Προϊόντα με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, από δημητριακά μέχρι πατατάκια και καφέ, βρίσκονται παντού στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Όμως, αυξανόμενα στοιχεία από μη ανθρώπινα ζώα δείχνουν ότι ο περιορισμός της πρόσληψής της θα μπορούσε να επιβραδύνει τη γήρανση και να παρατείνει τη ζωή. Αυτό σημαίνει ότι η υπερβολική κατανάλωση πρωτεΐνης είναι επιβλαβής;
«Έχουμε την εντύπωση ότι η διατροφική πρωτεΐνη είναι κάπως κάτι γενικά καλό», λέει ο Dudley Lamming από το University of Wisconsin-Madison. Όμως, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη ανασκόπηση των στοιχείων, «η αύξηση της διατροφικής πρωτεΐνης, πέρα από αυτό που χρειάζεται, για άτομα ή ζώα που κάνουν καθιστική ζωή οδηγεί σε μεταβολικά προβλήματα και μπορεί επίσης να οδηγήσει σε μικρότερη διάρκεια ζωής», λέει.
Ο οργανισμός αλλάζει καθώς μεγαλώνουμε και μαζί του θα πρέπει να αλλάζει και η διατροφή μας – ιδού πώς.
Άλλοι, πάντως, επισημαίνουν ότι οι διατροφικές μελέτες σε ζώα όπως τα ποντίκια και οι αρουραίοι δεν μεταφέρονται εύκολα στους ανθρώπους και ότι η υψηλή πρόσληψη πρωτεΐνης έχει συνδεθεί με οφέλη και στους ανθρώπους.
Ο Lamming και οι συνεργάτες του εξέτασαν περισσότερες από 300 μελέτες, κυρίως σε καθιστικά τρωκτικά, που διερευνούσαν πώς ο περιορισμός της πρόσληψης πρωτεΐνης στο ελάχιστο απαιτούμενο για την αποφυγή έλλειψης επηρεάζει τη γήρανση και τη διάρκεια ζωής.
Σε μία μελέτη, αρουραίοι που κατανάλωναν περίπου το ελάχιστο επίπεδο πρωτεΐνης έζησαν σχεδόν 120 ημέρες, ή περισσότερες από 50 τοις εκατό, περισσότερο από εκείνους που κατανάλωναν περίπου τη διπλάσια ποσότητα.
Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή ο περιορισμός της πρωτεΐνης αυξάνει τα επίπεδα της ορμόνης FGF21, λέει ο Lamming. Στα τρωκτικά, η ορμόνη αυτή δρa στον εγκέφαλο, στον λιπώδη ιστό και στο συκώτι, βελτιώνοντας τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και μειώνοντας τον αριθμό των γερασμένων κυττάρων. Αυτά τα κύτταρα, που συσσωρεύονται με την ηλικία, έχουν σταματήσει να διαιρούνται και προκαλούν χρόνια φλεγμονή.
Έχει επίσης φανεί ότι ο περιορισμός της πρόσληψης πρωτεΐνης μειώνει τη δραστηριότητα μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται mTORC1 στα ποντίκια. Η mTORC1 συνήθως διεγείρει την ανάπτυξη των κυττάρων, αλλά η μείωση της δραστηριότητάς της ενισχύει την κυτταρική επιδιόρθωση. «Ουσιαστικά μετατρέπει τα κύτταρα από μια πολλαπλασιαστική κατάσταση, όπου αναπτύσσονται και συμμετέχουν σε έντονο μεταβολισμό, σε μια κατάσταση όπου διαιρούνται πιο αργά, αν διαιρούνται καθόλου, και εστιάζουν στην επιδιόρθωση», λέει ο Lamming. Μελέτες δείχνουν ότι αυτό μειώνει τον κίνδυνο παθήσεων που σχετίζονται με την ηλικία και παρατείνει τη ζωή στα ποντίκια, λέει.
Όλα αυτά δείχνουν ότι η πρόσφατη τάση για αύξηση της πρόσληψης πρωτεΐνης είναι πιθανότατα ακίνδυνη για ανθρώπους που γυμνάζονται τακτικά, επειδή μπορεί να χρειάζονται περισσότερη πρωτεΐνη για την αποκατάσταση της μυϊκής βλάβης. Όμως η κατανάλωση περισσότερης από την απαραίτητη ποσότητα θα μπορούσε να προκαλέσει βλάβη σε άτομα με καθιστική ζωή, λέει ο Lamming.
Ο Donald Layman από το University of Illinois Urbana-Champaign επισημαίνει, ωστόσο, ότι τα τρωκτικά διαφέρουν πολύ από τους ανθρώπους ως προς τον μεταβολισμό της πρωτεΐνης. Για παράδειγμα, η mTORC1 ενεργοποιείται με την τροφή και, ενώ οι άνθρωποι τείνουν να κάνουν λίγα μεγάλα γεύματα την ημέρα, τα τρωκτικά τρώνε πιο συχνά. Ο περιορισμός της πρωτεΐνης μπορεί, επομένως, να επηρεάζει τα μονοπάτια της mTORC1 διαφορετικά στα δύο είδη, λέει. Επίσης, εμείς εκτιθέμεθα περισσότερο από τα ζώα εργαστηρίου σε παράγοντες που επιταχύνουν τη γήρανση, όπως οι λοιμώξεις και η ακραία ζέστη, λέει ο Layman.
Επιπλέον, η ανασκόπηση δεν περιλαμβάνει τις περισσότερες μελέτες σε ανθρώπους που δείχνουν ότι η αύξηση της πρόσληψης πρωτεΐνης πάνω από το ελάχιστο μειώνει τον κίνδυνο ευθραυστότητας, λέει.
Ο Dudley απαντά ότι δεν παραλείφθηκαν σκόπιμα μελέτες. «Είχαμε επικεντρωθεί στον περιορισμό της πρωτεΐνης, όχι στις πολλές μελέτες που εξετάζουν υψηλότερα επίπεδα πρόσληψης πρωτεΐνης», λέει. Πέρα από την ενίσχυση των μυών και την πρόληψη της ευθραυστότητας, τα στοιχεία για το αν η μεγαλύτερη πρόσληψη πρωτεΐνης βοηθά στη γήρανση είναι αντικρουόμενα, προσθέτει.
Γιατί όμως τόσοι πολλοί άνθρωποι έχουν γίνει εμμονικοί με την πρωτεΐνη; Ο Donald Layman είναι ένας από τους ανθρώπους πίσω από την έρευνα που έδειξε τα οφέλη της αυξημένης πρόσληψης πρωτεΐνης στη διατροφή, αλλά θεωρεί ότι η κατάσταση έχει ξεφύγει και θέλει να αποκαταστήσει την εικόνα.
Για παράδειγμα, μία μελέτη συνέδεσε την αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης με μειωμένο κίνδυνο ηλικιακής απώλειας μυϊκής μάζας, ή σαρκοπενίας, σε ηλικιωμένα δίδυμα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όμως τα ποσοστά σαρκοπενίας ήταν τόσο χαμηλά που η σύνδεση δεν είναι αξιόπιστη, λέει η Elizabeth Williams από το University of Sheffield στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Παρόλα αυτά, ορισμένες μελέτες έδειξαν ότι ο περιορισμός της πρόσληψης συγκεκριμένων αμινοξέων, όπως η ισολευκίνη και η βαλίνη, που βρίσκονται σε υψηλότερες ποσότητες στο κρέας, το ψάρι και τα γαλακτοκομικά, έχει στα ποντίκια παρόμοιο αποτέλεσμα με τον περιορισμό της συνολικής πρωτεΐνης, λέει ο Philip Atherton από το Nottingham University, UK.
Ο Atherton λέει ότι σχεδιάζει μια μελέτη για να διερευνήσει αν φάρμακα που μειώνουν συγκεκριμένα αμινοξέα στους ανθρώπους βελτιώνουν αποτελέσματα όπως ο έλεγχος του σακχάρου στο αίμα, με τα αποτελέσματα να αναμένονται τα επόμενα χρόνια.
Cell Press Blue DOI: 10.1016/j.cpblue.2026.100079
