Η NASA ανακοίνωσε ότι στοχεύει στην 1η Απριλίου για την εκτόξευση της αποστολής Artemis 2, που θα στείλει τέσσερις αστροναύτες σε μια δεκαήμερη περιστροφή γύρω από τη Σελήνη. Το πόσο επικίνδυνη είναι αυτή η αποστολή είναι ερώτηση που η ίδια η NASA αποφεύγει να απαντήσει με συγκεκριμένους αριθμούς — και για καλό λόγο.
Υπάρχουν ερωτήσεις που οι δημοσιογράφοι επιμένουν να κάνουν και οι αξιωματούχοι επιμένουν να αποφεύγουν. Στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε την ολοκλήρωση της αναθεώρησης ετοιμότητας πτήσης της Artemis 2, η ερώτηση ήταν απλή: πόσες πιθανότητες έχουν οι αστροναύτες να μην επιστρέψουν; Η απάντηση, από τον John Honeycutt, πρόεδρο της ομάδας διαχείρισης της αποστολής, ήταν εξίσου απλή — και εξίσου ανησυχητική: δεν ξέρουμε με ακρίβεια.
Η Artemis 2 θα είναι η δεύτερη πτήση του προγράμματος Artemis και η πρώτη που θα μεταφέρει ανθρώπους. Αυτό σημαίνει ότι τα διαθέσιμα δεδομένα είναι ελάχιστα, και οι εκτιμήσεις κινδύνου που βασίζονται σε μικρά δείγματα έχουν αποδειχθεί ιστορικά αναξιόπιστες. Ο Honeycutt το είπε καθαρά: «Είμαστε πολύ προσεκτικοί ώστε να μην βάλουμε πιθανολογικούς αριθμούς στο τραπέζι για αυτή την αποστολή, ακριβώς λόγω της μικρής ποσότητας δεδομένων».
Κάποιοι αριθμοί, ωστόσο, διέρρευσαν. Ιστορικά, νέοι πύραυλοι πετυχαίνουν στην πρώτη τους πτήση περίπου στο 50% των περιπτώσεων — αυτό ήταν το αναμενόμενο για την Artemis 1, που τελικά πέτυχε στέλνοντας μια άδεια κάψουλα Orion σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη το 2022. Για δεύτερες και τρίτες πτήσεις προγραμμάτων που εκτοξεύουν τακτικά, το ποσοστό αποτυχίας πέφτει στο 2%, δηλαδή 1 στις 50. Αλλά η Artemis δεν εκτοξεύει τακτικά — ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη αποστολή θα έχουν περάσει περίπου τρισήμισι χρόνια. Οπότε, όπως είπε ο Honeycutt, «μάλλον δεν είμαστε στο 1 στις 50, αλλά μάλλον δεν είμαστε ούτε στο 1 στις 2».
Για να καταλάβουμε τι σημαίνουν αυτοί οι αριθμοί, αξίζει μια σύγκριση. Σύμφωνα με έκθεση του Γραφείου Γενικού Επιθεωρητή της NASA που δημοσιεύτηκε την ίδια εβδομάδα, ο κίνδυνος απώλειας πληρώματος σε μια επανδρωμένη αποστολή Artemis στην επιφάνεια της Σελήνης εκτιμάται στο 1 στις 30 συνολικά, και 1 στις 40 κατά τη φάση των επιχειρήσεων στη Σελήνη. Για σύγκριση, μια αποστολή του SpaceX Dragon στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό έχει κίνδυνο 1 στις 200. Οι αποστολές Apollo είχαν 1 στις 10 — ένας αριθμός που σήμερα ακούγεται σχεδόν αδιανόητος.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της συνέντευξης δεν ήταν οι αριθμοί, αλλά η παραδοχή ότι τα μοντέλα κινδύνου μπορεί να μας παραπλανούν. Τα υπολογιστικά μοντέλα της NASA αναγνωρίζουν τα μικρομετεωρίτια και τα διαστημικά συντρίμμια ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Ωστόσο, οι δύο καταστροφικές αποτυχίες του προγράμματος Space Shuttle — το Challenger το 1986 και το Columbia το 2003, που σκότωσαν συνολικά 14 αστροναύτες — συνέβησαν κατά την εκτόξευση και την επιστροφή, όχι στο διάστημα. Οι διαχειριστές του Shuttle πίστευαν ότι λειτουργούσαν με κίνδυνο 1 στις 100. Χρόνια αργότερα διαπίστωσαν ότι για τις πρώτες πτήσεις ο πραγματικός αριθμός ήταν 1 στις 10.
Η Artemis 2 δεν είναι μια αποστολή ρουτίνας. Είναι ένα άλμα στο άγνωστο, με τέσσερις ανθρώπους πάνω σε έναν πύραυλο που έχει πετάξει μόνο μία φορά. Η NASA γνωρίζει τους κινδύνους — απλώς δεν μπορεί ακόμα να τους μετρήσει με ακρίβεια. Και ίσως αυτή η ειλικρίνεια να είναι η πιο ενθαρρυντική λεπτομέρεια από όλη τη συνέντευξη.
