav.
Η μελέτη ήταν μικρή, βασίστηκε σε υπάρχοντα δεδομένα και έγινε σε ελεγχόμενο εργαστηριακό έργο. Μια πραγματική σχολική αίθουσα θα ήταν πολύ πιο σύνθετη.
Θα χρειάζονταν μεγαλύτερες, ανεξάρτητες και μακροχρόνιες μελέτες για να φανεί αν αυτά τα μοτίβα της κόρης είναι αξιόπιστα σε διαφορετικούς ανθρώπους και σε καθημερινά περιβάλλοντα.
Σχετικό: Οι γυναίκες με ΔΕΠΥ μπορεί να χάνουν χρόνια θεραπείας, προειδοποιούν ειδικοί
Αν επιβεβαιωθούν, η καταγραφή των ματιών δεν θα αντικαθιστά τους γιατρούς, τις συνεντεύξεις ή τις συμπεριφορικές αξιολογήσεις. Θα μπορούσε όμως να τα συμπληρώνει, δείχνοντας πώς αλλάζει η προσοχή ενός ανθρώπου με τον χρόνο ή πώς ανταποκρίνεται στη θεραπεία.
Προς το παρόν, τα μάτια δεν μπορούν να διαγνώσουν τη ΔΕΠΥ.
Μπορεί όμως να αποκαλύπτουν κάτι που συνήθως μένει κρυφό: την προσοχή να μετατοπίζεται, να εξασθενεί και να επιστρέφει από στιγμή σε στιγμή.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Scientific Reports.
Το άρθρο ελέγχθηκε από τον Peter Dockrill και επιμελήθηκε από τον Peter Dockrill. Παρότι φροντίζουμε τη διαδικασία μας, είμαστε μόνο άνθρωποι. Αν εντοπίσετε κάποιο λάθος, ενημερώστε μας.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
