Έξι δόντια ηλικίας περίπου 400.000 ετών έδωσαν μερικές από τις πρώτες αρχαίες πρωτεΐνες που θεωρείται ότι ανήκουν στον Homo erectus, προσφέροντας μοριακά στοιχεία για τη σχέση του με άλλους ανθρωπίνους.
Για πρώτη φορά, ερευνητές κατάφεραν να απομονώσουν σημαντικές ποσότητες διατηρημένης πρωτεΐνης από απολιθώματα που πιστεύεται ότι ανήκουν στο αρχαίο ανθρώπινο είδος Homo erectus.
Αν και πρωτεΐνες είχαν ανακτηθεί και στο παρελθόν από απολιθώματα H. erectus, αυτή είναι η πρώτη φορά που έδωσαν ουσιαστικές πληροφορίες για το είδος. Οι πρωτεΐνες δείχνουν ότι ο H. erectus διασταυρώθηκε με μια άλλη ομάδα ανθρωπίνων στην Ασία, τους Denisovans.
Ποιος είναι ο Ancestor X; Το μεγαλύτερο μυστήριο στην ανθρώπινη εξέλιξη
Ο H. erectus ήταν ένα από τα πιο μακρόβια και πιο διαδεδομένα είδη ανθρωπίνων. Εμφανίζεται στα απολιθώματα πριν από 2 εκατομμύρια χρόνια στην Αφρική και έφτασε στην Ευρασία πριν από 1,8 εκατομμύρια χρόνια, όπως δείχνουν τα απολιθώματα από το Ντμανίσι της Γεωργίας. Ορισμένοι από αυτούς έφτασαν μέχρι την Ιάβα, στη σημερινή Ινδονησία, όπου επιβίωσαν μέχρι και πριν από 108.000 χρόνια.
Το 2020, ερευνητές με επικεφαλής τον Frido Welker από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης στη Δανία εντόπισαν πρωτεΐνες από το σμάλτο ενός δοντιού H. erectus από το Ντμανίσι. Αυτό αποτέλεσε απόδειξη ότι πρωτεΐνες μπορούν να ανακτηθούν από απολιθώματα H. erectus, λέει ο John Hawks από το Πανεπιστήμιο Wisconsin-Madison. Ωστόσο, τα ίδια τα δεδομένα ήταν απογοητευτικά: «Δεν τους έδωσε σχεδόν καμία πληροφορία για το απολίθωμα του Ντμανίσι».
Τώρα, ομάδα με επικεφαλής τη Qiaomei Fu από το Institute of Vertebrate Paleontology and Paleoanthropology στο Πεκίνο της Κίνας ανέκτησε πρωτεΐνες από έξι δόντια που αποδίδονται στον H. erectus. Όλα είναι περίπου 400.000 ετών και προέρχονται από θέσεις στην Κίνα: ένα από το Zhoukoudian, δύο από το Hexian και τρία από το Sunjiadong. Με βάση μια χαρακτηριστική πρωτεΐνη που ονομάζεται amelogenin Y, όλα ανήκαν σε αρσενικά, εκτός από ένα από τα δόντια του Sunjiadong, το οποίο ανήκει σε θηλυκό.
Η Fu δεν απάντησε σε αιτήματα για συνέντευξη.
Και τα έξι δόντια μοιράζονται δύο συγκεκριμένες παραλλαγές στις πρωτεΐνες τους. Η μία δεν έχει εντοπιστεί ποτέ σε καμία ανθρώπινη ομάδα, κάτι που δείχνει ότι είναι μοναδική για τον H. erectus.
Η άλλη έχει εντοπιστεί ξανά: στους Denisovans, που έζησαν στην ανατολική Ασία μέσα στα τελευταία μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Το γονιδίωμα των Denisovans ήταν ήδη γνωστό ότι περιέχει DNA από μια άγνωστη ομάδα ανθρωπίνων, κάτι που δείχνει ότι οι Denisovans είχαν διασταυρωθεί με αυτή την ομάδα. Η ομάδα της Fu προτείνει ότι οι μυστηριώδεις ανθρωπίνοι ήταν ο H. erectus και ότι η παραλλαγή της πρωτεΐνης πέρασε στους Denisovans όταν διασταυρώθηκαν με τον H. erectus.
Αυτό μπορεί να ισχύει, λέει ο Hawks, αλλά προσθέτει ότι πρόκειται για μία από τις τρεις πιθανές ερμηνείες των δεδομένων, τις οποίες «δεν μπορεί να ξεχωρίσει».
Χρειάζεται άραγε το γενεαλογικό δέντρο των αρχαίων ανθρώπων ριζική αναθεώρηση;
Η βασική αβεβαιότητα, για τον Hawks, είναι αν τα έξι δόντια ανήκουν πράγματι στον H. erectus. Αν και και οι τρεις θέσεις έχουν δώσει αδιαμφισβήτητα λείψανα H. erectus, τα δόντια βρέθηκαν μεμονωμένα. Επιπλέον, το σχήμα τους δεν θυμίζει ιδιαίτερα H. erectus, πρόβλημα που γίνεται μεγαλύτερο από το γεγονός ότι τα γνωστά απολιθώματα H. erectus από την Κίνα είναι πολύ παλαιότερα, συχνά πάνω από ένα εκατομμύριο χρόνια, οπότε δεν υπάρχουν σύγχρονα δείγματα H. erectus από την Κίνα για σύγκριση.
Γι’ αυτό ο Hawks προτείνει μια εναλλακτική: «Αυτός ο πληθυσμός δεν είναι καθόλου Homo erectus. Είναι Denisovans». Οι παραλλαγές στις πρωτεΐνες μπορεί απλώς να δείχνουν διαφοροποίηση ανάμεσα στους Denisovans. Σε αυτό το πλαίσιο, πρόσφατη μελέτη εξέτασε το DNA των Denisovans σε 30 σύγχρονους ανθρώπινους πληθυσμούς και διαπίστωσε ότι προερχόταν από τρεις διακριτούς πληθυσμούς Denisovans, καθένας από τους οποίους διασταυρώθηκε με τον Homo sapiens.
Εναλλακτικά, μπορεί οι Denisovans και ο H. erectus να διασταυρώθηκαν πράγματι, όπως πρότεινε η ομάδα της Fu, οπότε «αυτός είναι ένας πληθυσμός Denisovans που έχει επιρροή από τον Homo erectus».
Η απάντηση στο ποιο από τα τρία σενάρια είναι σωστό θα χρειαστεί περισσότερα απολιθώματα και μοριακά δεδομένα, λέει ο Hawks.
Τέτοιες αβεβαιότητες είναι αναμενόμενες, σημειώνει ο Hawks, καθώς η μελέτη των αρχαίων πρωτεϊνών βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα. Οι πρώτες προσπάθειες ανάγνωσης αρχαίου DNA αντιμετώπισαν παρόμοιες δυσκολίες. «Είναι σαν τις πρώτες μέρες του DNA», λέει.
Nature DOI: 10.1038/s41586-026-10478-8
