Ίχνη σε ιατρικά εργαλεία δείχνουν ότι γιατροί στην Κίνα, πριν από περισσότερα από 600 χρόνια, χρησιμοποιούσαν ακοτινίνη, μια εξαιρετικά τοξική φυτική χημική ουσία, για να μειώνουν τον πόνο κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων.
Ψαλίδι και λαβίδες από τον τάφο του Xia Quan, με υπολείμματα που περιείχαν το αναισθητικό αλκαλοειδές ακοτινίνη. Courtesy Xue Ling, et al
Δύο ιατρικά εργαλεία που βρέθηκαν στον τάφο ενός Κινέζου χειρουργού του 15ου αιώνα φέρουν ίχνη μιας αναισθητικής ένωσης, στην αρχαιότερη χημική απόδειξη που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα για την προσπάθεια γιατρών να μειώσουν τον πόνο μιας ιατρικής πράξης.
Το χειρουργικό ψαλίδι και οι λαβίδες ανασκάφηκαν το 1974 από τον τάφο του γνωστού γιατρού Xia Quan, ο οποίος έζησε από το 1348 έως το 1411, στην επαρχία Jiangsu.
Ο Congcang Zhao, από το Πανεπιστήμιο Northwest στο Xi’an της Κίνας, και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν λέιζερ για να μελετήσουν τη σύσταση των υπολειμμάτων στα εργαλεία και εντόπισαν ίχνη ακοτινίνης. Η ένωση αυτή παράγεται από φυτά του γένους Aconitum, γνωστά ως wolfsbane και monkshood, και αναφέρεται συχνά ως συστατικό σε αρχαίες κινεζικές ιατρικές συνταγές.
Η ακοτινίνη αλληλεπιδρά με τα κανάλια νατρίου στις κυτταρικές μεμβράνες των νευρώνων. Στη σωστή δόση έχει αναισθητική δράση, όμως είναι ιδιαίτερα τοξική και σπάνια χρησιμοποιείται σήμερα λόγω του κινδύνου δηλητηρίασης.
Τα υπολείμματα συγκεντρώνονται στις λεπίδες του ψαλιδιού και στις άκρες των λαβίδων, γεγονός που καθιστά απίθανο η παρουσία της ακοτινίνης να οφείλεται σε επιμόλυνση, αναφέρουν οι ερευνητές.
Κάθε μήνα, ο Michael Marshall παρουσιάζει τις πιο πρόσφατες ειδήσεις και ιδέες για τους αρχαίους ανθρώπους, την εξέλιξη, την αρχαιολογία και άλλα θέματα.
Ο Carney Matheson από το Griffith University στο Brisbane της Αυστραλίας, που δεν συμμετείχε στην έρευνα, λέει ότι δεν υπάρχει αμφιβολία πως πρόκειται για την αρχαιότερη άμεση απόδειξη χρήσης αναισθητικών.
Η έρευνα δείχνει ότι οι πρώτοι χειρουργοί γνώριζαν περισσότερα για τη μείωση του πόνου απ’ όσα τους έχουν αναγνωριστεί μέχρι σήμερα, λέει. «Τώρα μπορούμε να καταλάβουμε γιατί αυτή η χειρουργική πράξη ίσως υπήρχε ή ίσως ήταν τόσο διαδεδομένη και στην πραγματικότητα διαχειρίσιμη στο παρελθόν», σημειώνει ο Matheson.
Ιστορικά κείμενα δείχνουν ότι γιατροί της δυναστείας των Μινγκ είχαν αναπτύξει μεθόδους για να περιορίζουν την τοξικότητα της ακοτινίνης, όπως «επεξεργασία με ούρα αγοριών, μούλιασμα σε αφέψημα μαύρης σόγιας, βράσιμο με ξίδι, αποτοξίνωση με φασόλια mung και αφαίρεση της εξωτερικής φλούδας του κονδύλου του ακούιτου», γράφουν ο Zhao και οι συνεργάτες του.
Η Σινδόνη του Τορίνο φέρει DNA από πολλούς ανθρώπους, φυτά και ζώα.
Η απομόνωση της ακοτινίνης από ένα τόσο τοξικό φυτό και στη συνέχεια η εύρεση του τρόπου εφαρμογής της χωρίς να βλάψει τον ασθενή θα απαιτούσε «τεράστιο βαθμό επιστημονικής γνώσης», λέει ο Matheson.
«Πρέπει να μπορούν να το εξάγουν από το φυτό χωρίς να βλάψουν τους ίδιους», λέει. «Έπειτα χρειάζεται να το επεξεργαστούν ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί σε ό,τι το χρειάζονται, χωρίς να σκοτώσουν τους ίδιους ή να τραυματίσουν ανθρώπους. Και μετά πρέπει να βεβαιωθούν ότι πράγματι λειτουργεί».
Antiquity DOI: 10.15184/aqy.2026.10347
