Για πρώτη φορά εδώ και πάνω από πέντε δεκαετίες, τέσσερις αστροναύτες ετοιμάζονται να εκτοξευτούν προς τη Σελήνη. Το πρόγραμμα Artemis έχει κοστίσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια και έχει καθυστερήσει χρόνια — και τώρα χρειάζεται μια επιτυχία για να αποδείξει ότι αξίζει τον κόπο.
Ο πύραυλος ύψους σχεδόν εκατό μέτρων στέκεται έτοιμος στο Cape Canaveral. Οι τέσσερις αστροναύτες που θα τον επανδρώσουν βρίσκονται σε καραντίνα. Η NASA κάνει τις τελευταίες προετοιμασίες για την αποστολή Artemis II — ένα εγχείρημα που έχει κοστίσει περισσότερο από μια δεκαετία αναμονής και δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Όταν οι αστροναύτες τελικά απογειωθούν, θα είναι οι πρώτοι άνθρωποι που κατευθύνονται προς τη Σελήνη από το 1972.
Το πρόβλημα είναι ότι ο δρόμος ως εδώ ήταν οτιδήποτε άλλο εκτός από ομαλός. Ο πύραυλος Space Launch System έπρεπε αρχικά να εκτοξευτεί το 2016 με κόστος πέντε δισεκατομμυρίων δολαρίων. Σήμερα, μαζί με το διαστημόπλοιο Orion, το συνολικό κόστος ανάπτυξης ξεπερνά τα 44 δισεκατομμύρια. Ένας έλεγχος του 2021 από το Γραφείο Γενικού Επιθεωρητή της NASA εκτιμούσε ότι το συνολικό κόστος του προγράμματος Artemis θα φτάσει τα 93 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2025, με κόστος λειτουργίας ανά εκτόξευση που αγγίζει τα 4,1 δισεκατομμύρια.
Οι επικριτές του προγράμματος δεν είναι λίγοι. Μερικοί θεωρούν ότι η NASA επαναλαμβάνει κάτι που έχει ήδη κάνει πριν από πενήντα χρόνια, αντί να στρέψει τις δυνάμεις της στον Άρη ή βαθύτερα στο ηλιακό σύστημα. Άλλοι ανησυχούν για την ασπίδα θερμότητας του Orion, η οποία υπέστη απροσδόκητες ζημιές κατά την άτανδρη πτήση Artemis I το 2022 — και τώρα καλείται να προστατεύσει τέσσερις ανθρώπους κατά την επιστροφή στην ατμόσφαιρα. Η NASA άλλαξε τη διαδρομή επανεισόδου για να μειώσει τον κίνδυνο, αλλά η ασπίδα παραμένει η ίδια.
Πέρα από τα τεχνικά ζητήματα, το πρόγραμμα φέρει βαριά πολιτική κληρονομιά. Ο Space Launch System γεννήθηκε ουσιαστικά από το Κογκρέσο, ως τρόπος να διατηρηθούν θέσεις εργασίας στις πολιτείες που φιλοξενούσαν εργολάβους του διαστημικού λεωφορείου. Χρησιμοποιεί τους ίδιους κινητήρες, την ίδια τεχνολογία, σε μεγάλο βαθμό το ίδιο εργατικό δυναμικό. «Αν το σκεφτείς, δεν είναι ένα πρόγραμμα 15 ετών. Είναι ένα πρόγραμμα 50 ετών», λέει ο Casey Dreier της Planetary Society. Αυτό εξηγεί και γιατί επέζησε παρά τις καθυστερήσεις και τα υπερβολικά κόστη — αλλά εξηγεί και πολλά από τα προβλήματά του, όπως οι διαρροές υδρογόνου που ανέβαλαν την εκτόξευση.
Ωστόσο, το Artemis δεν είναι απλώς νοσταλγία για την εποχή του Apollo. Ο τελικός στόχος είναι η μόνιμη παρουσία στη Σελήνη: ένα σεληνιακό φυλάκιο, εξόρυξη πόρων όπως ο παγωμένος νερός που θα μπορούσε να μετατραπεί σε καύσιμο, και προετοιμασία για αποστολές στον Άρη. Παράλληλα, υπάρχει και η γεωπολιτική διάσταση: η Κίνα επεκτείνει γρήγορα τις διαστημικές της φιλοδοξίες, και η Ουάσινγκτον δεν θέλει να χάσει τη νέα κούρσα για τη Σελήνη.
Η αποστολή Artemis II — με τους αστροναύτες Reid Wiseman, Christina Koch, Victor Glover και τον Καναδό Jeremy Hansen — θα διαρκέσει δέκα ημέρες και δεν θα προσεδαφιστεί στη Σελήνη. Είναι μια δοκιμαστική πτήση με ανθρώπινο πλήρωμα γύρω από τη Σελήνη. Αλλά αν πάει καλά, μπορεί να δώσει στο πρόγραμμα κάτι που δεν έχει αποκτήσει ακόμα: ορμή. Η NASA έχει ήδη ανακοινώσει αλλαγές — πιο συχνές εκτοξεύσεις, νέες αποστολές, στόχος να πατήσουν αστροναύτες στη Σελήνη το 2028. Όλα αυτά, όμως, ξεκινούν από εδώ.
