Ένα μικρό θαλάσσιο αρπακτικό με μακρύ λαιμό, που έζησε πριν από 245 εκατομμύρια χρόνια, είναι το αρχαιότερο ερπετό που έχει βρεθεί ποτέ με άθικτο πεπτικό σύστημα.
Το εξαιρετικά καλοδιατηρημένο απολίθωμα, που περιλαμβάνει σχεδόν ολόκληρο τον σκελετό αλλά και το στομάχι, το ήπαρ και τα έντερα, βρέθηκε στην επαρχία Γιουνάν της Κίνας το 2023 και ονομάστηκε Austronaga minuta.
Ακόμη και τα αιμοφόρα αγγεία και τα λέπια από ένα ψάρι που είχε καταναλωθεί μερικώς διακρίνονται στα λείψανα.
«Ένα απολίθωμα αυτής της ηλικίας με τόσο καθαρή διατήρηση των οργάνων του είναι πραγματικά ένας θησαυρός παγκόσμιας σημασίας», λέει ο John Long από το Πανεπιστήμιο Flinders στην Αδελαΐδα της Αυστραλίας, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα.
Το Austronaga χρονολογείται στην Τριασική Περίοδο, όταν εμφανίστηκαν για πρώτη φορά οι δεινόσαυροι, αλλά δεν είναι δεινόσαυρος. Ανήκει σε μια ευρύτερη ομάδα που ονομάζεται αρχόσαυροι και περιλαμβάνει δεινόσαυρους, πτηνά και κροκόδειλους, αλλά όχι άλλα γνωστά θαλάσσια ερπετά όπως οι μωσάσαυροι ή οι ιχθυόσαυροι.
Οι αρχόσαυροι ήταν εξαιρετικά ποικιλόμορφοι στην Τριασική Περίοδο και περιλάμβαναν «κάθε είδους ενδιαφέροντα και παράξενα ερπετά», λέει ο Stephan Spiekman από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Στουτγάρδης στη Γερμανία, μέλος της ομάδας που ανέλυσε το απολίθωμα. Αργότερα, κατά τη διάρκεια του Ιουρασικού και μετά, περιορίστηκαν περισσότερο, με κύριες ομάδες τους δεινόσαυρους, συμπεριλαμβανομένων των πτηνών, και τους κροκόδειλους.
Το συγκεκριμένο δείγμα έχει μήκος μόλις 60 εκατοστά, όμως επειδή είναι το μοναδικό γνωστό και δεν είναι γνωστή η ηλικία του ζώου όταν πέθανε, δεν είναι δυνατό να ειπωθεί αν το είδος μεγάλωνε περισσότερο, λέει ο Spiekman.
Ωστόσο, είναι βέβαιος ότι δύσκολα θα έφτανε το μέγεθος του πολύ μακρινού συγγενή του Dinocephalosaurus, του «κινεζικού θαλάσσιου δράκου», που μπορούσε εύκολα να ξεπεράσει τα 4 μέτρα.
«Ήταν σίγουρα ένας καλός και ευέλικτος κολυμβητής, που χρησιμοποιούσε κυρίως την ουρά του για κολύμβηση, τα μακριά μπροστινά πτερύγιά του για κατεύθυνση και τον μακρύ λαιμό του για να πιάνει ψάρια», λέει ο Spiekman. «Το Austronaga πιθανότατα έμοιαζε λίγο με σαύρα ή κροκόδειλο που προσπαθούσε να γίνει φώκια ή βίδρα και, για παράδειγμα, πιθανότατα είχε φολιδωτό δέρμα».
Το απολίθωμα δείχνει ότι το βασικό σχέδιο του πεπτικού συστήματος των ερπετών έχει αλλάξει ελάχιστα εδώ και 245 εκατομμύρια χρόνια, λέει, και τα «ευθεία και απλά έντερα είναι αυτό που βλέπουμε στα περισσότερα σύγχρονα αρπακτικά ερπετά, συμπεριλαμβανομένων όσων τρέφονται με ψάρια».
Παρότι το απολίθωμα είναι υψηλής ποιότητας, τα εσωτερικά όργανα του Austronaga έχουν διατηρηθεί μόνο σε δύο διαστάσεις. Αυτό διαφέρει από εκείνα ενός απολιθώματος θωρακισμένου ψαριού ηλικίας 380 εκατομμυρίων ετών, το οποίο ο Long και οι συνεργάτες του περιέγραψαν το 2022 και θεωρείται ότι διατηρεί τα αρχαιότερα γνωστά όργανα από οποιονδήποτε σπονδυλωτό.
«Αλλά παραμένει ένα απολύτως εντυπωσιακά καλοδιατηρημένο απολίθωμα», λέει.
Science Advances DOI: 10.1126/sciadv.aeb7528
